8 sierpnia

1305 – Wacław III czeski, jako król Polski obiecał oddać Pomorze margrabiom brandenburskim, jeśli zwrócą mu Miśnię, którą jego ojciec zastawił wraz z kopalniami srebra w 1304 roku.
>> Gór. PkwP, s. 76.

1405 – W księdze rozchodów w Malborku zapisano: „Pół grzywny wagantowi, który potrafił śpiewać jak słowik” /wagant: wędrowny śpiewak i deklamator/.
>> Leś. Sekrety, s. 42.

1409 – W. mistrz Ulryk von Jungingen wypowiedział Polsce wojnę. Zdecydował się na ten krok, gdy król Władysław Jagiełło poinformował go, że Polska stanie po stronie Litwy w razie zaatakowania jej przez zakon. Nim list wypowiedni dotarł do Krakowa, Krzyżacy wkroczyli na Ziemię Dobrzyńską, Krajnę, Kujawy i na Zachodnią Wielkopolskę.
>> WiM zarys, s. 143.

1422 – Król Władysław Jagiełło przeprawił się z wojskiem przez Drwęcę pod Bratianem i „o milę za rzeką obozem stanął. Nazajutrz przemknął się do Wąbrzeźna i cała ta okolica pruska, szerokimi zagonami jazdy mieczem i ogniem spustoszona została”.
>> Wap. I, s. 474.

1454 – Wojska Związku Pruskiego zdobyły Sztum. Tym samym w tym rejonie Prus posiadłości zakonu skurczyły się do obleganego Malborka i Chojnic.
>> WiM zarys, s. 171.

1524 – Zmarł książę Mazowsza Stanisław. Istnieje domniemanie, ze został otruty przez królową Bonę.
>> Róg Polscy, s. 52.

1527 – Bp warm. Maurycy Ferber sprzedał za zgodą kapituły za 600 grzywien 70 łanów we wsi Bęsia /komora reszelska/ jako lenno na prawie magdeburskim. Właściciel otrzymał uprawnienia na duże i małe polowanie, sądy mniejsze i większe dotyczące szyi i rąk, prawo do założenia młyna o jednym kamieniu na użytek własny i swoich poddanych. Mógł on także łowić ryby w miejscowym jeziorze z tym zastrzeżeniem, że w zimie będzie tam łowił wyłącznie rybak biskupi.
>> Sz. DW, s. 190.

1608 – Po śmierci Joachima Fryderyka elektor Jan Zygmunt przesłał pismo do króla Zygmunta III. Historycy mówią o przesłaniu do Warszawy dwóch listów: jawnego i tajnego. W jawnym akcentował Jan Zygmunt swoje rzekome dziedziczne prawa do sukcesji i kurateli, a w tajnym prosił, by jeszcze przed sejmem został wskazany stanom pruskim jako kurator i administrator księstwa.
>> Janisz. RPaPK, s. 155.

1655 – Wojska moskiewskie zajęły Wilno.
>> Saj. Od Sierotki, s. 59; Vorbek. Skarb., s. XVI.

1662 – W Królewcu zawiązano konfederację, której celem było utrzymanie ścisłych związków z Polską; złożono przysięgę, w której zobowiązano się przywrócić stare prawa. Aby uwiarygodnić te postanowienia, zaczęto zbroić się i umacniać mury. Równocześnie zwrócono się do dowódcy wojsk Koronnych na Warmii o pomoc w postaci 3 kompanii piechoty i 2-ch szwadronów jazdy.
>> Kap, s. 42.

1668 – Bp warm. Jan Stefan Wydżga zatwierdził fundację kościelną, której inicjatorem był burmistrz Pieniężna Jan Schau.
>> Sz. DW, s. 384.

1720 – We Fromborku zm. Jan Wojciech Hatten, kan. warm. i administrator bpstwa warm., kuzyn bpa. Studiował w Rzymie. Był prałatem domowym bpa warm. Jana Stanisława Zbąskiego. Proboszcz w Kiwitach i archiprezbiter w Lidzbarku Warm. Cieszył się zaufaniem trzech kolejnych bpów warm.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 87.

1734 – Król wygnaniec Stanisław Leszczyński przybył do Królewca. Wcześniej przebywał w Węgorzewie. Leszczyński mieszkał na zamku w Królewcu, przyjmowany był z królewskimi honorami, otrzymał stałą pensję.
>> Lesz. Opis, s. XLVI; KMW 1990, s. 195.

1773 – W Reszlu zm. Teodor Aucepius /ur. 3.5.1691 w Tylży/ jezuita, profesor Akademii Wileńskiej, rektor kolegiów w Braniewie i Reszlu. Jest autorem kilku prac teologicznych, napisanych po łacinie.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 6–7.

1780 – Zm. Tadeusz Rejtan /Reytan, Reyten/, ur. 20.8.1742 /1746/ w Struszowie lub Hruszowie, woj. nowogródzkie. Poseł na sejm rozbiorowy w 1773, słynny z walki, jaką toczył przeciw legalizacji rozbioru. Własnym ciałem zagrodził drogę do sali obrad senatu. Dopiero po 38 godzinach opuścił wraz z Korsakiem-Sawiczem i Bohuszewiczem pustą salę obrad. Nie uczestniczył w obradach sejmu, opuścił Warszawę i wyjechał na Litwę. Zdradzając objawy choroby umysłowej, popełnił samobójstwo.
>> WEP IX, s. 759; PSB, XXI, s. 231–237.

1840 – Biskup warmiński Andrzej Stanisław Hatten wyjednał u władz pruskich zgodę na nauczanie języka polskiego w braniewskim Liceum Hosianum.
>> WiM 1984, nr 2, s. 13.

1847 – W Warszawie zm. Samuel Bogumił Linde /ur. w Toruniu 24.4.1771/, autor „Słownika języka polskiego”. Był uczniem pochodzącego z Mazur Jana Jezewiusza. W pracy nad swym pomnikowym dziełem korzystał m.in. z pomocy pastorów polskich: Jerzego Olecha z Królewca, Krystyna Celestyna Mrongowiusza z Gdańska.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 15–16.

1871 – W Petersburgu ur. Marian Gimżewski, lekarz wenerolog, który już we wrześniu 1945 roku rozpoczął pracę w olsztyńskim Ośrodku Zdrowia. W 1956 r. wyjechał do Warszawy, gdzie zmarł.
>> Rocz. Med. 1997, t. V, vol. 1, s. 52.

1892 – W Krakowie ur. Stanisław Wolicki /zm. 8.11.1963 w Sopocie/, aktor, reżyser, dyrektor teatru olsztyńskiego /1945–1946/. Za jego dyrekcji odbyło się 18 premier, był projektodawcą wystawienia przed olsztyńskim teatrem pomnika Stefanowi Jaraczowi. Prawdziwe nazwisko Rusinek.
>> Or. Twórcy, s. 197–198.

1894 – We wsi Kołoząb k. Sztumu ur. Bolesław Grochowski. Podczas plebiscytu był komendantem samoobrony polskiej w Sztumie i przewodniczącym miejscowej komisji plebiscytowej. Członek Komitetu Centralnego Zw. Polaków w Prusach Wschod. Wydalony z terenu Prus, osiedlił się w Gdańsku, gdzie był sekretarzem gminy polskiej.
>> Or. SBWMiP, 1963, s. 100.

1895 – W Mątowach Wielkich k. Malborka ur. Józef Przeperski /zm. 14.11.1951 w Szczytnie/, ks. katol., obrońca języka pols., redaktor. Redagował dodatek tygodniowy do „Gazety Olsztyńskiej” pt. „Gość Niedzielny”. Prześladowany przez władze niemiec., wysiedlony z Prus Wschod. do Berlina, gdzie przebywał pod stałym nadzorem gestapo. Prowadził potajemną pracę duszpasterską wśród robotników przymusowych. Po wojnie powrócił do Klonu k. Szczytna, gdzie jest pochowany.
>> Or. SBWMiP, s. 265.

1899 – W Labuszewie k. Szczytna ur. Gustaw Leyding /jun./, zm. 2.3.1974 w Szczytnie, pochowany w Olsztynie. Działacz ruchu mazurskiego, redaktor, publicysta, regionalista. Całe dorosłe życie poświęcił walce o przyłączenie Mazur do Polski. Pełnił wiele ważnych funkcji w polskich organizacjach społecznych, politycznych i gospodarczych. W 1933 roku opuścił nielegalnie Prusy Wschodnie, gdyż groziło mu aresztowanie i obóz koncentracyjny. Osiadł w Działdowie. W czasie okupacji ukrywał się na Lubelszczyźnie pod nazwiskiem Lucjan Mielecki. Po 1945 roku pracował na różnych znaczących funkcjach państwowych i społecznych. Autor wielu prac historycznych dotyczących regionu.
>> Or. SBWMiP, s. 187–188; WEP VI, s. 482; OBL, s. 48.

1905 – W Węgorzewie ur. Herbert Alfred Wilhelm Jankuhn /zm. 30.4.1990 w Getyndze/, archeolog. Studiował w Królewcu, Jenie i Berlinie. Prowadził badania w b. wielu miejscowościach Prus Wschodnich, m.in. penetrował grodzisko w Galinach k. Bartoszyc. W r. 1980 wykładał na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
>> Stud. Anger., 1999, IV, s. 120–123.

1916 – W Serbii zm. Władysław Samulowski /ur. w Gietrzwałdzie 10.4.1883/, dziennikarz i poeta warm. Pracował kilka lat w redakcji „Gazety Olsztyńskiej”, oraz na Pomorzu i w Wielkopolsce. Powołany do wojska niemieckiego, zmarł na tyfus z dala od stron rodzinnych.
>> Or. SBWMiP, s. 280.

1920 – „Brygada Syberyjska” pod dowództwem płk Rumszy rusza na front, by w następnych dniach spod Modlina razem z piątą armią gen. Władysława Sikorskiego uderzyć na Nasielsk, Maków, Ostrołękę.
>> Mack. Fakty, s. 292.

– Do Działdowa przybyły resztki grupy płk Stefana Waltera, aby bronić przed bolszewikami linii kolejowej Warszawa–Gdańsk. Oddziały te wycofane zostały z rejonu Gruduska, gdy wojska sowieckie zajęły tę miejscowość.
>> Rocz. Dział. 1999, V, s. 45.

– Polakożercza Ostdeutscher Heimatdienst w Olsztynie, jak i lokalne władze administracyjne wydały podległym agendom zalecenie, by zaprzestać represji wobec aktywistów polskich czynnych podczas plebiscytu. Nie chodziło oczywiście o ochronę Polaków i o postępowanie zgodne z prawem, lecz o wydźwięk propagandowy wobec zagranicy.
>> Wrzes. Rp/WMiP, s. 49–50.

– Dyplomata brytyjski, sprawujący w tym czasie władzę w Gdańsku z ramienia aliantów, zgłosił wniosek, by poszerzyć obszar Wolnego Miasta kosztem Polski. Najwidoczniej ocenił, że Polska niebawem przestanie istnieć.
>> Dar. Orzeł, s. 187.

1922 – W Poznaniu odbyły się rozmowy między organizatorami Związku Polaków w Niemczech i Towarzystwa Obrony Kresów Zachodnich w sprawie współpracy i przyszłości ruchu polskiego w republice weimarskiej.
>> Łuk. IV, s. 179.

1923 – W Trzcianie na Powiślu powstał polski klub piłki nożnej. Zorganizował go i opiekował się nim ks. Józef Przeperski.
>> WiM 1988, nr 8, s. 10.

1924 – Bolesław Limanowski rozpoczął swą drugą podróż po Warmii i Mazurach. Trwała ona do 22.08.1924. Znany działacz PPS i naukowiec odwiedził wówczas Malbork, Olsztyn, Szczytno, Ełk, Królewiec i Działdowo. Podróż ta zaowocowała serią artykułów w „Robotniku”. Ukazywały się one od września 1924 do lipca roku następnego.
>> Or. SBWMiP, s. 191.

1934 – W Warszawie utworzony został Światowy Związek Polaków z Zagranicy. Pierwszym jego prezesem był Władysław Raczkiewicz.
>> Kron. XX, s. 481.

1937 – W Giżycku odbyło się poświęcenie nowo zbudowanego kościoła katolickiego. W 1838 mieszkało tu tylko 18 katolików, a w XVIII wieku jedna trzecia mieszkańców to byli katolicy. Ponownie parafię katolicką założono w r. 1910. Budowa kościoła trwała dwa lata. Uroczystość celebrował ks. Justyn Franciszek Rarkowski, pochodzący ze zgermanizowanej rodziny warmińskiej, podówczas duszpasterz giżycki i bp polowy Wehrmachtu.
>> Wak. Giż., s. 49.

1938 – Związek Polaków w Niemczech zaprotestował przeciw tendencyjnej redakcji kwestionariuszy spisowych. Formularze te przeznaczone do zbliżającego się spisu ludności w Niemczech uniemożliwiały określenie przynależności narodowej.
>> Kron. XX, s. 530.

1944 – Powołany przez Adolfa Hitlera „Trybunał Ludowy” wydał wyrok na marszałka Erwina von Witzlebena i 8 innych uczestników zamachu na Hitlera w Gierłoży k. Kętrzyna 20.7.1944 roku. Wszyscy zostali skazani na karę śmierci. Tego samego dnia odrzucona została prośba o łaskę i wykonany wyrok. Skazańców powieszono kolejno na hakach rzeźnickich. Aby przedłużyć agonię, do egzekucji użyto cienkiego sznurka /agonia Witzlebena trwała 5 minut/. Kaźń filmowano, by wieczorem „firer” III Rzeszy mógł obejrzeć, jak umierali jego wrogowie. Ponure widowisko miało miejsce w więzieniu Plotzensee k. Berlina.
>> Jant. Wilcze, s. 70–71.

1945 – W Szwecji zm. działacz mazurski Kurt Obitz /ur. 16.1.1907 w Brzozowie k. Węgorzewa/. Z wykształcenia był lekarzem weterynarii. Studiował w Berlinie. Działał w centrali Masrenbundu /Związek Mazurów/, była to organizacja separatystyczna. K. Obitz redagował niemieckojęzyczny organ tego ruchu „Cech”, w którym zamieszczano sporo materiałów o polskości Mazurów. Drukowano także artykuły i dodatki w języku polskim. Przeciwstawiano się germanizacji ludności mazurskiej. Represjonowany za swą działalność, przeniósł się do Polski. Miał kontakt ze Związkiem Mazurów w Działdowie. Aresztowany przez gestapo w 1940 r. odmówił podpisania volkslisty, osadzony w Dachau, gdzie zapadł na gruźlicę. Leczył się najpierw w Bawarii, potem w Szwecji, gdzie zmarł.
>> Or. SBWMiP, s. 234–235; Wil. Nienawiść, s. 10–15.

– W Olsztynie powstała Akademia Administracyjna, która działalność rozpoczęła 19.10.1945.
>> Sik. Galop., s. 163.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę