4 maja

1338 – Papież Benedykt XII mianował sąd na nowy proces wytoczony Krzyżakom przez króla Kazimierza Wielkiego. W skład tego sądu weszli: nuncjusz Galhard i Piotr syn Gerwazego, kanonika z Annecy (obaj byli Francuzami). Wyrok nakazujący zwrot Polsce zagrabionych ziem wraz z odszkodowaniem w wysokości 200 tysięcy grzywien ogłoszony został w Warszawie 15.9.1339 r.
>> Gór.PkwP, s. 101; Wyro.Kaz., s.

1378 – Kapituła warmińska po 25 latach od założenia miasta Olsztyna, nie chcąc hamować jego rozwoju, wydała nowy przywilej rozszerzający dotychczasowy obszar miejski. Nowe Miasto Olsztyn powstało na wschód od starego miasta, ale w granicach jego późniejszych murów miejskich. „Nowe Miasto” składało się z 30 parcel, które zostały uposażone 4.5 łana gruntów w pobliżu obecnego Jez. Kortowskiego, oraz 60 łanami lasu nad Jez. Kielarskim. Przywilej lokacyjny Nowego Miasta wystawili: proboszcz katedralny Henryk, dziekan Michał oraz kustosz Jan.
>> Sz.Ol., s. 38-39, 51; Wak.Ol., s. 393; Sik.Stare, s. 20.

1408 – W Malborku zjazd miast hanzeatyckich, na którym Braniewo reprezentowali Jakub von der Leyse i Jan Schottele.
>> Sz.DW, s. 114.

1464 – Król Kazimierz Jagiellończyk potwierdził układ między biskupem, kapitułą warm. i stanami pruskimi zawarty 16.3.1464. Warmia zobowiązała się, że nigdy nie wystąpi przeciw królowi polskiemu, a ten przyrzekł „samego pana elekta warmińskiego i Kościół jego, kapitułę i poddanych we wszystkich przywilejach zachowywać i ich samych, jak i każdego z osobna, w prawie tym utrzymać i bronić”.
>> Achr., s. 74.

1518 – Mijołaj Kopernik jako administrator komornictwa olsztyńskiego sokonał w Tomaszkowie nad Jez. Dorotowskim zapidu: „Hams Klauke, od dawna niezdolny do pracy, mając 2 łany, z których był obowiązany płacić dziedziczną opłatę kościołowi w Bartągu, sprzedał je za moim pozwoleniem Szymonowi Stoke”.
>> Kop.Lok, s. 31.

1575 – W Olsztynie zakończył się bezprecedensowy proces o unieważnienie wyroku koadiutora diec. warmińskiej Marcina Kromera. który uznał, że trażnik leśny Jan Szlunga i Anna Box córka burgrabiego olsztyńskiego są małżeństwem, mimo że ślub został zawarty bez przepisanej formy kanonicznej. Strażnik odwołał się do nuncjusza i wygrał sprawę. Na jego korzyść najprawdopodobniej przemawiało to, że przyrzeczenie małżeństwa nie składał w obecności rodziców Anny, a ponadto tatuś niedoszłej panny młodej okazał się być nadto krewki, wykorzystał swe stanowisko, wtrącił „zięcia” do mamra, wymuszenie przyrzeczenia małżeństwa w więzieniu uznane zostało za nadużycie.
>> KMW 1989, s. 77.

1677 – W Lidzbarku Warm. ur. Florian Franciszek Białkowski (zm. 30.5.1723 we Fromborku), kan. warm., studiował w Rzymie.
>> Or.SBWPKiZM, II, s. 233.

1737 – We Fromborku zm. Wojciech Ludwik Grzymała, kan. warm., był synem właściciela dóbr Nikielkowo k. Olsztyna. Studiował w Krakowie. Był notariuszem bpa Andrzeja Chryzostoma Załuskiego. Podczas nieobecności bpa Krzysztofa Andrzeja Jana Szembeka zarządzał diecezją warm. Pełnił wiele funkcji, posiadał liczne prebendy.
>> Or.SBWPKiZM, I, s. 80.

1817 – W Sławoszynie k. Pucka ur. Florian Stanisław Ceynowa (Cenowa), Cenova, Cejnowa), zm. 26.3.1881 r. w Bukowcu k. Brodnicy, badacz folkloru i dialektu kaszubskiego, polski działacz polityczny, lekarz z zawodu.
>> Cieś.Sylw., s. 61-87; Dob. Z dziejów, s. 192-194; Szos.PW, s. 142-143; WEP II, s. 342.

1831 – Komitet rosieński powstania polskiego ustanowił straż graniczną, która siłą 15 konnych i 15 pieszych kontrolowała ruch graniczny między Litwą a Prusami w rejonie Kłajpedy.
>> Szos.PW, s. 38

1833 – W Wiedniu zm. Jan Niedermann (Niederman), ur. w Dobrym Mieście, malarz. Uczył się w warsztacie ojca, który w Dobrym Mieście prowadził pracownię malarską. Przebywał krótko w Berlinie, gdzie kopiował Rembrandta. Od połowy 1787 r. mieszka w Warszawie, gdzie wykonywał liczne portrety olejne znanych osobistości. W 1794 r. osiadł w Wiedniu (zapisał sie do Akademii i został członkiem Gesellschaft Bildender Küenstler).
>> Or.SBWPKiZM, II, s. 58; WiM 1968, nr 6, s. 23.

1838 – Rejencja olsztyńska donosiła władzy zwierzchniej, że w podolsztyńskiej wsi Kieźliny nie ma ani jednego gospodarza, który umiałby pisać i dlatego z konieczności urząd przekazano „niepiśmiennemu Henselleckowi, który objął w posiadanie tamtejsze gospodarstwo sołtysie”.
>> Choj. WiM, s. 541.

1858 – Gwałtowna burza o rzadko spotykanej sile przeszła nad Morągiem.
>> Gł.Olszty. 1963 z 14-15 grudnia, s. 8.

1868 – W Pelpinie zm. Jan Donimirski (ur. 16.12.1795 r. w Cygusach k. Sztumu) kan. katedral. chełmiński, pedagog. Kształcił się we Wrocławiu. Pełnił ważne funkcje przy katedrze chełmińskiej. Znany jako filantrop i społecznik.
>> Or.SBWMiP, s. 90.

1870 – W Uśnicach k. Sztumu ur. Teofił Florian Potowski (zm. 10.7.1946 r. w Sztumie), działacz ruchu polskiego. Studiował w Niemczech i Francji. Po powrocie prowadził własny młyn w Sztumie. Współzałożyciel Banku Ludowego w Sztumie, czł. powiat. Komitetu Plebiscytowego w Kwidzynie. Znał b. dobrze język francuski, dwukrotnie jeździł do Paryża jako delegat polskiej ludności Powiśla. Działacz Związku Polaków w Niemczech. Kandydował z ramienia Polskiej Partii Ludowej do sejmu pruskiego. Aresztowany w 1939, tylko przypadek ocalił go od śmierci.
>> Or.SBWMiP, s. 262.

1903 – Ur. Otton Leyding (syn Gustawa), rolnik, działacz Zw. Polaków w Niemczech, więzień obozu koncentracyjnego w Hohenbruch, w 1971 r. odznaczony Krzyżem Kawalerskim OOP.
>> Or.SBWMiP, s. 187.

1907 – W małym czeskim miasteczku Usti nad Łabą odbyła się prapremiera oratorium „Quo vadis” warmiskiego kompozytora Feliksa Nowowiejskiego.
>> Boehm FN, s. 42.

1912 – W Suchej Średniej na Śląsku Cieszyńskim ur. Stanisław Kożusznik (zm. 30.5.1940 r. w Warszawie), wychowywał się w Działdowie, gdzie ojciec był naucz. matematyki i fizyki w seminarium nauczycielskim.
>> Or.SBWMiP, s. 170-171.

1913 – W Olsztynie wmurowany został kamień węgielny pod budowę kościoła garnizonowego. Projektował świątynię radca budowlany Ludwik Dihm z Królewca. Prace budowlane zakończono tuż przed wybuchem I wojny światowej.
>> Wak. Ol., s. 268, 399.

1921 – Dekretem ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego utworzona została Delegatura do spraw Opieki nad Oświatą Polską poza Granicami Państwa. Siedzibą nowo utworzonej instytucji był Poznań.
>> KMW 1987, s. 436.

1923 – „Gazeta Olsztyńska nazywa Prusy Wschodnie wulkanem, z którego po Niemczech rozchodzą się trujące miazmaty antypolskie.
>> Wak. GO, s. 301.

1935 – Nadprezydent prowincji Prusy Wschodnie, powołując się na przepisy ustawy prasowej, udzielił urzędowego ostrzeżenia wydawnictwu „Gazety Olsztyńskiej”. Przyczyną represji były rzekomo nieprawdziwe i tendencyjne działania sprawozdawcze. W przypadku braku „poprawy” grożono dalej idącymi sankcjami.
>> Wak. GO, s. 430.

1938 – Oddano do użytku nowo wybudowany port rybacki we Władysławowie.
>> Wań.Wal., s. 335.

1939 – Zlikwidowano szkołę polską w Chaberkowie k. Olsztyna. Pod wpływem represji niemieckich część rodziców wycofała swoje dzieci – pozostało tylko 5 uczniów. Nauczyciel Franciszek Schnarbach pozostał we wsi i tu zastała go wojna. Aresztowany przeszedł gehennę obozów koncentracyjnych, gdzie utracił zdrowie.
>> Fil.Wopt, s. 133; Łuk. IV, s. 194.

1945 – Olsztyn otrzymał stały garnizon. Pierwszą jednostką WP tu przybyłą był 9-zapasowy pułk piechoty, jego dowódcą był płk Filipiuk.
>> Szos.Dzieje, s. 167.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę