20 lipca

1338 – Zawarta została umowa o wytyczeniu granicy między posiadłościami bpa chełmińskiego i Zakonu. Granica ta przetrwała aż do 1919 roku jako późniejsza granica Prus Wschod. i Zachodnich.
>> Dział., s. 52.

1410 – Podczas marszu wojsk Władysława Jagiełły na Malbork przed Dzierzgoniem zjawiło się poselstwo miasta Pasłęka i „z pokorą” przekazało zamek królowi. Jagiełło osadził tu Wielkopolanina Mroczka z Łopuszowa.
>> Pasł. wczoraj, s. III.

1463 – W Gdańsku ścięto 6 osób buntujących się przeciw królowi polskiemu, a sprzyjających Krzyżakom.
>> Wap. III, s. 504.

1520 – W. mistrz Albrecht w liście do bpa pomezańskiego Hioba Dobenecka cynicznie wyłożył swoje zasady postępowania wobec króla polskiego: zwlekać z zawarciem porozumienia do czasu dojścia armii zaciężnych z Rzeszy oraz uzyskania subsydiów finansowych na dalszą wojnę z Polską obiecanych przez Moskwę.
>> Bis. WP, s. 290.

1526 – Król Zygmunt I Stary, uwzględniając żądania pospólstwa i rzemieślników, ustanowił w Gdańsku tzw. Trzeci Ordynek. Odtąd rada tego miasta miała liczyć stu członków.
>> Og. Dz. I, s. 13.

1541 – Prof. medycyny na uniwersytecie w Lowanium do Jana Dantyszka bpa warm. o Mikołaju Koperniku: „Zdaje się, zaiste, że jakimś zrządzeniem losu Muzy /…/ przeniosły się do Sarmacji. /…/ Ja bowiem nie dysputuję teraz o hipotezach, których /Kopernik/ używa do swego dowodu /…/ Nie zależy mi na tym, czy twierdzi, że Ziemia obraca się, czy też trwa nieruchoma, byle byśmy ruchy gwiazd i odstępy czasów rozpoznali ściśle i ujęli je w najdokładniejszy rachunek”.
>> KMW 1967, s. 219.

1544 – W Królewcu powstał uniwersytet. Celem głównym nowo powstałej uczelni było wykształcenie młodemu protestanckiemu państwu urzędników administracji kościelnej i cywilnej, którzy swobodnie mogliby się posługiwać językami ludzi mieszkającymi w Prusach Książęcych, czyli polskim, niemieckim i litewskim.
>> KaP, s. 77.

1552 – Przebywając w Gdańsku, król Zygmunt August wizytuje fortecę Wisłoujście. Interesuje się również i ogląda wszystkie statki jakie wówczas znajdowały się w gdańskim porcie.
>> Rocz. Gd. 1956–1957, XV–XVI, s. 148.

1643 – We Fromborku zm. Wacław Kobierzycki, kan. i kustosz warm. Pochodził ze szlachty Ziemi Sieradzkiej, siostrzeniec bpa warm. Szymona Rudnickiego. Podarował 150 marek na cele kaplicy polskiej w Lidzbarku Warm., ufundował ołtarz św. Michała w katedrze fromb., gdzie znajduje się epitafium poświęcone jego osobie.
>> SBWPKiZM I, s. 134.

1654 – Akt przymierza stronnictwa Jana Kazimierza z chanem krymskim Mehmedem IV Gerejem o wzajemnej pomocy w wypadku wojny. W oparciu o ten dokument doszło do udziału posiłków tatarskich w walkach ze Szwedami na obszarze Prus Książęcych.
>> KMW 1995, s. 233.

1655 – Elektor Fryderyk Wilhelm, który początkowo jako lennik Polski wystąpił przeciwko Szwecji, zarządził natychmiastową mobilizację wszystkich zobowiązanych do służby wojskowej. Także mieszczanom zalecono, by w swych domach trzymali w gotowości broń oraz zapas prochu. Mieszkańcy miast mieli zadbać o naprawę murów i warowność bram.
>> Toe., s. 223–224.

1658 – uchwała Sejmu Rzeczpospolitej o banicji Braci Polskich; utrata majątku a nawet śmierć. Wielu z nich znalazło schronienie w Prusach (na Mazurach).
>> Kruk Sz., s. 110

1662 – Król Jan Kazimierz napomina mieszczan królewieckich, by nie ważyli się występować przeciw elektorowi Fryderykowi Wilhelmowi.
>> KMW 1992, s. 254; IVIM zarys, s. 329.

1673 – Kapituła warm. uchwaliła podatek na wojnę turecką: zobowiązano się pokryć wydatki związane z umundurowaniem 170 żołnierzy.
>> Sz. DW, s. 303.

1734 – Król Stanisław Leszczyński incognito przybył do Pisza pod przybranym nazwiskiem pułkownika Seebacha, a rolę adiutanta odgrywał towarzysz jego ucieczki z Gdańska, generał Jan Stenflycht. Obydwaj zamieszkali na zamku.
>> Lesz. Opis, s. XLV–XLVI; Toe., s. 237; Cieś. W obr., s. 239.

– Miało miejsce /coraz częściej powtarzające się w owym czasie/ najście żołnierzy pruskich na dom Michała Freytaga ze wsi Pierzchały. Chodziło najprawdopodobniej o porwanie i przymusowe, bezprawne wcielenie do wojska pruskiego. Napaść udało się odeprzeć. Jeden z napastników został ranny, a pozostawiona włócznia z napisem regimentu była dowodem, kto napad zorganizował.
>> WiM zarys, s. 336.

1807 – Ur. August Ferdinand Kob, duchowny ewangel. Po ukończeniu studiów teologicznych pracował jako nauczyciel. Od 1839 proboszcz w Okartowie k. Pisza, od 1845 w Ostrykole k. Ełku, od 1857 był proboszczem w Jedwabnie. Wierni mieli doń niejakie zastrzeżenia. „mój Boże – jęczała niejedna udręczona dusza– otrzymaliśmy zamiast księdza oficera od duszpasterstwa”.
>> KMW 1993, s. 539.

1808 – Fragment sprawozdania radcy konsystorialnego: „W Bisztynku cały magistrat, z wyjątkiem tylko miejskiego skarbnika, jest luterański /przed I-szym rozbiorem polski cała ludność była katolicka – BS/. W mieście i okolicy oblicza się dwustu wyznawców tej religii. Wszyscy oni życzą sobie, aby stanowisko katechety /kierownika szkoły – BS/ było obsadzone i obiecują katechecie pomoc, mieszkanie, 60 talarów, trzy ósemki drzewa, a od gminy 8 talarów na przywóz drzewa”.
>> Bis., s. 148.

1816 – W Marimpolu /Wileńszczyzna/ ur. Edward Witold Żeligowski /zm. 28.12.1864 w Genewie/, poeta. Kształcił się w Dorpacie, gdzie był internowany. Ogłosił fantazję dramatyczną, uznawaną za manifest radykalno-demokratycznej młodzieży wileńskiej /”Jordan”/. Zesłany do Orenburga /1851–1851/, gdzie zaprzyjaźnił się z Tarasem Szewczenką. W Petersburgu wydawał pismo „Słowo” /wspólnie z Józefem Ohryzko – 1859/.
>> WEP XII, s. 852; Stolz. Nigdy, s. 184–202.

1830 – W Suchympniu k. Płocka ur. Franciszek Dobrowolski /zm 11.7.1896 w Poznaniu/, prawnik, działacz narodowy. Naczel. Powiatu rawskiego podczas powstania styczniowego, członek Rządu Narodowego. Zesłany na Syberię, potem przebywał w Dreźnie. Po osiedleniu się w Poznaniu red. „Dziennika Poznańskiego”. Czł. dyrekcji Tow. Oświaty Ludowej. Całe życie walczył o prawa Polaków w Wielkopolsce i na Warmii oraz Mazurach. Współpracował z Wojciechem Kętrzyńskim. Inicjował akcje posyłania książek polskich na obszar Prus Wschod.
>> Or. SBWMiP, s. 87.

1899 – W Tuławkach k. Olsztyna ur. Klemens Frenszkowski /zm. 4.06.1964 w Olsztynie/, folklorysta warm. Przed plebiscytem pracował na poczcie w Olsztynie. Po 1920 r. zmuszony do opuszczenia Warmii. Po 1939 roku ukrywał się w Skierniewicach. Po 1945 r. kierował pocztą w Olsztynie. Współpracował z Pracownią Dialektologiczną PAN. Autor zbioru opowiadań folklorystycznych „Śmierć Brunaczki”. Laureat pośmiertnie przyznanej nagrody za powieść „Janek”, osnutej na tle historii warmińskiej rodziny z przełomu XIX i XX w.
>> Or. SBWMiP, s. 102–103; OBL, s. 26; Chł. Lud., s. 32.

1906 – W Nakle n. Notecią ur. Gwido Chmarzyński /zm. 30.7.1973 w Kamieniu Pomorskim/, historyk sztuki prof. uniwersytetów w Poznaniu i Toruniu. Badacz sztuki Pomorza, Gdańska i Prus /w tym także Warmii i Mazur/.
>> Or. SBWMiP, s. 75.

1924 – Prezydent rejencji olsztyńskiej pozbawił Wiktora Binę, nauczyciela szkoły polskiej w Worytach k. Olsztyna, prawa nauczania i nakazał opuścić Prusy Wschod. Przyczyną restrykcji był zarzut posługiwania się zakazanymi przez władze wydawnictwami /w tornistrze jednego z uczniów wizytator znalazł modlitewnik „Bóg i ojczyzna”, zawierający m.in. zwięzły zarys historii Polski. Książeczkę tę otrzymały dzieci jako upominek gwiazdkowy od Towarzystwa Szkolnego w Olsztynie/.
>> Fil. Wopt, s. 7.

1933 – III Rzesza Adolfa Hitlera zawarła konkordat z Watykanem. Dokument ten zobowiązywał stolicę apostolską do „popierania lekcji religii w języku niemieckim we wszystkich państwach, w których istnieje mniejszość niemiecka”. Konkordat nie zabezpieczał natomiast prawa do języka polskiego Polakom w kościołach niemieckich. W tej sytuacji Związek Polaków zdecydował się zorganizować pielgrzymkę protestacyjną do Rzymu by bronić praw 1,5 milionowej rzeszy katolickiej mniejszości polskiej żyjącej w Niemczech.
>> Polit. 1985, nr 43, s. 2, z 26 października.

1936 – W angielskiej stoczni na wyspie Wight miało miejsce wodowanie niszczyciela ORP Grom.
>> Cies. PMW, s. 34.

1939 – Wojciech Franciszek Gromadecki kierownik szkoły polskiej w Dąbrówce Wielkiej na Pograniczu, został pozbawiony prawa nauczania i wyjechał do kraju. Prezydent rejencji we Frankfurcie n. Odrą w oparciu o meldunek żandarma pisał, że polski nauczyciel, maszerując z uczniami na boisko, śpiewał polską pieśń, czym obraził naród niemiecki.
>> Fil. Wopt, s. 38; Or. SBWMiP, s. 121.

1944 – W Gierłoży k. Kętrzyna miał miejsce zamach na życie Adolfa Hitlera. Bombę podłożył płk. Claus Schenk von Stauffenberg. Tego samego dnia stracony w Berlinie. Hitler ocalał, gdyż w tym dniu narada sztabowa odbyła się w baraku. Gdyby stało się to w betonowym bunkrze, najprawdopodobniej nikt by nie przeżył potężnej eksplozji. W kilka godzin później „firer” podejmował Benito Musoliniego. Warta odnotowania jest reakcja na nieudany zamach duchowieństwa bawarskiego. Wszyscy biskupi wydali wspólne orędzie skierowane do Hitlera, w którym wyrazili radość z powodu jego ocalenia, a kardynał Faulhaber z tej okazji zarządził uroczyste nabożeństwa dziękczynne w całej archidiecezji, przy czym osobiście odprawił jedno z nich w swej katedrze.
>> Kron. XX, s. 629; WEP X, s. 816; Fin. Stauf., s. 273–311; WiM 1966, nr 4, s. 2; Reim., s. 139, 142, 151, 173, 186–187; Teczka, s. 46.

– Zastrzelenie bez sądu pułkownika Clausa Schenk v. Stauffenberga, realizatora zamachu na Adolfa Hitlera w kwaterze Głównej pod Kętrzynem. (Ur. 15.11.1907).
>> Kron. XX, s. 90.

1945 – W lesie k. Starych Jabłonek przeprowadzono ekshumację 107 Polaków i 11 Rosjan zamordowanych przez gestapo tuż przed ofensywą radziecką. Nieznani sprawcy zastrzelili Mariana Maskulińskiego, nadleśniczego Karwicy k. Pisza.
>> Łuk. O nową, s. 44.

– W Gdańsku rozpoczyna pracę pierwsza fabryka.
>> Wań. Wal., s. 336.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę