21 maja

1350 – Bp warm. Jan z Miśni uzyskał w Awinionie od papieża Klemensa VI list odpustowy dla swojej świątyni katedralnej oraz zgodę papieską na przedstawione supliki, poczem udał się w drogę powrotną na Warmię.
>> Achr., s. 36.

1454 – Papież Mikołaj V, działając w porozumieniu z nieprzychylnym Polsce cesarzem Fryderykiem III, zagroził ekskomuniką stanom pruskim, które wymówiły posłuszeństwo Krzyżakom.
>> KMW 1967, s. 11.

1505 – Na sejmie w Radomiu bp warm. Łukasz Watzenrode wymógł na chorym królu Aleksandrze Jagiellończyku dokument zezwalający, by wieś Szkarpawa drogą wykupy stała się własnością dominium warmińskiego.
>> Sz.DW, s. 27-28.

1520 – Wielki mistrz został poinformowany przez namiestnika Rynu, że wolni i chłopi z rejonu Wielkich Jezior Mazurskich planują przejście na stronę mazowiecką. Zamierzenia te nie zostały zrealizowane.
>> KMW 1996, s. 520.

– Hetman Mikołaj Firlej przekazał rycerstwu zamku w Bałdze list, wzywający do kapitulacji. Ultimatum nie odniosło pożądanego skutku.
>> Bis.WP, s. 177.

1521 – We Fromborku zm. Mikołaj Kopernik ur. w Toruniu 19.2.1473 r. „Zasłabł nagle, krew obficie z ust płynąć zaczęła, poczem nastąpiło sparaliżowanie prawej ręki i boku, wreszcie zgon prędki…” (inne źródła podają datę zgonu 24.5.1521).
>> Hur. MK, s. 208; WEP VI, s. 28; Or.SBWPKiZM I, s. 140; KMW 1993, s. 142.

1578 – Książe Prus Jerzy Fryderyk, w trzy miesiące po wprowadzeniu go w lenno pruskie, odebrał hołd stanów oraz mieszczan królewieckich. W tym czasie Jerzy Fryderyk był lojalnym sojusznikiem króla polskiego, wspierał go finansowo (wojna w Inflantach), a w kościołach pruskich modlono się o zwycięstwo Polski nad Moskwą.
>> KMW 1992, s. 250.

1697 – W Lidzbarku Warm. zm. bp warm. Jan Stanisław Zbąski (ur. w Smardzewicach woj. Sandomierz w 1639 r.), doradca króla Jana III Sobieskiego, któremu towarzyszył w wyprawach przeciwko Turkom i Tatarom. Na stolec bpa warm. wprowadzony z woli króla i papieża. Opór kapituły ustał po zapewnieniu, że będzie szanował zwyczajowe uprawnienia kanoników, jednak w trakcie sprawowania rządów nad diecezją wasnie odżywały. Otaczał sie przepychem. Rozpoczął w Lidzbarku budowę okazałego pałacu, który został zniszczony przez Szwedów przed ukończeniem. Konsekrował barokowy kościół w Świętej Lipce.
>> Or.SBWPKiZM II, s. 224-225; Achr., s. 159-163.

1810 – W Piszu ur. Gustaw (Herman, Marcin) Gizewiusz (Gisevius), zm. 7.5.1848 w Ostródzie, kaznodzieja polsko-ewangel., działacz społ.-narod. na Mazurach, folklorysta, publicysta, tłumacz, redaktor, wydawca i bibliofil.
>> Or.SBWMiP, s. 111-113; WEP IV, s. 246; WiM Zarys, s. 377-378; WiM 1988, nr 7, s. 12.

1831 – W rejonie wsi Świdry przekroczył granicę polsko-pruską pastuch, który nie zatrzymał się na wezwanie patrolu i został zastrzelony. W związku z tym incydentem władze pruskie oświadczyły: „Należy oczekiwać, że wrażenie tego nieszczęśliwego wypadku jeszcze bardziej przyczyni się do ostrzeżenia mieszkańców miejscowości przygranicznych przed naruszaniem granicy”.
>> Szos.PW, s. 26.

1832 – Wprowadzenie na Warmii i Mazurach obowiązku nauki języka niemieckiego do szkół wiejskich.
>> Rocz. ZZiP, s. 39.

1862 – W Lipinkach k. Świecia ur. Julian Jaworski-Sas, poseł do sejmu pruskiego i parlamentu niemieckiego, ziemianin. Jego majątek padł ofiarą pruskiej ustawy o wywłaszczeniu. Po r. 1920 był starostą w Lubawie.
>> Or.SBWMiP, 1963, s. 123.

1889 – Powiatowy związek rolniczy w Mrągowie, pozostający pod wpływami wielkich posiadaczy ziemskich, uchwalił petycję do władz pruskich, w której żądano wydania zarządzeń ograniczających migrację robotników rolnych do zachodnich prowincji Prus.
>> KMW 1968, s. 575.

1894 – W Unieszewie k. Olsztyna ur. Wojciech Turowski (zm. 20.12.1959 w Rzymie), ks. katol., generalny przełożony Stow. Apostolstwa Katol. (tj. księży pallotynów). Studiował w Limburgu. W czasie I wojny świat. służył w wojsku niemieckim (kolumna sanitarna). Założyciel domów pallotynów w Warszawie, Ołtarzewie, Chełmnie i Rajcy. Zainicjował wydawanie dziennika „Polska” oraz czasopisma „Rodzina Polska” i „Apostoł wśród Świata”. Od r. 1937 urzędował w Rzymie, a następnie w Lizbonie, gdzie schronił sie przed gestapo.
>> Or.SBWMiP, s. 317-318.

1895 – W Skajbotach k. Olsztyna ur. Wiktor Preuss, kupiec, działacz plebiscytowy (kierownik okręgu w pow. olsztyńskim). Po plebiscycie mieszkał w Toruniu i Działdowie, gdzie uruchomił rozlewnię piwa i wód gazowanych. Aresztowany w 1939 r., całą okupację spędził w obozach koncentracyjnych.
>> Or.SBWMiP 1963, s. 233-234.

1899 – W Grabowie k. Starogardu ur. Czesław Gawroński (zm. 20.5.1973 r. w Sztumie), działacz ruchu polskiego na Powiślu. Czł. tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej, funkcjonariusz polskiej policji plebiscytowej, która ochraniała polskie wiece. Po plebiscycie opuścił Powiśle, wrócił wkrótce i nadal był aktywny w ruchu polskim. W 1933 dotkliwie pobity przez hitlerowców i ponownie zmuszony do opuszczenia Prus Wsch. W 1947 r. powrócił do Sztumu i nadal pracował w swoim zawodzie (stolarz).
>> Or.SBWMiP, s. 105.

1920 – Z dokumentów archiwalnych brytyjskich wiadomo, że Komisje Międzysojusznicze dysponowały na terenie plebiscytowym siłą 800 żołnierzy (łącznie z oficerami). Był to kontyngent niewystarczający.
>> KMW 1966, s. 535.

1935 – Seweryn Pieniężny został wezwany przez gestapo olsztyńskie. powodem tego wezwania był artykuł w 37 nrze „Mazura”, w którym dopatrzono sie nielojalności wobec niemieckiego państwa i wrogiego stosunku do szkoły niemieckiej. Zagrożono skreśleniem Pieniężnego z listy redaktorów. Konsulat polski polecił Pieniężnemu, aby złagodził ton artykułów „Mazura”.
>> Wrzes.RP/WMiP, s. 344.

1945 – Polska administracja w Reszlu i Węgorzewie przejmuje władzę z rąk radzieckich komendantów wojennych.
>> KMW 1974, s. 303.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę