15 lipca

1300 – We Fromborku zm. Henryk Fleming, bp warm., pochowany w tamtejszej katedrze, która zawdzięcza mu swoje powstanie. Przeniósł on stolicę Warmii z Braniewa do Fromborka. Był bpem warm. od 1279r. Położył duże zasługi w zagospodarowaniu Warmii.
>> Achr., s. 19–23.

1355 – Dokument lokacyjny wsi Godki /zachodnia część komornictwa olsztyńskiego/. Wieś powstała na pruskim terytorium „Gudikus”, na którym początkowo zlokalizowanych było 5 zagród pruskich.
>> Sz. Ol., s. 31.

1347 – Kapituła warm. wystawiła dokumenty lokacyjne dla wsi Unieszewo nad Jeziorem Wulpińskim i Woryt, graniczących z Gietrzwałdem.
>> Sz. Ol., s. 31.

1410 – Rano wojska polskie przygotowywały się do oczekującej je bitwy. Rozpoznawcze chorągwie krzyżackie zbliżyły się do obozujących Polaków i na rozkaz króla zostały odrzucone. Następnie Jagiełło wysłuchał dwóch mszy. Znaczyło to, że większość przygotowań już poczyniono. Wojska Jagiełły przed bitwą nałożyły słomiane opaski, by łatwo było identyfikować przynależność /uzbrojenie i ubiory były podobne/. Król wyznaczył ponadto hasła bojowe: „Kraków” i „Wilno”, które również pomagały rozpoznawać się w bitewnym tumulcie. Król był wyjątkowo opanowany i świadomie dążył, by Krzyżacy wystąpili pierwsi i tym samym porzucili wcześniej przygotowane pozycje, przed którymi były doły-pułapki, a za nimi działa – miały one zmasakrować pierwsze szeregi atakujących. Najwidoczniej armia Jagiełły miała dobry wywiad i doświadczonego wodza.
>> Ku. BpG, s. 120–159; Szos. Dz. WiM, s. 36–39.

1414 – W Sochaczewie nad Bzurą Władysław Jagiełło wystosował list zapowiedni do Krzyżaków o wznowieniu działań wojennych.
>> KMW 1960, s. 161.

1415 – Książę Mazowiecki Janusz I wystosował do w. mistrza list, żądając jego praw do jezior Grajewo, Toczyłowo i Rybno. Wszystkie te jeziora znajdowały się blisko granicy i zgodnie z układem bratiańskim stanowiły część terytorium księstwa mazowieckiego. Interwencja ta nie przyniosła wówczas pozytywnego rezultatu.
>> KMW 1996, s. 361.

1454 – W akcie kapitulacji mieszkańców Knipawy przed w. mistrzem Henrykiem von Plauen Zakon zagwarantował jego wszystkie przywileje, udzielając równocześnie pełnej amnestii zbuntowanym mieszczanom. Nadto Knipawa zyskała prawo samodzielnego wyboru radców.
>> KMW 1992, s. 236.

1462 – Sprzymierzone wojska w. mistrza i bpa warmińskiego Pawła Legendorfa rozpoczęły oblężenie Fromborka. Polską załogą tego miasta dowodził Jan Skalski.
>> Now., s. 259.

1463 – Ścięcie buntowników antypolskich w Gdańsku. Egzekucje odbyły się także 20 i 22 lipca. Ogólnie ukarano gardłem za sprzyjanie Krzyżakom 23 mieszkańców Gdańska.
>> Wap. III, s. 584.

1478 – W Piotrkowie zawarty został układ między królem polskim a bpem warm. Mikołajem Tungenem. W wyniku tego porozumienia m.in. dowódcą zamku biskupiego w Jezioranach przestał być Krzyżak.
>> KMW 1965, s. 7–8.

1479 – Bp warm. Mikołaj Tungen zmuszony do złożenia w Piotrkowie hołdu królowi polskiemu. Kapituła warm. została zobowiązana do wybierania w przyszłości na bpa osoby miłe królowi. Poddani warmińscy uzyskali prawo odwoływania się do króla polskiego od sądów ferowanych na Warmii.
>> Leś. DW, s. 40; Sz. DW, s. 374.

1520 – W Toruniu toczyły się rozmowy dotyczące warunków przyszłego pokoju między w. mistrzem Albrechtem a Polską. Posłom oznajmiono, że porozumienie może być osiągnięte: Krzyżacy zatrzymają Braniewo, natomiast wszystkie inne miejscowości zdobyte przez Polaków zostaną w ich rękach jako zastaw do czasu wyroku sędziów w sprawie kosztów wojennych. Ponadto w. mistrz musi przybyć do Torunia, by zaprzysiąc traktat.
>> Bis. WP, s. 290.

– Papież Leon X, odpowiadając na pismo króla polskiego, zapewnił o szczególnym uznaniu dla Zygmunta I, który tak zasłużył się dla wiary chrześcijańskiej orężnymi walkami ze schizmatykami i poganami.
>> Bis. WP, s. 297.

1541 – Przyjaciel bpa warm. Jana Dantyszka z Brukseli wystosował doń list, w którym dopytuje się o dzieło Mikołaja Kopernika, stwierdzając, że nazwisko doktora Kopernika „stało się sławne”.
>> KMW 1967, s. 219.

1567 – Król polski przekazuje dekretem sądowi gdańskiemu uprawnienia do karania kaprów, którzy dopuścili się przestępstw na terenie tego miasta.
>> Lepszy, Dzieje, s. 90–91.

1639 – Król polski Władysław IV i elektor Jerzy Wilhelm odprawiają łowy pod Szczytnem. W ostępach puszczańskich polowano 15 i 16 lipca. Król w Prusach Książęcych przebywał od 12 do 25 lipca.
>> Rad. Pam. II, s. 150.

1651 – W Fromborku zm. Łukasz Górnicki, kan. warm., sekretarz królewski, syn wybit. pisarza. Z ramienia kapituły sprawował różne funkcje. Zasłużony m.in. w przekazaniu Św. Lipki jezuitom. Odegrał ważną rolę w popularyzowaniu spuścizny pisarskiej swego ojca.
>> Or. SBWPKiZM, I, s. 71.

1690 – Podczas uroczystego powitania swego pana dziedzicznego przez mieszkańców Iławy Ernst Finck von Finckenstein powiedział: „Czy wy mnie uważacie za szelmę, który chce was pozbawić waszych praw?”. Z czasem jednak mieszczanie przekonali się, że Finck dąży do złamania uprawnień ludności, traktując ludzi jak niewolników.
>> Rocz.Ol. X, s. 248.

1709 – Bp warm. Andrzej Chryzostom Załuski sporządził spis swych długów. Wynosiły one niebagatelną na owe czasy sumę 111 300 złotych polskich.
>> KMW 1984, s. 380–381.

1722 – Bp warm. Teodor Potocki erygował fundację n utrzymanie 12 nawróconych luteran na wiarę katolicką. Jak się wydaje, konwetyci pochodzili z Prus Książęcych. Możliwość osiedlenia się na Warmii i zapewnienie utrzymania ułatwiało pracę misyjną.
>> Obł. HDW, s. 65.

1747 – W Reszlu ur. Jan Bartsch /Barscius, Barszcz/, zm. 26.1.1810 w Warszawie, jezuita, pedagog, bibliotekarz warszawskiej Biblioteki Załuskich.
>> SBWPKiZM, I, s. 11–12.

1794 – „Gazeta Rządowa” pisała iż część mieszkańców Prus Wsch. „równo z śmiercią lęka się Polaków”, a zaś inni przeciwnie „w duchu żądają ich oglądać w najprędszym czasie”. Przykładem tego jest „akces” do insurekcji miasta Gołdap.
>> KMW 1995, s. 127–128.

1831 – Walczące na Litwie wojska powstańcze pod dowództwem generałów Franciszka Rohlanda i Józefa Szymanowskiego po przekroczeniu granicy Prus Wsch. składały broń w godz. od 7–11 przed południem. Wśród internowanych znalazł się również Wincenty Pol. Od tej daty władze pruskie rozciągnęły nad internowanymi nadzór sanitarny w celu ewentualnego przeciwdziałania epidemii cholery. Komisja lekarska po 18 lipca stwierdziła 6 przypadków tej choroby. Chorzy zostali przewiezieni do szpitala cholerycznego, trzech z nich zmarło.
>> Szos. PW, s. 86; Or. SBWMiP, s. 258; KMW 1968, s. 553–554.

1833 – Emisariusz Szymon Konarski został zaokrętowany na belgijski statek „Jzkia v. Korteryk” w celu odtransportowania do Antwerpii.
>> KMW 1977, s. 333.

1843 – W Olecku /Margrabowa/ ukazało się obwieszczenie tamtejszego landrata o mającym nastąpić wydawaniu „Tygodnika Obwodu Oleckiego”. Pismo miało się ukazywać w dwóch językach, „aby i ci mieszkańcy, którzy tylko po polsku mówią, wiadomość o treści jego dostali”.
>> Choj. WiM, s. 697.

1894 – W miejscowości Krobia k. Gostynina ur. Franciszek Myśliński /zm. w Szczytnie 1963/, dziennikarz, literat, działacz społeczny. Od 1922 roku mieszkał w Grudziądzu, współpracując m.in. z „Gazetą Grudziądzką”. Szykanowany przez hitlerowców. W 1947 roku osiedlił się w Szczytnie, gdzie był kier. wydziału kultury Prez. Powiat. Rady Narodowej, a następnie dyrektorem tamtejszego muzeum. Stały współpracownik „Słowa na Warmii i Mazurach”.
>> Or. Twórcy, s. 117–118.

1902 – W Rębielczu k. Gdańska ur. Konrad Karski. Pracował jako zecer w wojskowej drukarni w Grudziądzu. Jako ochotnik działał w Olsztynie podczas plebiscytu. Jego pobyt nie był legalny, był członkiem zespołu, który w piwnicach Domu Polskiego /Hotel Reichshof/ próbował uruchomić drukarnię, by drukować materiały propagandowe. Rozpoznani przez niemieckich agentów musieli ratować się ucieczką. Jeden z drukarzy został wówczas zastrzelony nad granicą, a drugi był ranny. W okresie okupacji wywieziony na roboty przymusowe. Po 1945 pracował w swoim zawodzie i mieszkał w Gdańsku.
>> Or. SBWMiP, s. 150.

1905 – „Gazeta Olsztyńska” przypomniała starą przepowiednię: „starzy ludzie na Warmii i Mazurach opowiadają, że gdy Polska znowu powstanie, to sięgać będzie aż do «zielonego mostu» w Królewcu”. Podobną opowieść słyszał Jan Boenigk w Worytach k. Gietrzwałdu: babka Obszyńska też przepowiadała, że Polska będzie silna i duża, aż po mostek w Królewcu /zielony most w królewieckiej Knipawie rzeczywiście istniał, pobudowany w 1327 r., odnowiony w XVI w., przerzucony był nad Pregołą. Takich przypowieści krążyło więcej.
>> Jas. Ś., s. 392–393.

1910 – Obchody 500 rocznicy zwycięstwa grunwaldzkiego były okazją spotkania się Polaków ze wszystkich trzech zaborów. Kardynał Jan Puzyna nie wyraził zgody na odprawienie mszy polowej na Błoniach. Młodzież akademicka urządziła pochód na Wawel. Socjaliści zorganizowali własną manifestację. Połączone chóry z trzech zaborów odśpiewały „Hasło grunwaldzkie” – jak wówczas nazywano „Rotę” Marii Konopnickiej i Feliksa Nowowiejskiego. Odsłonięto pomnik ufundowany przez Ignacego Paderewskiego /istnieją informacje, że uroczystości odbyły się 14.7.1910/.
>> KMW 1965, s. 41; Boehm FN, s. 55–57.

1911 – W Olsztynie oddany został do użytku gmach rejencji.
>> KMW 1992, s. 152.

1914 – W Lidzbarku na Pomorzu zm. Konstanty Kościński /ur. we Wlewsku k. Lidzbarka Welskiego 2.6.1858/, publicysta, etnograf, prawnik i historyk regionu. Po ukończeniu szkoły średniej pracował w sądach na Pomorzu. W 1905 osiedlił się w Poznaniu, gdzie pracował w „Dzienniku Poznańskim”, współpracując równocześnie z wielu innymi czasopismami. Był czynny w kilku liczących się towarzystwach kulturalnych i naukowych. Interesował się problematyką mazurską w Prusach Wschod. i w Westfalii. Nieobce mu były sprawy Kaszub i Prus Zachodnich.
>> Or. SBWMiP, s. 167.

1918 – Ukazał się dekret, na mocy którego poczta nie potrzebowała przestrzegać tajemnicy korespondencji. Otwierano więc wszystkie listy przychodzące i wychodzące z terenu plebiscytowego. Protesty nie odnosiły skutku, gdyż Komisja Międzynarodowa, zaakceptowała istniejące prawo.
>> KMW 1958, s. 146.

1920 – Warmiński Komitet Plebiscytowy w Kwidzynie ogłosił odezwę do ludności na Warmii i w powiatach nadwiślańskich. Wiadomo już było, że plebiscyt przegrany, stąd apel o trwanie: „czytaj cię uczciwie polskie gazety i książki, uczcie się odróżniać prawdę od kłamstwa. W najgorszych nawet chwilach zapamiętajcie, że za nami stoi Bóg i ukochana Ojczyzna, Najjaśniejsza Rzeczpospolita Polska Niech żyje Polska!”.
>> Staw. Pl., s. 412–413.

– Nad Zatoką Gdańską pierwszy patrolowy lot odbył polski samolot i tym samym zapoczątkowana została historia polskiego lotnictwa morskiego.
>> Cies. PMW, s. 55.

– Strajk doktorów w porcie gdańskim, chodziło o utrudnienie w dowozie materiałów wojennych na front polsko-bolszewicki.
>> Dar. Orzeł, s. 187.

1921 – W Działdowie powstało Towarzystwo Przyjaciół Mazur. Jego siedzibą stał się zakupiony dom nazwany Mazurskim Domem Ludowym.
>> Bar. Warmiacy, s. 82.

1922 – Weszły w życie postanowienia Konwencji Genewskiej, miały obowiązywać 15 lat.
>> Łuk. IV, s. 179.

1928 – W Bydgoszczy powstało Zrzeszenie Rodaków z Warmii, Mazur i Ziemi Malborskiej. Gromadziło ono w swoich szeregach przede wszystkim tych, którzy po przegranym plebiscycie musieli opuścić rodzinne strony i przenieść się do Polski.
>> WiM 1989, nr 13, s. 9.

1930 – W oficynie Pieniężnych w Olsztynie zakończono druk powieści Henryka Sienkiewicza „Krzyżacy”.
>> Wach. Placówka, s. 109.

1931 – Przed sądem w Berlinie odbyła się rozprawa; skarżącym był dr Kurt Obitz, który domagał się od uniwersytetu berlińskiego przywrócenia go do pracy. Obitz, Mazur z pochodzenia, został zwolniony z asystentury za to, że w redagowanym przez siebie piśmie „Cech” zamieścił swój wiersz opiewający miłość do ziemi mazurskiej. Sąd podtrzymał opinie uniwersytetu o wybitnie antypaństwowym charakterze utworu i oddalił skargę.
>> Suker. Dawno, s. 203.

1938 – Minister spraw zagranicznych Józef Beck złożył wizytę w wolnym mieście Gdańsk.
– Prochy króla Stanisława Augusta przywiezione zostały z Leningradu i złożone w Wołczynie k. Brześcia.
>> Kron. XX, s. 530.

1939 – Polskie gimnazjum w Kwidzynie zostało wyjęte spod władzy prezesa rejencji kwidzyńskiej i podporządkowane bezpośrednio Erichowi Kochowi, naczelnemu prezesowi prowincji Prusy Wschod. i gauleiterowi NSDAP.
>> KMW 1961, s. 609; Wrzes. Rp/WMiP, s. 400.

1941 – Oddziały Wehrmachtu dotarły do Leningradu. Nim pobliskie miasto Puszkim zamieniono w ruinę, wywieziono zeń Bursztynową Komnatę. Skarb ten nie został dotąd odnaleziony.
>> Reim., s. 13.

1943 – W kolejną rocznicę zwycięstwa grunwaldzkiego w Sielcach nad Oką żołnierze I dyw. im. Tadeusza Kościuszki złożyli przysięgę na wierność narodowi polskiemu.
>> Grunw. przew., s. 17.

1944 – W ostatniej chwili odwołano kolejną próbę zamachu na Adolfa Hitlera.
>> Wasilicz. Dzienniki, s. 215, 228.

1945 – Na polach grunwaldzkich odbyła się pierwsza ogólnopolska manifestacja nawiązująca do historycznego zwycięstwa. Odbyła się ona w szczególnych warunkach, gdyż Grunwald był częścią terytorium państwa polskiego. Na polu grunwaldzkim w obecności najwyższych dostojników państwowych /prezydent Bolesław Bierut, marszałek Michał Rola-Żymierski/ miała miejsce uroczysta promocja oficerów, nawiązująca do tradycji pasowania rycerskiego.
>> Szos. Dzieje, s. 168; WiM 1986, nr 14, s. 2; Łuk. Ol., s. 16; Dob. Z dziejów, s. 72–73.

– Władze bezpieczeństwa Związku Radzieckiego rozpoczęły na Suwalszczyźnie eksterminacyjną akcję ludności polskiej. Znana jest ona pod nazwą obławy. Do domów najczęściej przychodzili nocą. Wykazywano wielką pomysłowość w sposobach wyciągania ludzi z mieszkań. W pewnej wsi ogłosili, że będą odznaczać za walkę z Niemcami. Ludzie sami się zgłaszali. NKWD-yści, posługując się listą, wyłuskiwali poszukiwanych. Obszar objęty obławą wyznaczają na północy Wiżajny, na południu Suchowola, na zachodzie Filipów. Jak daleko akcja ta objęła tereny poza obecną granicę wschodnią – nie wiadomo i trudno ustalić. Obywatelski Komitet Poszukiwań Mieszkańców Suwalszczyzny Zaginionych w Lipcu 1945 r. udokumentował 483 nazwiska zagarniętych. Oczywiście nie są to wszystkie osoby zaaresztowane, gdyż w wielu wypadkach członkowie rodzin bezprawnie zatrzymanych już nie żyli lub wyjechali poza obszar województwa oraz kraju.
Na zakończenie tej noty należy z naciskiem stwierdzić, że mimo upływu ponad półwiecza żadna z ofiar „branki” nie powróciła. Nie znaleziono też mimo poszukiwań, żadnych śladów w aktach ZSRR. Nieznane jest również ani jedno miejsce pochówku pojmanych wówczas osób. Tragedię upamiętnia jedynie pomnik w Gibach. Ponura tajemnica Suwalszczyzny dalej czeka na odkrycie.
>> Gaz. Wybor. 9–10 września 1995, s. 10–12 (art. A. Maciejowskiej „Poszukiwania w toku”).

– Do domu Pawełków w Czarniewie /Suwalszczyzna/ wtargnęła grupa żołnierzy radzieckich i aresztowała należącą do AK 19–letnią Zofię. Wśród przybyłych był „kolega Zofii z pobliskiej wsi Mirosław Milewski, późniejszy generał, minister spraw wewnętrznych i członek Biura Politycznego KC PZPR. Tu się urodził i wychował. Młodo zaczął pracować w UB. Kontrwywiad AK chciał go przeciągnąć na swoją stronę, ponieważ był bystry i inteligentny. Zofia miała pośredniczyć. Czy zdążyła porozmawiać z nim, czy też wydał ją niezależnie od tej propozycji – mógłby tylko on sam opowiedzieć. Rozpaczających rodziców Mirosław zapewnił, że zaraz po sprawdzeniu dokumentów córka wróci. Nie wróciła. Aresztowano także jej dwie koleżanki spokrewnione z Mirosławem. Może dlatego wkrótce zostały zwolnione”.
>> Gaz. Wybor. 9–10 września 1995, s. 11 (art. A. Maciejowskiej „Poszukiwania w toku”).

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę