23 lipca

1343 – Na łące pod namiotem koło wsi w pobliżu Inowrocławia król polski Kazimierz Wielki i w. mistrz zakonu krzyżackiego Ludolf Koenig von Weizen wymienili dokumenty układu pokojowego, i obdarzyli się pocałunkiem pokoju. Rokowania toczono w Kaliszu, stąd traktat jest niesłusznie zwany kaliskim. Chociaż Krzyżacy nie dotrzymali warunków tego układu, to jednak następna wojna miała wybuchnąć dopiero po kilkudziesięciu latach za króla Jagiełły. Układ, o którym mowa, dał czas Polsce na przygotowanie Grunwaldu. Dokumenty zaginęły. Są opinie, że nigdy nie istniały.
>> Gór. PkwP, s. 103; Wyro. Kaz., s. 70; Kochan. KW, s. 56–57.

1410 – Król Władysław Jagiełło rozkazał wysłać obraz czy też płaskorzeźbę z kaplicy zamkowej w Dzierzgowie do Sandomierza, jako dar dla kościoła pod wezwaniem Św. Maryi, „wraz z krzyżem wyzłacanym, który był zabrał w Brodnicy”.
>> Jasł. Grunw., s. 175.

1422 – Król Władysław Jagiełło nadał w Czerwińsku przywilej szlachcie, zobowiązując się, że nie będzie konfiskował ani zajmował majątków szlacheckich bez wyroku sądowego, sądy będą wyrokowały na podstawie prawa pisanego, nikt nie będzie łączył w swym ręku stanowisk sędziego i starosty. Król pragnął, nadając przywilej czerwiński, zyskać przychylność szlachty dla uznania jego synów do następstwa tronu polskiego.
>> WEP II, s. 741.

1467 – W Bartoszycach zm. bp warm. Paweł Legendorf /Stango, Mgowski, Paulus Stange de Legendorf/. Pochowany w Braniewie. Studiował w Lipsku i Rzymie. Był dworzaninem papieża Mikołaja V. Zwolennik Krzyżaków. Dopiero po 1463 r. przeszedł na stronę polską, w 1466 wypowiedział wojnę zakonowi i był odtąd rzecznikiem całkowitego wypędzenia Krzyżaków z Prus.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 7–8.

1526 – Król Zygmunt I Stary zakończył swą ponad 3 miesięczną wizytę w Gdańsku.
>> Rocz. Gd. 1956–1957, XV–XIV, s. 145.

1632 – W Kisielicach k. Iławy ur. Jan Ernesti /zm. 10.12.1709 we Wrocławiu/, nauczyciel, tłumacz, autor podręczników i słowników do nauki języka polskiego.
>> Or. SBWMiP, s. 57–58.

1635 – Król Władysław IV w drodze z Królewca najprawdopodobniej gościł w Olsztynie. Był on jedynym polskim monarchą, który odwiedził Olsztyn w ciągu 3 wiekowego władztwa polskiego nad Warmią. Był co prawda dwukrotnie w tym mieście Stanisław Leszczyński: pierwszy raz – jeszcze przed koronacją, a drugi raz – już jako król wygnaniec.
>> Wak. Ol., s. 89.

1644 – Zachował się dokument magistratu w Braniewie mający formę wilkierza, zawierający m.in. przepisy przeciwko nadmiernej wystawności przyjęć z okazji ślubów i chrztów.
>> Sz. DW, s. 286–287.

1708 – Jan Jerzy Kunigk, kanonik i kustosz warm., administrator i generalny wikariusz diecezji warm. ufundował katedrę prawa kanonicznego przy kolegium braniewskim. Na ten cel przeznaczył 6000 złotych, które zostały ulokowane w Gdańsku, a procenty od tej sumy miały zapewnić trwałe uposażenie dla profesora kanonistyki. Wcześniej Jan Jerzy K. przeznaczył odpowiedni fundusz na stypendia dla dwóch gimnazjalistów braniewskich, co w odpowiednim czasie potwierdził testamentem.
>> Sz. DW, s. 357–358; Or. SBWPKiZM I, 165–166.

1786 – W Wystruci /Prusy Wschod./ ur. Eduard Heinroch Flottwell, polityk, naczelny prezes W. Księstwa Poznańskiego. W 1825 prezes rejencji w Kwidzynie. Zaciekły germanizator. W latach 1858–1859 pruski minister spraw wewnętrznych. Zm. 25.5.1865 r.
>> WEP III, s. 743.

1792 – Nim miasto Jeziorany odbudowało się po pożarze z r. 1783, ogień znów strawił 73 stodoły. Prawdziwą zaś klęską był pożar z 1807 r., który zniszczył 184 domy, 97 stajni, 39 stodół i szop.
>> KMW 1965, s. 13.

1847 – Ustawa króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV uregulowała status gminy żydowskiej w Malborku, uznając ją za korporację prawną.
>> KMW 1995, s. 355.

1863 – Z dokumentu sporządzonego przez dziekana Walentego Gotzheima dowiadujemy się, że w Mokinach /Warmia/ na 82 dzieci tylko 1 chłopiec potrafił przeczytać tekst niemiecki, lecz on nie rozumiał tego, co przeczytał.
>> Jaś. Ś., s. 140.

1878 – W Burdągu k. Szczytna ur. Wilhelm Malaszewski /zm. 31.8.1968 w Komórsku Wielkim /k. Świecia/, działacz plebiscyt. Od r. 1896 przebywał w Westfalii, gdzie pracował jako górnik. W 1918 osiedlił się w Olecku, gdzie kierował powiatowym oddziałem Mazurskiego Komitetu Plebiscytowego. Po plebiscycie był robotnikiem rolnym w Dąbrówce k. Chojnic, a od 1938 roku do śmierci był właścicielem małego gospodarstwa w Komórsku.
>> Or. SBWMiP, s. 206.

1884 – W Królewcu zm. Maksymilian Andryson /pseud. Maksymilian Królewiecki/, ur. 12.10.1856 w Chełmnie, działacz, organizator bibliotek. Studiował w Królewcu, gdzie zorganizował Kółko Towarzyskie Polskie. W 1882 roku odbył podróż po Warmii i Mazurach, która zaowocowała szeregiem. publikacji w „Dzienniku Poznańskim” oraz założeniem 6 bibliotek Poznańskiego Towarzystwa Czytelni Ludowych.
>> Or. SBWMiP, s. 43.

1886 – W „Gazecie Olsztyńskiej” ukazał się nekrolog poświęcony Ignacemu Łyskowskiemu. Publikacja nosiła wielomówiący tytuł: „Czerwony szlachcic”. I. Łyskowski był prekursorem polskich kółek organizacji rolniczych w Prusach Zachodnich.
>> WiM 1967, nr 3, s. 25.

1894 – W Olsztynie zm. Jan Liszewski /ur. 10.11.1852 w Klebarku Wielkim k. Olsztyna/, nauczyciel, założyciel i pierwszy redaktor „Gazety Olsztyńskiej”, poeta i folklorysta. Wbrew zakazom władz propagował czytelnictwo polskich książek, współpracując z Towarzystwem Czytelni Ludowych /Poznań/ i Macierzą Szkolną /Lwów/. Za swoją propolską orientację zwolniony z pracy. Po zachorowaniu na gruźlicę przekazał gazetę siostrze Joannie /żona Seweryna Pieniężnego seniora/.
>> Or. SBWMiP, s. 194; Wach. Placówka, s. 107; Wak. Ol., s. 398; Chł. Lud., s. 89.

1920 – W Prusach Wschodnich wprowadzono stan wyjątkowy, w celu zachowania neutralności wobec wojny polsko-radzieckiej, która toczyła się w pobliżu granicy. Chodziło o oddzielenie komunistów wschodniopruskich od Armii Czerwonej. W propagandowych publikacjach komunistycznych pisano wówczas: „Idzie nie o małe cele gospodarcze, lecz o wielkie cele światowej rewolucji proletariackiej”.
>> Z dziej. klasy II, s. 23.

1920 – W Olsztynie został napadnięty i pobity Antoni Łangowski, lekarz med., znany działacz polski okresu plebiscytu na Warmii i Mazurach /działał także pod innym nazwiskiem/. Aresztowany na początku 1920 r. – zwolniony na skutek interwencji władz polskich. Niemcy pamiętali o jego działalności plebiscytowej, stąd prześladowanie po plebiscycie.
>> Or. SBWMiP, s. 197–198.

1923 – Emilia Sukertowa-Biedrawina pod zarzutem sfałszowania dokumentów i szpiegostwa osadzona w więzieniu miasta Dąbrówna. Władze niemieckie zrobiły wszystko by, nie dopuścić znanej działaczki mazurskiej do Olsztyna i Królewca, gdzie miała zbierać materiały do monografii Działdowa. Wymuszono na niej podpisanie zobowiązania, że nigdy nie przekroczy granicy Rzeszy Niemieckiej i cofnięto ją do granicznego Uzdowa, skąd rozpoczęła swą turystyczną podróż po Mazurach Pruskich.
>> Suker. Dawno, s. 76–82.

1931 – W Rzeszy Niemieckiej ukazało się rozporządzenie o wprowadzeniu Ochotniczej Służby Pracy. Bezpośrednią przyczyną tej decyzji było wzrastające bezrobocie.
>> KMW 1977, s. 392.

1939 – W Wiśniewce k. Złotowa został aresztowany nauczyciel szkoły polskiej Seweryn Piątek. Był więziony w Złotowie, Wałczu i Krotoszynie. Po zwolnieniu został robotnikiem przymusowym.
>> Fil. Wopt., s. 116–117.

1940 – Sąd hitlerowski „za bezpodstawne zabicie 56 ludzi” skazał byłego olsztyńskiego landrata Ottona Krystiana Hirschfelda na 15 lat więzienia. Zbrodnie O.K. Hirschfeld popełnił w Inowrocławiu. Wiadomość o bestialstwach już w 2 dni po ich popełnieniu podała b. dokładnie francuska radiostacja w Strasburgu. Później wykorzystał ten materiał premier Winston Churchill przed angielską Izbą Gmin. Wobec międzynarodowych reperkusji hitlerowcy zdecydowali się na proces i skazanie swego funkcjonariusza, by stworzyć chociaż pozory przestrzegania prawa.
>> KMW 1967, s. 401–404.

1942 – W piśmie Naczelnego Prezydium Prus Wschod. czytamy: „jeniec nie należy do wspólnoty domowej czy gospodarczej, nie należy więc i do rodziny. Kto obchodzi się z jeńcami lepiej niż z niemieckimi robotnikami, ten zdradza niemiecką wspólnotę narodową”.
>> KMW 1971, s. 121.

1944 – Zastrzelił się gen. Eduard Wagner, który w dniu zamachu na Adolfa Hitlera dostarczył płk. Clausowi Stauffenbergowi samolotu, by mógł odlecieć z podkętrzyńskiej Gierłoży do Berlina po podłożeniu bomby.
>> Wasilicz. Dzienniki, s. 231.

1945 – Wojskowe władze radzieckie przekazały pełnię władzy cywilnej w Ornecie przedstawicielom administracji polskiej.
>> Łuk. O nową, s. 44.

– Starszy sierżant Michał Zieliński, autor i kompozytor „Serca w plecaku”, który wraz ze swoją jednostką na krótko osiedlił się w Ostródzie, pokwitował otrzymanie od ówczesnych władz administracyjnych 1 pierzynę, 1 poduszkę i jedno prześcieradło. Dziwne jest jedynie to, że „bogactwo” to już następnego dnia zwrócił również za pokwitowaniem. Rodzina przechowuje wspomniany dokument, lecz nikt nie potrafi już wyjaśnić, o co tu chodziło.
>> WiM 1981, nr 10, s. 20.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę