7 maja

1518 – Mikołaj Kopernik we Fromborku (a być może w Krakowie?) obserwował zaćmienie słońca. Zaćmienie było niemal całkowite.
>> KMW 1966, s. 436.

1520 – Pierwsze oddziały konnych z armii hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Firleja dotarły pod przygotowane do obrony miasto Braniewo. Pierwsze działania skierowane były na słabiej ufortyfikowane Nowe Miasto. Następnego dnia zostało ono zrabowane i podpalone, mimo prób pomocy otrzymanej ze Starego Miasta.
>> Bis.WP, s. 174.

1529 – Bp warm. Maurycy Ferber przesyła list do kapituły fromb., w którym prosi o przysłanie do Lidzbarka dra Mikołaja Kopernika, gdyż cierpi na bóle żołądka.
>> KMW 1966, s. 599.

1613 – Bpa warm. Szymona Rudnickiego do płk. Dębińskiego, dowódcy nieopłaconych wojsk Rzeczypospolitej, grożących najazdem jeżeli Warmia nie okupi się kontrybucją. Bp zawiadamiał, że trwa akcja ściągania podatków, które zostaną przekazane konfederatom.
>> KMW 1983, s. 414.

1631 – Sekretarz królewski Stefan Sadorski przekazał na własność jezuitom kościół, dom i grunt w Świętej Lipce. Teren ten leżał na obszarze Prus Książęcych i został przez Sadorskiego wykupiony z rąk protestanckich.
>> Obł.HDW, s. 131; Or. SBWPKiZM II, s. 129.

1648 – W Kaliszu zm. Sebastian Śleszkowski (Sleszkowski), lekarz, tłumacz. Studiował w Krakowie i we Włoszech. W latach 1620-1621 przebywał na Warmii jako lekarz nadw. bpa Szymona Rudnickiego. W latach 1621-1624 był lekarzem (z tytułem sekretarza: Zygmunta III Wazy. pisał m.in. panegiryki i broszury antyżydowskie.
>> Or.SBWPKiZM II, s. 180.

1670 – Kapituła warmińska na specjalnym posiedzeniu zaleciła przestrzegać porządkowych przepisów dla cechu chirurgów, które wydał dla podległej mu domeny bp warm. Wacław Leszczyński.
>> Sz.DW, s. 66.

1685 – Georg Piper, malarz z Lidzbarka Warm. rozpoczął pracę przy ozdobie prospektu organów katedry fromborskiej i zakończył tę prace z końcem roku.
>> KMW 1996, s. 411.

1720 – Król pruski wydał zarządzenie, którego paragraf 9 nakazywał: „jeżeli gmina nie rozumie języka niemieckiego, to proboszcz musi objaśnić jego treść w polskim lub litewskim języku”.
>> KMW 1980, s. 137.

1727 – W Łękajnach k. Kętrzyna ur. Ernest Ahasver Henryk Lehndorf (zm. 19.5.1811 w Sztynorcie k. Węgorzewa), szlachcic pruski, pamiętnikarz. Kształcił sie w Magdeburgu. Pełnił różne funkcje dworskie w Berlinie. Od r. 1775 rezydował w swych sztynorckich dobrach. Utrzymywał korespondencyjne kontakty z arystokratami polskimi. Przyjaciel bpa Ignacego Krasickiego.
>> Or.SBWPKiZM II, s. 9-10.

1807 – W Lublinie ur. Wincenty Pol (źródła podają też jako datę urodzenia 20.4.1807 r.), zm. 2.12.1872 r. w Krakowie, poeta, prozaik, geograf.
>> WEP VIII, s. 810.

1812 – W Górowie k. Bartoszyc przez dwa dni kwaterował marszałek Francji, książę Auerstaedt, i Eckmehl, gubernator i dca wojsk Księstwa Warszawskiego – Luis Nicolas Davoust (Davout).
>> Hrys.Bart., s.110; WEP II, s.

1817 – Właściciele ziemscy z rejonu Ostródy wystosowali petycję do władz pruskich, prosząc o pomoc w przyprowadzeniu do porządku zbuntownaych chłopów. Junkrzy byli powaznie zaniepokojeni, że niepokoje spowodują całkowitą dezorganizację majątków rolnych.
>> Zapis. Hist. 1980, z. 1, s. 31-32.

1831 – Poseł pruski w Petersburgu Friedrich Schoeler pisze do Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Berlinie: „Opinia publiczna poddanych Prus, zarówno tych znad granicy, jak i innych prowincji, bardziej jest po stronie Polaków jak Rosjan”. Musiano o polskim powstaniu wiele mówić w stolicy rosyjskiego imperium, skoro dyplomata pruski uważał za niezbędne poinformować o tym swych mocodawców.
>> Szos. PW, s. 40.

1840 – W Zgierzu ur. Adolf Pawiński (zm. 24.8.1896 w Grodzisku Maz.), historyk, archiwista, doc. Szkoły Głównej, prof. Uniw. Warszawskiego, dyr. Archiwum Głównego w Warszawie. Interesował się losem ludności polskiej na Pomorzu i w Prusach Wschod. oraz Kaszubami.
>> Or.SBWMiP, s. 246-247.

1848 – W Kruglance zm. Jan Jakub Stern (Gwiazdowski), ks. kaznodzieja polski, przeciwnik germanizacji, ur. w Malinówce k. Ełku (1771 r.). Posługę duszpasterską sprawował w Ostrowinie i Ostrymkole oraz Rydzewie i Kruglance. Był kolegą szkolnym Gustawa Gizewiusza, dostarczał mu materiały do pracy „Die polnische Sprachfrage in Preussen”.
>> Or.SBWMiP 1963, s. 274.

– W Ostródzie zm. Gustaw (Herman, Marcin) Gizewiusz (Gisevius), ur. 21.5.1810 w Piszu, kaznodzieja polsko-ewangel., działacz spo.-narod., publicysta, tłumacz, redaktor, wydawca i bibliofil. Pochodził z rodziny pastorów, przeciwników germanizacji Mazurów. Studiował w Królewcu. W r. 1835 został polsko-ewangelickim kaznodzieją w Ostródzie. Wspólnie z ks. Krzysztofem Celestynem Mrongowiuszem opracował (1842) memoriał domagający się prawnego uznania języka polskiego na Mazurach i osobiście przedłożył go królowi pruskiemu. Szykanowany przez germanizatorów i zwierzchność kościelną. Autor wydanej anonimowej pracy o dużym znaczeniu dla sprawy polskości pt. „Die polonische Sprachfrage in Preussen” (Polska kwestia językowa w Prusach). Kandydował do Zgromadzenia Narodowego w Berlinie, wybrany elektem, w uzyskaniu mandatu przeszkodziła śmierć. Mogiłę na cmentarzu ewangel. w Ostródzie zniszczyli hitlerowcy. W 1979 r. w domniemanym miejscu spoczynku zasłużonego Mazura wystawiono pamiątkowy nagrobek. W pierwszych latach po II wojnie dla uczczenia pamięci G. Gizewiusza miasto Lec nazwane zostało Giżyckiem.
>> Or.SBWMiP, s. 111-113; Choj.WiM, s. 420-433; KMW 1980, s. 461-466.

1864 – W Wodzisławiu na Kielecczyźnie na mocy wyroku sądu wojskowego został rozstrzelany dowódca polskiego oddziału powstańczego Teodor Bellardi (Belardi, Balarelli). Był oficerem pruskim (ur. w Prusach Wschodnich ok. 1830 r.). Nieznane są okoliczności związania się T.Bellardiego z polskim powstaniem. Wiadomo natomiast, że walczył w Krakowskiem i Sandomierskiem. W początkach 1864 r. dowodził niewielkim oddziałem jazdy, napadając na oddziały kozackie. W Kieleckiem był dcą żandarmów. Po potyczce pod Gozną k. Jędrzejowa podczas odwrotu dostał się do niewoli. Stanisław Szostakowski podaje inną datę śmierci (19.5.1864).
>> Or. SBWMiP, s. 56; Szos. PW, s. 256.

1866 – Zm. Konstanty Gustaw Kanter, syn Jana Jakuba Wilkelma, ur. 7.2.1809 r. w Kwidzynie, drukarz. Wydał 32 druki polskie o charakterze dewocyjnym i świeckim.
>> Or. SBWMiP, s. 149.

1874 – Nowe prawo prasowe zapewniało każdemu obywatelowi wydawanie pisma, likwidowało cenzurę. Niemniej jednak policja mogła zarządzić konfiskatę poszczególnych numerów pisma, lecz tylko na mocy dezycji sądu. Jeżeli redakcja naruszyła przepisy prawa karnego, wkraczał prokurator.
>> KMW 1974, s. 240.

1883 – Oskar Kolberger sporządził nową wersję swego testamentu. Po raz pierwszy wymieniona został wówczas teka, w której zgromadzone zostały materiały folklorystyczne dotyczące „Mazur Pruskich”. To właśnie ten zbiór stał się podstawą opracowanego przez Władysława Ogrodzińskiego 40 t. „Dzieł wszystkich” O. Kolberga, wydanego w r. 1966.
>> KMW 1965, s. 538.

1890 – W Smolicach k. Gostynina ur. Stanisław Wachowiak (zm. 4.3.1972 r. w Sao Paulo – Brazylia), ekonomista, działacz polit. Studiował w Berlinie, Monasterze, Strasburgu i Monachium. Działał wśród Polonii westfalskiej, gdzie jako współpracownik „Górnika” w Bochum wydawał specjalny dodatek dla Mazurów drukowany szwabachą. Po powrocie do kraju działał w zaborze pruskim, a w latach 1920-1922 był wiceministrem b. Dzielnicy Pruskiej, a w 1924 r. wojewodą pomorskim. Na tym stanowisku utrzymywał b. dobre stosunki z Działdowszczyzną. Podczas okupacji współpracował z konspiracją, więziony na Pawiaku. W 1946 r. emigrował.
>> Or. SBWMiP, s. 320-321.

1891 – W Gryźlinach powstało pierwsze Kółko Rolnicze na Warmii. Na zebraniu obecni byli prawie wszyscy gospodarze. Przemawiali: Pieniężny i Bucholz. Wybrano zarząd i wygłoszono odczyt o chowie świń. Na przewodniczącego wybrano wójta p. Aragarika.
>> Gł.Olszt. 1967, 11-12.3., s. 8.

– W Olsztynie odbyło się pierwsze polskie amatorskie przedstawienie teatralne urządzone przez Towarzystwo Ludowe „Zgoda”. Wystawiono Jana Nepomucena Kamińskiego „Szlachta czynszowa”. Bilety rozprowadziły redakcje „Gazety Olsztyńskiej” i „Nowin Mazurskich”. Przemówienie do publiczności wygłosił Seweryn Pieniężny, a uczeń drukarski Jan Lobert deklamował wiersze, w tym „Powrót taty” Adama Mickiewicza.
>> Chł. SP, s. 17; Jas. Ś., s. 365.

1903 – Na walnym zgromadzeniu niemiecko-katolickiej partii „Centrum” w Olsztynie ks. Walenty Barczewski oficjalnie wycofał swoją kandydaturę na posła do Reichstagu. Swą decyzję uzasadnił tym, że strona polska zadysponowała jego osobą bez porozumienia się z nim, zaproponował, by głosować na ks. kan. Jana Hirszberga z Barczewa, kandydata „Centrum”.
>> Wak. O polskość, s. 144; Wak. GO,. s. 167.

1919 – Według „pierwotnego” projektu pokoju wersalskiego część terytorium Mazur, południowa część Warmii oraz Górny Śląsk i Ziemie Złotowska, jako obszary etniczne polskie przyznano Polsce. Niemcy zaprotestowały i koalicja zarządziła przeprowadzenie plebiscytów.
>> Orł. II. przew., s. 39; Kis. Ziemia, s. 442.

Zwycięska koalicja przekazała przedstawicielom republiki weimarskiej propozycję traktatu pokojowego.
>> Staw.Pl., s. 506; Dział., s. 175.

1920 – Naczelna Komenda Straży Mazurskiej doniosła, że udało się obsadzić miejscowymi, zaufanymi, poważanymi obywatelami komórki terenowe w powiatach: sztumskim, kwidzyńskim, suskim, ostródzkim, nidzickim, olsztyńskim, reszelskim, ełckim i szczycieńskim. Z największymi trudnościami spotkano się natomiast w powiatach: oleckim, giżyckim, piskim, mrągowskim i malborskim.
>> Staw. Pl., 281.

1921 – Patronat Towarzystw Ludowych Związku Polaków w Prusach Wschodnich, z uwagi na możliwość represji niemieckich, zalecił istniejącym na Warmii i Powiślu 7 gniazdom Związku Sokołów Polskich zawiesić działalność.
>> Wrzes.Rp/WMiP, s. 133; Łuk. IV, s. 178.

1925 – Mimo niewątpliwych sukcesów w walce z polskością, Niemcy na Warmii realistycznie oceniali sytuację. I tak np. nauczyciel Bartels z Biskupca Resz. pisał: „Daleko jeszcze jesteśmy od całkowitego i ostatecznego zniemczenia elementu polskiego. Miną jeszcze generacje, zanim osiągniemy ostatecznie wytknięty cel”.
>> Sz.Ol., z.284.

1939 – W Grudziądzu zm. Jan Rakowski (ur. 24.11.1859 r. w Klonówce k. Starogardu Gd.), red., dziennikarz, działacz pomorski. Studiował w Królewcu i Wrocławiu, gdzie działał w Towarzystwie Literacko-Słowiańskim. Był nauczycielem domowym na Pomorzu, następnie pracował w bytomskim „Katoliku”, „Dzienniku Berlińskim” i w redakcji „Wiarusa Poslkiego” w Bochym”. W latach 1894-1930 był głównym współpracownikiem W. Kulerskiego, wydawcy „Gazety Grudziądzkiej”. Z jego inicjatywy był redaktorem „Gazety Ludowej” w Ełku. W grudziądzu redagował przeznaczony dla Mazurów dodatek „Gospodarz”. W okresie międzywojennym był prezesem Syndykatu Dziennikarzy Pomorskich.
>> Or.SBWMiP, s. 267.

– Zaprzestała działalności szkoła polska w Chaberkowe k. Olsztyna. Istniała ponad 10 lat. Przeciętnie uczyło się w niej 14-16 dzieci. Dopiero w 1937 r. ich liczba zmniejszyła się do 10.
>> KMW 1993, s. 439.

1945 – Powołane zostały władze SL na Okręg Mazurski. Działacz mazurski Jerzy Burski został wybrany na prezesa tymczasowego zarządu wojewódzkiego Stronnictwa Ludowego, sekretarzem został Lucjusz Dura.
>> WiM Zarys, s. 688, 826; Woj.Warmia, s. 99.

– Wojska radzieckie zdobyły Wrocław zamieniony w twierdzę.
>> Dob. Z dziejów, s. 153.

– W Kurlandii Niemcy prowadzą rozmowy z Armią Czerwoną. Zawieszenie działań na 3-kilometrowym odcinku frontu.
>> Thorw. Wielka, s. 332, 333.

– Lodołamacz „Ostpreussen” dotarł do Flensburga. Erich Koch zwolnił ze służby swą świtę, broń i kompromitujące dokumenty zatopiono. Pozbyto się mundurów. E.Koch odtąd nazywał sie Rudolf Berger.
>> Thorw. Wielka, s. 104, 105.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę