10 czerwca

1646 – W Reszlu urodził się Tobiasz Arent /Arendt/, zm. 8.4.1724 w Wilnie, jezuita, polemista, prawnik, kaznodzieja. Studiował w Wilnie. Nauczał w Połocku i Braniewie. Przez 14 lat superior misji katol. w Królewcu. Był rektorem kolegium i regensem seminarium papieskiego w Braniewie. Był prowicjałem litewskim zakonu. Trzykrotnie wybrany na rektora Akademii Wileńskiej.
>> Or. SBWPKiZM, I, s. 6.

1664 – W Gołdapi urodził się Jan Jakub Graeber /zm. 3.3.1729 w Królewcu/, kaznodzieja polsko-ewangel. Wydawca kancjonału.
>> Or. SBWPKiZM, I, s. 74.

1705 – W Królewcu przedstawiciele Giżycka zawarli układ z wielkim nadleśniczym obwodu górnopruskiego i natangijskiego, na mocy którego miasto przejęło dodatkowo 4 włóki królewskie przy lesie miejskim za wsią Jeziorowskie i 1 włókę w pobliżu miasta, gdzie miał pozostać zagajnik /bez prawa karczowania i polowania/. Po 6 latach wolnizny miasto miało wpłacać do królewskiej szkatuły 6 grzywien czynszu od włóki i 3 grzywny pogłównego.
>> Toe., s. 265.

1754 – W Elblągu odbyły się uroczystości 300-lecia oswobodzenia miasta spod władzy krzyżackiej i złożenia uroczystego hołdu królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi, który bawił wówczas w tym mieście. Z tej okazji wydrukowany został w oficynie Samuela Gottlieba Preussa program tych obchodów.
>> Choj. Szkice, s. 63.

1794 – Tadeusz Kościuszko w obozie pod Kielcami wyraził zgodę i nakazał wojskom liniowym wkroczyć w granice zaboru pruskiego. Wielkopolanie chcieli to uczynić wcześniej, lecz byli powstrzymywani, by uniknąć walk na dwa fronty. Zmianę taktyki zdecydowano, gdy Prusacy w sposób jawny zaczęli współdziałać z Rosjanami /oblężenie Warszawy/.
>> Powstanie, s. 113.

1807 – Cesarz Napoleon zaatakował pod Lidzbarkiem Warm. zjednoczone siły rosyjsko-pruskie i zmusił je do odwrotu.
>> KMW 1961, s. 489; Caz. Kbp, s. 95; Orł. Il. przew., s. 230.

1845 – Pruska ustawa szkolna. Pod pewnymi ściśle określonymi warunkami umożliwiała ona istnienie szkół z innym niż niemieckim językiem nauczania.
>> KMW 1977, s. 382.

1862 – Na dzisiejszym Placu Roosevelta w Olsztynie /wówczas był to Remonte Markt/ odbył się pierwszy jarmark. Inauguracja mało atrakcyjna, gdyż jak zaświadcza historyk, sprzedający i kupujący taplali się ponoć w błocie. Ale już w następnym roku było o wiele lepiej, bowiem Koński Targ został wybrukowany. Dziś miejsce to jest jednym z najbardziej ruchliwych olsztyńskich skrzyżowań oraz Mekką najmłodszych obywateli stolicy Warmii i Mazur /pawilon restauracji McDonald’s/.
>> Sik. Galop., s. 58.

1889 – W Butrynach zm. Jan Stankiewicz /ur. tamże w r. 1836/, działacz warm., rolnik. Od 1891 subdelegat Tow. Czytelni Ludowych na IV okręg Warmii /Butryny–Skajboty–Gryźliny/, łącznie 20 okolicznych wsi. Współpracownik „Gazety Olsztyńskiej”, gdzie drukował korespond. i utwory moralizatorsko-dydaktyczne.
>> Or. SBWMiP, s. 297.

1894 – W Olsztynie polskie towarzystwo „Zgoda” wystawiło jednoaktówki Władysława Ludwika Anczyca „Chłopi arystokraci” i „Bogata wdowa”.
>> Wak. GO, s. 147.

1920 – Komendant naczelny Straży Mazurskiej melduje, że działalność podległych jednostek bojowych słabnie, gdyż żołnierze nie otrzymują należnych poborów. Autor meldunku /por. Jan Niemirski/ utrzymuje, że komitety plebiscytowe posiadają pieniądze, lecz skąpią ich na akcję wojskową.
>> Staw. Pl., s. 336.

1923 – Delegaci towarzystw lokalnych powołali w Berlinie Związek Polskich Towarzystw Szkolnych w Niemczech. Prezesem nowo powstałej organizacji został Warmiak Jan Baczewski, a sekretarzem dr Jan Kaczmarek.
>> Fil. Wopt, s. XV; Wrzes. Rp/WMiP, s. 139.

– W Waplewie na Powiślu utworzono polską drużynę piłki nożnej.
>> WiM 1988, nr 8, s. 10.

1928 – W Brodnicy odbył się zjazd działaczy plebiscytowych, którzy zostali po przegranym głosowaniu zmuszeni do opuszczenia Niemiec. na zgromadzeniu tym powołano Zrzeszenie Rodaków z Warmii, Mazur, Powiśla i Ziemi Malborskiej. Zjazdowi przewodniczył Andrzej Czeczka, m.in. uczestniczyli w tej organizacji Aleksander Sosna oraz Paweł Sowa, który w późniejszych czasach działał we władzach.
>> Or. SBWMiP, s. 80, 295.

1940 – W Pieniążkowie k. Świecia zmarł Gustaw Działowski /ur. 1.04.1872 w Uciążu k. Wąbrzeźna/, ks. katol., prałat, działacz społ.-narod. na Pomorzu i Mazurach. Studiował w Monasterze /doktorat teologii 1898/. Posługę kapłańską sprawował w Chełmnie, Lidzbarku, Łobdowie, Płowężu i Turowie k. Nidzicy. Był pierwszym prezesem Rady Nadzorczej Banku Ludowego w Olsztynie, a w 1919 r. był człon. Polsko-niemieckiej komisji, która miała przejąć władzę z rąk niemieckich. Za aktywny udział w agitacji plebiscytowej pobity przez bojówkę niemiecką. Był to odwet za to, że w Turowie padło 65% głosów za Polską. Przymusowo przesiedlony do Polski. Więziony w 1939, zwolniony ze względu na podeszły wiek. Zmarł wkrótce po wyjściu z więzienia.
>> Or. SBWMiP, s. 96–97.

1943 – W Lubawie zmarł Franciszek Majka /ur. 6.10.1869 w Niedźwiedziu k. Wąbrzeźna/, ks. katol., działacz Ziemi Lubawskiej podczas zaborów i w dwudziestoleciu międzywojennym. Posługę kapłańską pełnił w Skarszewach, Gdańsku, Lisewie, Dzerżążnie, Wielu, Błędowie, Sampławie i Kazanicach. Znany działacz kółek rolniczych. Skazany na więzienie /1907/ za przeciwstawianie się nauce religii w języku niemieckim. Agitował w okresie przygotowań do plebiscytu, nie ograniczając się do Ziemi Lubawskiej, był za przyłączeniem także do Polski Warmii i Mazur.
>> WiM 1989, nr 18, s. 2.

– W Moskwie uchwalono deklarację Związku Patriotów Polskich. Napisano w niej m.in.: „Prusy Wschodnie nie mogą nadal istnieć jako bastion imperializmu niemieckiego, jako bariera oddzielająca Polskę od Bałtyku. Prusy Wschodnie muszą stać się pomostem Polski na Bałtyk”.
>> KMW 1965, s. 88.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę