8 maja

1260 – W krzyżackiej wówczas Nieszawie pruski mistrz krajowy Hartmuth zawarł ugodę z bpem chełmińskim Heidenrykiem. W dokumencie została ściśle wyznaczona granica podziału terytorium między zakon i biskupstwo.
>> KMW 1979, s. 380.

1350 – Bp warmiński Jan z Miśni podczas pobytu na dworze papieża Klemensa VI w Awinionie zobowiązała się zapłacić należne serwicja. Aby móc wywiązać się z tego przyrzeczenia, bp Jan za zezwoleniem papieża zaciągnął w papieskim skarbcu pożyczkę w wysokości 3000 złotych guldenów.
>> Achr. , s. 36.

1359 – Bp warm. Jan Stryprock nadał Prusowi Hermanowi i jego braciom Januszowi, Mikołajowi, Henrykowi i Tidemanowi 77 włók ziemi w okolicach Reszla na staropruskim polu osadniczym Trutelauken w celu założenia wsi. Początkowo nosiła ona pruską nazwę Rynow, a dopiero później Cabyn – Kabiny. Była to wieś służebna i jej właściciele byli zobowiązani do pełnienia służby zbrojnej.
>> Bis, s. 163.

1517 – Mikołaj Kopernik podczas pobytu we wsi Pobrady k. Olsztyna dokonał następującego zapisu: „Greger Noske objął półtora łana, z których zbiegł Matz Leze z powodu podejrzenia o kradzież. Dałem mu 2 konie, 1 jałówkę, 2 wieprze, korzec siemienia lnianego, 3 korce jęczmienia; ma zapłacić najbliższy czynsz. Poręczył za niego wieczyści jego ojciec Matz Noske. Działo się to w obecności pana kapelana i mojego chłopca Hieronima”.
>> Kop. Lok., s. 17.

1520 – Przedstawiciele rycerstwa i miast dolnopruskich na naradzie w Królewcu postanowili przekonać wielkiego mistrza Albrachta, że opór wobec wojsk polskich jest daremny, że należy jak najszybciej zawrzeć z Polską rozejm lub pokój. Tego samego dnia Albrecht wysłał posłów do Danii z poleceniem, by zgromadzeni tam zaciężni możliwie szyblo przybyli do Cieśniny Piławskiej. W. mistrz najprawdopodobniej zdawał sobie sprawę, że wojska te mogą być potrzebne w wojnie z Polską oraz by trzymać w szachu buntujących się poddanych.
>> Bis.WP, s. 204, 235.

1528 – Mikołaj Kopernik uczestniczy w sejmiku pruskim w Malborku, na którym omawiane były m.in. zagadnienia monetarne (wspólna moneta z Koroną, jednolita stopa mennicza). Istnieje przypuszczenie, że podczas tego sejmiku dr Kopernik referował swój traktat o monecie, gdyż był członkiem komisji, która zajmowała się właśnie tą problematyką. Sejmik trwał do 20 maja.
>> KMW 1968, s. 636; Mał.DcP, s. 26.

1551 – Zmarła w Krakowie Barbara Radziwiłłowna, królowa polska, Litwinka, ukochana żona Zygmunta Augusta (ur. 6.12.1520 r.). Pochowana w katedrze wileńskiej. Jej osobie poświęcono liczne prace naukowe i utwory literackie, m.in. tragedia „Barbara Radziwiłłówna” A.Felińskiego, „Zygmunt August” S. Wyspiańskiego.
>> WEP I, s. 600.

1613 – Obradował sejmik warmiński, na którym uchwalono podatki, by uchronić się przed najazdem skonfederowanych nieopłaconych wojsk Rzeczypospolitej, wracających z wyprawy moskiewskiej.
>> KMW 1983, s. 417.

1744 – Wychodząca w Królewcu gazeta „Koenigsberger Ontelligenzwerk” zamieściła ogłoszenie: Kucharz ok. lat 40, który dobrze gotuje, a przy tym nie tylko z kuchnią, ale i z ogrodem jest dobrze obeznany i do posług, i w podróży może byc z pożytkiem użyty; jego żona także ok. 40, która umie dobrze tkać płótno; córka 13-letnia; córka 22-letnia; człowiek 20-letni, który nauczył się wszystkiego, co dotyczy polowania u królewskiego leśniczego. Pan von Foller spodziewa się uzyskać za tę całą rodzinę 400 talarów, ewentualnie za samego młodego człowieka 100 talarów”.
>> Der. Handel, s. 87-88.

1770 – W Królewcu zm. Jan Henryk Meissner (ur. 6.6.1701 tamże), rzeźbiarz. W 1726 przebywał stale w Gdańsku. Pracował dla gdańskich kościołów oraz wykonywał rzeźby ogrodowe i przedproża dla obywateli Gdańska. Bp A.S. Grabowski zamawiał u niego ołtarze dla kościołów warm. (m.in. dla katedry fromborskiej).
>> Or.SBWPKiZM II, s. 35.

1848 – Wychodząca w Królewcu „Koeniglich Preussische Staats-, Kriegs- und Friedens-Zeitung” donosila: „W donrach Drogosze k. Kętrzyna nauczyciel na zebraniach namawiał, by każdy, kto skończył 24 lata, żądał od dziedzica włóki ziemi i 6 talarów w gotówce. Wzywał ludzi, by wygnali pana, jeżeli tego nie uzyskają. Prowodyr został uwięziony, lecz 400-500 jego zwolenników zgromadziło się przed więzieniem w Barcianach, by go uwolnić (30.4.1848 r.). Tłum udało się rozproszyć, ponad 30 buntowników zostało rannych.
>> Choj.WiM, s. 199-200.

1862 – Starosta szczycieński w piśmie okólnym zamieszczonym w „Ortelsburger Kreis-Blatt” zabronił podległym sobie władzom lokalnym wydawania zaświadczeń, na podstawie których mieszkańcy tego powiatu mogliby się starać o paszporty do Polski. Po polskiej stronie wówczas o pracę było łatwiej, a poza tym w Królestwie praca była lepiej płatna. „Tam płacimy mniej podatków i nikt nas nie zaczepia” – mówili powracający z robót w Kongresówce.
>> Choj. WiM, s. 402-404.

1864 – Przez powiat nidzicki do granicy przemaszerował na pomoc polskiemu powstaniu oddział w sile 400 ludzi. Granicę przekroczył w okolicach Opaleńca i skierował się na Kurpie. Nie był to jedyny oddział ochotników z Prus, który kierował się do Królestwa Polskiego.
>> KMW 1984, s. 257-259.

1882 – W Wierzchucinie k. Puska ur. Jan Behnke (zm. w Wilimach k. Biskupca na Warmii 14.10.1969 r.), działacz społ. i narod. na Pomorzu i Warmii. We wczesnej młodości pracował jako robotnik rolny. W 1912 r. nabył małe gospodarstwo w Wilimach. Współpracował z polską prasą, pracował w komitetach wyborczych. Był agitatorem podczas przygotowań do plebiscytu. Od 1923 do 1939 r. był mężem zaufania IV Dzielnicy Związku Polaków w Niemczech. Szykanowany także dlatego, że dzieci kształciły się w Polsce. Po wojnie działacz społeczny (Bank Ludowy, Powiatowa Rada Narodowa, Zw.. Samopomocy Chłopskiej, Polski Związek Zachodni).
>> Or.SBWMiP, s. 55.

1891 – W Olsztynie odbył się pierwszy występ polskiego teatru amatorskiego.
>> Wak. Ol., s. 397.

1892 – Polacy zorganizowali wiec w Biskupcu. Główna sprawa to język polski i nauczanie w tym języku. Przybyło 120 osób. Franciszek Szczepański z Lamkowa przekonywał, że jeżeli obecnie w szkole nie mogą się dzieci po polsku uczyć, to trzeba, by naukę czytania i pisania mogły opanować w domu rodzinnym.
>> Wak. Przeb., s. 133.

1894 – W Sumienie k. Nowego Miasta Lubawskiego ur. Stanisław Zawacki (zm. 25.9. 1977 r. w Chełmnie), działacz ruchu młodzieżowego na Pomorzu. Już w 1906 r. brał udział w strajku szkolnym w rodzinnej wsi. Członek tajnej organizacji filomackiej w gmin. w Chełmnie. Studiował w Poznaniu. Brał udział w akcji plebiscytowej na Powiślu. Był sekretarzem Rady Ludowej na pow. suski. Członek „Sokoła”. Po plebiscycie pracował w Urzędzie Wojewódzkim w Toruniu. W latach 1923-1937 burmistrz Chełmna.
>> Or.SBWMiP, s. 341.

1901 – W Naterkach k. Olsztyna ur. Wiktor Hans (zm. 16.12.1975 r. w Bartągu k. Olsztyna), nauczyciel, działacz społ. W okresie plebiscytu czł. „Sokoła”, kolporter i agitator Warm. Kom. Pleb. Zmuszony do opuszczenia Warmii. Po ukończeniu rocznego kursu został nauczycielem na Pomorzu, a następnie pracował w starostwie w Starogardzie Gd. Aresztowany w począt. 1940, przebywwał kilka m-cy w więzieniu, a następnie zatrudnionu jako robotnik przymusowy. Członek tajnej organizacji „Gryf” działającej na Pomorzu. Wcielony do Wehrmachtu (1943), przebywał w Finlandii i Norwegii. Na Warmie powrócił w 1945 r. o do emerytury kierował szkoła w Bartągu.
>> Or.SBWMiP, s. 127.

1903 – W Kurzętniku k. Nowego Miasta n. Drwęcą ur. Antoni Matyjaszek (zm. 3.8.1959 r. w Ustroniu Śl.), nauczyciel. Krótko pracował w Toruniu. W latach 1927-1934 pracował w konsulacie polskim w Lipsku, gdzie zajmował się sprawami oświaty mieszkających tam Polaków. Kierował szkołą polską w Waplewie (1934-1939) na Powiśłu. Aresztowany 25.9.1939 r., był więziony w obozach koncent. w Hohenbruch, Stutthof, Oranienburg, Mathausen-Gusen. Po wojnie pracował w szkolnictwie na Pomorzu i Śląsku.
>> Or.SBWMiP, s. 212.

1916 – W Dąbrówce WLK. ur. Stanisław Budych, nauczyciel. Ukończył semin. nauczyc. w Rogoźnie. W l. 1935-1937 pracował w Poznańskiem, a następnie w szkołach polskich w Niemczech w Wiśniewce k. Złotowa i Stanclewie na Warmii. W 1938 roku został wcielony do Wehrmachtu i umieszczony w oddziale pod specjalnym nadzorem. po zwolnieniu z wojska wrócił na gospodarstwo rodziców, skąd wywieziono go na roboty przymusowe. Po wojnie był nauczycielem w rodzinnej wsi. Od r. 1950 do przejścia na emeryturę kierował szkołą podstawową w Rogozińcu k. Międzyrzeca.
>> Or.SBWMiP, s. 69-69; Fil. Wopt, s. 16-17.

1923 – Działacz warmiński Jan Baczewski wygłosił w sejmie pruskim błyskotliwe przemówienie poświęcone sprawie ucisku narodowego Polaków o innych mniejszości w Niemczech. W sejmie reprezentował on wówczas ludność serbołużycką, duńską, fryzyjską i litewską.
>> Or.SBWMiP, s. 44; Burst. Szl., s. 257; Łuk. IV, s. 181.

1924 – Rozpoczęły się polsko-francuskie rozmowy sztabowe w Paryżu. Stronę polską reprezentował gen. Stanisław Haller. W razie zatargu strona polska miała w pierwszej kolejności atakować Prusy Wschodnie, starając się zająć rejon Kanału Elbląskiego oraz Olsztyn.
>> KMW 1981, s. 390.

– Liga Narodów przyznała Litwie Kłajpedę.
>> Kron. XX, s. 322.

1925 – Minister spraw zagranicznych Rzeszy Gustaw Stresemann wygłosił przemówienie, w którym m.in. powiedział: „Nie ma nikogo w Niemczech, kto szczerze mógłby uznać, że stojąca w rażącej sprzeczności z prawem narodów do samookreślenia przeprowadzona granica na wschodzie będzie na zawsze faktem niezmienionym”. Była to już druga antypolska i rewizjonistyczna wypowiedź tego polityka.
>> KMW 1967, s. 488; Wrzes.WiM, s. 289, 308.

1928 – Od tej daty „Mazurski Przyjaciel Ludu” ukazywał się nadal po polsku, lecz w duchu niemieckim, stał się po prostu „gadzinówką”. Przejęcie tytułu miało związek ze zdradą Roberta Machta, który przeszedł nas stronę germanizatorów. Pismo było teraz redagowane przez Kurta Skowronka, pastora z Trelkowa k. Pasymia.
>> WiM 1989, nr 6, s. 9.

1939 – Prezes rejencji kwidzyńskiej zaprosił konsula polskiego i zażyczył sobie, by ten zwrócił uwagę drowi Władysławowi Gębikowi dyrektorowi gimnazjum polskiego w Kwidzynie na konieczność wydania wewnętrznych zarządzeń na terenie szkoły, idących w kierunku zmniejszenia liczby różnego rodzaju zadrażnień. Winnymi prowokacji chciano uczynić uczniów. Dyrekcja przedłożyła rejencji wykaz wszystkich prowokacji wobec polskiej młodzieży. Z dokumentu tego wynikało jasno, że wystąpienia te miały zorganizowany charakter.
>> Wrzes. Rp/WMiP, s. 394-395.

– Miały miejsce napady napolskie instytucje, siedziby organizacji i prywatne mieszkania Polaków w Kwidzynie i Olsztynie.
>> Łuk. IV, s. 194.

1943 – W Lyonie (Francja) gestapo aresztowało ks. kan. Wojciecha Rogaczewskiego. Rannego podczas próby ucieczki więziono najpierw na terenie Francji, a następnie osadzono w obozie koncentr. w Buchenwaldzie, gdzie zmarł na tyfus (1944). Ks. Rogaczewski urodził się na Powiślu, posługę duszpasterską sprawował m.in. na Mazurach (Kętrzyn, okolice Ełku, Grajewo). Zmuszony przez władze niemieckie do opuszczenia Prus Wschodnich, skierowany przez kard. Al. Hlonda do Francji, jako opiekun emigracji polskiej. Bezpośrednią przyczyną aresztowania przez gestapo był udział we francuskim ruchu oporu i pomoc Polakom ukrywającym się przed Niemcami.
>> OrSBWMiP, s. 269-270.

1945 – Prawie cała Mierzeja Wiślana oczyszczona została z Niemców. Broniły się resztki armii „Prusy Wschodnie” (Żuławy, Hel). I tu dotarły już wiadomości o kapitulacji, wydano więc rozkaz o zaprzestaniu działań o godz. 24.00.
>> Rocz.Ol. 1963, V, s. 195; Jan. Zpf, s. 208.

– Do Olsztyna przybyła 12-osobowa organizacyjna ekipa Narodowego Banku Polskiego.
>> Łuk. Ol., s. 13.

– Skapitulowała grupa wojsk hitlerowskich w Kurlandii. Ostatnie statki wywożące uciekinierów wypłynęły z portów w Lipowie i Windawie, około godz. 20.00, wywożąc około 27 tysięcy ludzi. Rozkaz o kapitulacji został podpisany około 14-tej, lecz pertraktacje dotyczące szczegółów trwały nadal.
>> Thorw. Wielka, s. 329-334.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę