24 czerwca

1279 – Biskup warmiński Henryk Fleming wystawił dokument, mocą którego przekazał jurysdykcję świecką na Warmii kapitulnej kanonikom fromborskim.
>> Achr., s. 21.

1328 – Wystawiony został dokument lokacyjny dla wsi Wielka Sławka, położonej w południowo-zachodniej części komornictwa nidzickiego. Z datą tą wiąże się początek planowego osadnictwa krzyżackiego w tej części Mazur.
>> KMW 1982, s. 290.

1369 – Podczas pertraktacji granicznych w Pogrodziu k. Tolkmicka doszło do ostrego sporu. W. mistrz Winrich von Kniprode omal nie przebił mieczem biskupa warmińskiego Jana Stryprocka. Wydarzenie to stanowiło apogeum sporu, który oparł się o Rzym.
>> Sz. DW, s. 25; Achr., s. 39.

1479 – W Piotrkowie Trybunalskim biskup warmiński Mikołaj Tungen na kolanach prosił króla Kazimierza Jagiellończyka o przebaczenie i darowanie winy. Polegała ona na tym, że nawiązał kontakty z królem węgierskim i Krzyżakami, chcąc wbrew polskiemu królowi utrzymać się na stolcu biskupa Warmii. Król Kazimierz siłą dochodził swych praw. Dzięki ukorzeniu się bp Tungen przywrócony został do łaski i pozostał na biskupstwie warmińskim.
>> KMW 1988, s. 238; Achr., s. 78–79.

1532 – Cesarz zawiesił na dwa lata wyrok skazujący na banicję byłego wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Albrechta. Wyrok ten był represją za samowolne przekształcenie państwa zakonnego w księstwo świeckie.
>> KMW 1978, s. 226.

1564 – W Królewcu wybuchła zaraza, która trwała do 1.03.1565 r. Dwór księcia Albrechta rezydował w tym czasie w Pupach /obecnie Spychowo/. W Królewcu i na przedmieściach zmarło w tym czasie 9014 osób.
>> Toe., s. 174.

1609 – Król Zygmunt III, w piśmie skierowanym do biskupa warmińskiego Szymona Rudnickiego, wyraża swe zadowolenie z powodu sumiennego wykonywania zaleceń monarchy podczas obrad sejmu krajowego pruskiego. Chodziło o tłumienie „błędów kacerskich a pomnażaniu wiary świętej”.
>> Janisz. RPaPK, s. 170, 174.

1612 – Uroczyste powitanie przyjeżdżającego do Lidzbarka Warmińskiego księcia pruskiego Jana Zygmunta. Mieszczanie uzbrojeni we flinty i spisy utworzyli szpaler podczas przejazdu elektora przez miasto.
>> Sz. DW, s. 310.

1613 – Biskup warmiński Szymon Rudnicki gości księcia pruskiego Jana Zygmunta. Orszak elektora liczył 200 osób. Wizyta trwała 3 dni. W programie znalazło się także polowanie, które odbyło się w biskupim zwierzyńcu koło Łaniewa. Owocem tego spotkania było zobowiązanie się księcia Prus do wybudowania w ciągu 3 lat kościoła w Królewcu dla katolików i zapewnienie uposażenia dla proboszcza.
>> KMW 1994, s. 402.

1617 – Obradujące stany pruskie przyjęły reces elektora w sprawie uposażenia inspektorów duchownych. Książę pruski deklarował, że inspektorzy będą otrzymywali z kamery krajowej pensję w wysokości 1000 złotych, zastrzegł sobie apelację w sprawach konsystorskich i matrymonialnych /wiadomo, że jeden z duchownych inspektorów, sambijski, miał siedzibę w Zalewie/.
>> Janisz. RPaPK, s. 227.

1724 – Wielki pożar w Lubawie. Spłonęło prawie całe miasto, ogień nie oszczędził także miejskiego archiwum. Ostały się natomiast oba zamki biskupie, klasztor, kościół farny i 4–5 domów. Ogień miał zaprószyć pracujący nocą sukiennik. Natomiast ojcowie bernardyni w swej kronice podają, że podpalenia miały dokonać czarownice, miały one być nawet pojmane i spalone na stosie.
>> Nowe M., s. 186.

1838 – W Krakowie urodził się Jan Matejko /zm. tamże 1.11.1893/, najwybitniejszy polski malarz historyczny, twórca monumentalnego płótna „Bitwa pod Grunwaldem”.
>> Or. SBWMiP, s. 211.

1842 – W Kwidzynie zmarł Antoni Sierakowski /ur. w Krakowie 19.05.1783/, pochowany w Waplewie, ziemianin, kolekcjoner dzieł sztuki, poseł do sejmu Królestwa Polskiego, szambelan dworu króla pruskiego i deputowany z powiatu malborskiego do sejmiku w Królewcu. Przyjaźnił się z Fryderykiem Chopinem.
>> Or. SBWMiP, s. 287–288.

1863 – W drodze na inspekcję wojsk stacjonujących na granicy z Królestwem Polskim król Wilhelm I przebywał w Wielbarku.
>> Toe., s. 279.

1864 – W olsztyńskim więzieniu na skutek bardzo złego obchodzenia się z nim zmarł na tyfus Zygmunt Dąbski, ziemianin. Był podejrzany przez władze pruskie o werbunek i ekspedycję ochotników oraz przerzut broni do powstania polskiego.
>> Szos. PW, s. 257, 275; Or. SBWMiP, s. 84; Sik. Galop., s. 63.

1870 – W Łupowie k. Szczytna urodził się Jakub Denda /zm. po 1930/, działacz mazurski. Członek podkomitetu wyborczego Mazurskiej Partii Ludowej /1896/. Członek Związku Polaków w Niemczech. Uczestniczył w organizacji polskich banków ludowych i towarzystw oświatowych na Mazurach.
>> Or. SBWMiP, s. 1963, s. 57.

1873 – Reskrypt Oberprezydenta Prus Wschodnich dotyczący rugowania języka polskiego z życia społeczno-politycznego.
>> KMW 1978, s. 508.

1893 – W ścisłych wyborach do parlamentu Rzeszy zwyciężył i został posłem ks. Antoni Wolszlegier, znany działacz narodowy i społeczno-polityczny na Pomorzu oraz na Warmii i Mazurach. Wybrany został w okręgu Olsztyn–Reszel.
>> Wak. GO, s. 161; Wak. Ol., s. 397; Or. SBWMiP, s. 335–336.

1894 – „Gazeta Olsztyńska” doniosła, że burmistrz Barczewa zabronił wywieszania szyldów w języku polskim. Była to wówczas nadgorliwość lokalnej władzy, gdyż księgarnia Samulowskiego w Gietrzwałdzie, jak również wydawnictwo „Gazety Olsztyńskiej” w Olsztynie posiadały polskie szyldy.
>> Jas. Ś, s. 272.

1910 – W Nowych Kiejkutach k. Szczytna urodził się Jan Bocian /zm. 14.06.1981 w Szczytnie/, działacz mazurski, bankowiec. Członek Zw. Polaków w Niemczech, kolporter prasy polskiej. Po zdobyciu w Polsce zawodu pracował w Banku Słowiańskim w Berlinie. Więzień obozu koncentracyjnego w Hohenbruch. Po zwolnieniu we wrześniu 1940 roku pod ciągłym nadzorem policji. Wywieziony na roboty przymusowe w okolice Królewca, zbiegł na stronę radziecką. Po wojnie pracował jako pionier w różnych instytucjach Szczytna.
>> Or. SBWMiP, s. 62.

1913 – Władysław Pieniężny opublikował w „Gazecie Olsztyńskiej” „10 przykazań dla naszych Polaków”. Obok takich: „nie zohydzaj nazwiska i imienia twojego barbarzyńską pisownią lub zmianą tego, by się obcym lepiej wymawiało. Nie plugaw języka ojczystego używaniem zwrotów i wyrazów obcych”, „pielęgnuj zwyczaje narodowe”, znalazło się i takie wskazanie: „nie ruszaj nigdy obyczajów tego narodu, wśród którego żyjesz”.
>> KMW 1987, s. 301.

1920 – Dopiero teraz rozwiązano w okręgu olsztyńskim Sicherheitspolizei. Na miejsce tej niemieckiej formacji utworzono policję plebiscytową. W jej skład nie weszli jednak Polacy, mimo licznych zgłoszeń, gdyż przy badaniach lekarskich i w ogóle przy rekrutacji dyskryminowano polskich ochotników.
>> KMW 1966, s. 537.

1924 – W Waplewie odbył się decydujący pojedynek polskich drużyn piłki nożnej. Chodziło o wyłonienie drużyny, która mogłaby reprezentować region Warmii, Mazur i Powiśla. Wygrało Powiśle, które rozgromiło Warmię i Mazury w stosunku 7:1.
>> KMW 1986, s. 26.

1931 – W Gietrzwałdzie podczas uroczystości święta dziecka polscy harcerze z Chaberkowa i Nowej Kaletki wystąpili w regulaminowych mundurkach.
>> KMW 1973, s. 376.

1933 – Rejencja olsztyńska rozesłała pismo, z którego wynikało, że nazistom chodzi o „wykluczenie wszystkich duchownych i zakonników z udziału w jakichkolwiek partii politycznych”. Od tej daty można mówić o komisarycznym zarządzie Kościołem ewangelickim w Prusach Wschodnich.
>> KMW 1971, s. 96–97.

1935 – Melchior Wańkowicz przybył do Szczytna. Przebywał na Mazurach cztery tygodnie. Z tej podróży powstała sławna książka reportażowa „Na tropach Smętka”, która sporo krwi napsuła hitlerowcom.
>> So. Po obu, s. 110–115.

1941 – Adolf Hitler po raz pierwszy przyjechał do Wilczego Szańca w Gierłoży k. Kętrzyna. Łącznie spędził w tym obiekcie 3 lata.
>> Bahn. Katakumba, s. 43.

Wychodzący w podziemiu podczas okupacji „Biuletyn Informacyjny” pisał: „Donośny głos życia samego, głos praw natury, woła o wcielenie Prus Wschodnich do Polski. Patronuje temu mus wojskowy, mus sensownego zorganizowania obrony”.
>> Wrzes. WiM, s. 373.

1942 – Z dworca kolejowego w Olsztynie w nieznanym kierunku odjechał pociąg z około tysiącem Żydów. Pochodzili oni z olsztyńskiego getta, które istniało od początku 1940 roku, obejmowało ono ulicę Miłakowską /dziś Grunwaldzka/. Można przypuszczać, że Żydzi ze zlikwidowanego getta w Olsztynie zostali wywiezieni do Terezina w Czechach lub do Oświęcimia.
>> Jas. Między PaP s. 704; Sik., Galop., s. 156; GO 1997, 29–31.08, s. 5.

Administracja obozu koncentracyjnego w Dachau zawiadomiła rodzinę o śmierci „na zapalenie płuc” Stanisława Nowakowskiego /ur. w Śremie Wlkp. 21.9.1889/. Był dziennikarzem, działaczem społecznym i narodowym. Przez wiele lat pracował w Olsztynie. M.in. jako najpierw nieoficjalny współpracownik, a potem jako faktyczny red. odpowiedzialny „Gazety Olsztyńskiej”. Oskarżony przez Niemców o zdradę stanu. Doradca rządowej delegacji polskiej udającej się do Paryża na konferencję pokojową. Do Olsztyna powrócił wraz z komisją aliancką. Po plebiscycie pracował jako dziennikarz na Pomorzu. Aresztowany w Łodzi, więziony był początkowo w Sachsenhausen. Zamordowany w Dachau 18.5.1942.
>> Wak. Ol., s. 362; Or. SBWMiP, s. 230–231; Chł. WGO, s. 142.

Rabin olsztyński Naftali Apt został deportowany do getta w Białymstoku razem z żoną, córką i wnukiem. Rabin Apt jeszcze w 1939 roku miał propozycję emigracji do Anglii, nie skorzystał, gdyż nie chciał pozostawić brzemiennej córki. Na wyjazd tym trudniej było się rabinowi zdecydować, że właśnie w tym czasie mąż córki został zamordowany w obozie zagłady w Buchenwaldzie.
>> GO mag. 1999, z 12–14 lutego, s. 8.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę