10 lipca

1277 – W Nowej Cerkwi k. Raciborza bp warm. Anzelm potwierdził i odnowił powołaną kilkanaście lat wcześniej kapitułę warmińską. W okresie powstania Prusów niektórzy członkowie kapituły zmarli, a inni zginęli w tych trudnych dla diecezji czasach. Obok spraw personalnych bp nadał kapitule jedną trzecią część obszaru diecezji na własność.
>> Achr., s. 16.

1364 – Na prośbę sołtysa wsi Zawidy k. Reszla bp warmiński odnowił przywilej lokacyjny tej jednostki osadniczej.
>> Bis., s. 194.

1386 – Zakon zawarł z książętami szczecińskimi Warcisławem i Bogusławem przymierze, w którym w bardzo niepochlebnych słowach wyrażono opinię o unii polsko-litewskiej, stwierdzając, że zawarta ona została „wbrew świętemu Kościołowi” w celu wzmocnienia pogaństwa litewskiego.
>> Stab. Królowa, s. 49.

1410 – Siły główne Jagiełły wcześnie rano opuściły Lidzbark Wels. Wstrzymano ruch artylerii i taborów i po podjęciu przez Jagiełłę decyzji o obejściu źródeł Drwęcy skierowano je w kierunku na Działdowo. Zasadzka starannie zaplanowana i przygotowana w rejonie Kurzętnika przez w. mistrza nie zdała się na nic. Przednie straże polskie nad Drwęcą zabrały konie kąpiącym się knechtom krzyżackim.
>> Ku. BpG, s. ???; Nadol. Gr., s. 97.

1520 – Pierwszy dzień ostrzału armatniego Braniewa przez Polaków. Dowódca Braniewa prosi Albrechta o puszkarzy, pieniądze i knechtów do obrony miasta. W. mistrz Albrecht prosi mieszczan królewieckich o pożyczkę pieniężną, otrzymał połowę potrzebnej sumy.
>> Bis. WP, s. 258, 259; KMW 1988, s. 241.

1553 – Spisany został dokument lokacyjny wsi Kuty k. Węgorzewa. Pierwsi osadnicy osiedlili się trzy lata wcześniej, a w r. 1560 cały obszar 50 włók był już zasiedlony. Oprócz sołtysa zamieszkało tu wówczas 25 chłopów.
>> Wak. Węg., s. 131.

1554 – Książę Albrecht wystawił dokument, mocą którego podskarbi ziemski komory kętrzyńskiej Adrian Bochsen stał się właścicielem Świętej Lipki. Był to obszar „pośród lasów, gdzie ongiś stała świątynia i mieszkał duszpasterz”, z prawem połowu w dwóch pobliskich jeziorach.
>> KMW 1995, s. 19.

1560 – Król Zygmunt August wystawia w Wilnie pierwsze patenty kaperskie. Mają nieogólnikowy charakter. Król Zygmunt II August nie wymienia w nich, kto jest jego wrogiem na morzu.
>> Lepszy, Dzieje, s. 67.

1616 – Zygmunt III wystawił respons, będący dowodem, że król polski przyznał rację opozycji w Prusach Książęcych. Król podkreślił w owym dokumencie, iż w Prusach Książęcych może być wyznawana jedynie religia augsburska lub katolicka. Szereg ostrych postulatów skierowanych było przeciw kalwinom.
>> Janisz. RPaPK, s. 209–210; KMW 1964, s. 427.

1622 – Królewicz Władysław /późniejszy król Władysław IV/ udał się wraz z kilku senatorami statkiem do Wisłoujścia, by obserwować szwedzkie okręty demonstrujące na gdańskiej redzie.
>> Czapl. Wład. IV, s. 68.

1669 – Bp warm. przekazał jako dobra gracjalne /dożywotnio za zasługi/ Janowi Łąszyńskiemu 10 łanów we wsi Nowej wsi Wielkiej. Dobra te po Janie dzierżyli Andrzej i Józef Łąszyńscy /łącznie przez 96 lat/.
>> Sz. DW, s. 195.

1780 – W Kolegium Reszelskim ogłoszone zostało breve papieskie o kasacie zakonu jezuitów. Z tą chwilą jezuita tracił imię zakonne i habit, stając się księdzem świeckim. Władze pruskie starały się wykorzystać eksjezuitów w szkolnictwie powszechnym. Tylko niewielu skorzystało z tej propozycji.
>> Kor. IK I, s. LIII, 402.

– w Gąskach ur. Ferdynand Tymoteusz Gisevius superintendent w Ełku; jego siostra była żoną historyka urodzonego w Nidzicy – Ferdynanda Gregororiusa.
>> Kruk Sz., s. 33

1794 – W okolicach Kolna stoczona został niekorzystna dla strony polskiej bitwa z wojskiem pruskim dowodzonym przez gen. Heinricha Johanna Guenthera. Bój trwał 10 godzin. Polacy stracili 73 jeńców i 3 działa.
>> Toe., s. 316, 426.

1827 – W Chmielnie k. Kartuz ur. Szczepan Keller /zm. 20.10.1872 w Pogótkach k. Kościerzyny/, ks. katol., redaktor, pisarz i działacz.
>> Or. SBWMiP, s. 153.

1831 – Po nieudanym ataku na Szawle oddziały polskie wycofują się w kierunku granicy pruskiej.
>> Szos. PW, s. 28, 45–46.

1834 – Ukazało się rozporządzenie regulujące w Niemczech sprawy organizacji przedszkoli. Zagadnienia tego dotyczyło także zarządzenie z 10.7.1884 r. Przedszkola polskie musiały zadośćuczynić tym aktom prawnym.
>> Fil. Wopt, s. XX; KMW 1982, s. 366, 349.

1863 – Aresztowano prawie wszystkich zatrudnionych na stacji kolejowej w Aleksandrowie Kujawskim. Przyczyną był współudział w przemycie broni dla polskiego powstania. Mimo tej wsypy broń dalej z Prus Wschodnich przesyłana była do zaboru rosyjskiego. Dowodem jest wykrywanie coraz nowych punktów przerzutu: Królewiec, Ostróda, Nidzica, Bogaczewo.
>> WiM 1970, nr 3, s. 8.

1877 – Wychodzące w Pelplinie pismo „Pielgrzym”, najprawdopodobniej jako jedno z pierwszych, zamieściło informację, która później powtórzyło większość polskich gazet, że w Gietrzwałdzie ukazała się polskim dzieciom Matka Boska i przemówiła do nich w ojczystym języku. Sprawa stała się głośna we wszystkich zaborach. Rosła liczba pątników. I tak w Gietrzwałd stał się „warmińską Częstochową”.
>> Jas. Ś., s. 235.

1884 – Ukazało się zarządzenie regulujące sprawę pdzedszkoli w Niemczech. korespondowało ono z innym aktem prawnym /p. 10.7.1834/ dotyczącym tego samego zagadnienia.
>> KMW 1982, s. 366, 349.

1898 – olsztyńskie T-wo „Zgoda” wystawiło komedię „Wigilia św. Andrzeja”, a równocześnie powtórzono krotochwilę Bogumiła Aspisa „Adam i Ewa”.
>> Wak. GO, s. 150.

1900 – W Brąswałdzie k. Olsztyna ur. August Zientara /jun./, działacz młodzieżowy, mąż zaufania IV dzielnicy Zw. Polaków w Niemczech.
>> Or. SBWMiP, s. 343.

1910 – Zm. ks. Piotr Wawrzyniak, działacz wielkopolski, który zasłużył się na Warmii przygotowaniem gruntu pod założenia Banku Ludowego w Olsztynie.
>> Jas. Ś., s. 357.

1920 – Przedstawiciele polscy przestrzegali Komisje Mięzysojusznicze, że przeprowadzenie plebiscytu w warunkach terroru strony niemieckiej, z pogwałceniem warunków gwarantowanych traktatem, spowoduje nieuznanie wyników plebiscytu przez rząd polski.
>> Staw. Pl., s. 510.

– Tę datę nosi ostatni nr „Mazura”. Wydawanie tego pisma stało się niemożliwe z powodu zagrożenia życia osób, które pracowały przy redagowaniu, druku i ekspedycji gazety.
>> KMW 1960, s. 169; Szczyt., s. 288, 303; WiM 1985, nr 23, s. 8.

– Członkom Straży Mazurskiej rozdano zgromadzoną broń palną. Nie starczyło jej dla wszystkich, więc część stanu osobowego była uzbrojona w kije. Było to o tyle usprawiedliwione, że w przypadku interwencji poprzez granicę przedsięwzięcie takie musiało mieć wszelkie znamiona działań nie wojskowych lecz jak najbardziej cywilnych. Strona polska został zmuszona do tego rodzaju przygotowań, na skutek nasilającej się akcji antypolskiej przed głosowaniem plebiscytowym.
>> Rocz. Dział. 1999, V, s. 35.

– W Spa przedstawiciele mocarstw koalicyjnych wymogli na delegacie polskim zgodę na przedłożenia Rady Ambasadorów, która postulowała utworzenie w Gdańsku Rady Administracyjnej złożonej z przedstawicieli Polski, Wolnego Miasta i Ligi Narodów. Do kompetencji tego organu należał zarząd drogami wodnymi i infrastrukturą portu. Potem rozszerzono te uprawnienia na zarządzanie kolejnictwem i administrowanie strefą wolnocłową.
>> Rocz. Gd. 1956–1957, XV–XVI, s. 302.

1928 – Otylia Teszner-Grothowa otrzymała angaż na kierowniczkę przedszkola polskiego w Nowej Kaletce k. Olsztyna.
>> Grot. W kręgu, s. 98.

– We francuskiej stoczni w Hawrze został wodowany, po 15 m-cach od dnia rozpoczęcia budowy, kontrtorpedowiec ORP „Wicher”.
>> Cies. PMW, s. 33; Kron. XX, s. 392, 394.

1939 – Został wysiedlony z Prus Wschod. ks. Józef Przeperski, znany obrońca języka polskiego. Językiem polskim posługiwał się podczas odprawiania nabożeństw, za co był wcześniej więziony. Po przewiezieniu księdza do Berlina był tam więziony, a po zwolnieniu był pod stałym nadzorem gestapo, mimo to prowadził działalność duszpasterską wśród polskich robot. przymusowych.
>> Or. SBWMiP, s. 265; WiM 1989, nr 5, s. 9.

– Decyzją nadburmistrza Olsztyna, znanego działacza polonijnego, wydalono z Prus Wschod. Pawła Jaśka z zakazem osiedlenia się w niemieckich prowincjach przygranicznych.
>> Fil. Wopt, s. 61.

1942 – Sąd w Berlinie skazał Maksymiliana Golisza /znany działacz polonijny w Niemczech, nauczyciel z wykształcenia/ na karę śmierci przez ścięcie. Wyrok wykonano w Brandenburgu.
>> Or. SBWMiP, s. 116.

– W tym samym dniu, również w Berlinie, sąd wojenny skazał na śmierć przez ścięcie działacza warmińskiego, pracownika Banku Ludowego w Olsztynie, Franciszka Nerowskiego. Wyrok wykonano także w Brandenburgu.
>> Or. SBWMiP, s. 223.

1944 – Dowódca hitlerowskiej grupy armii „Północ” w kwaterze Adolfa Hitlera pod Kętrzynem. Starania o wycofanie Wehrmachtu z Kurlandii nie przyniosły oczekiwanego skutku, gdyż Hitler nadal upierał się, że każdy skrawek terytorium powinien być broniony.
>> Thorw. Wielka, s. 10.

1945 – Pełnomocnik Rządu na Okręg Mazurski dr Jakub Prawin zatwierdził statut Instytutu Mazurskiego. Datę tę uważa się za początek działalności legalnej Instytutu.
>> KMW 1960, s. 437.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę