5 czerwca

1432 – Biskup warmiński Franciszek Kuhschmalz zlikwidował swój folwark Ramoty k. Reszla, a w jego miejsce erygował wieś na prawie chełmińskim. 4 łany otrzymał sołtys Jan Buchmann jako sołectwo niepodzielne. Pozostałe 18 łanów podzielono między chłopów.
>> Sz. DW, s. 199.

1512 – Mikołaj Kopernik dokonał pierwszej z serii 3 identycznych obserwacji Marsa /przeprowadzone one zostały w ciągu 11 lat/, których efekt został później omówiony łącznie w rozdziale 16 księgi 5 „De revolutionibus”.
>> KMW 1993, s. 136.

1600 – Kapituła warm. uznała translokację dokonaną przez króla Zygmunta III Wazę, który przesunął bpa Piotra Tylickiego z biskupstwa chełmińskiego na stolicę biskupią do Lidzbarka. W październiku tegoż roku nominację tę zatwierdził papież.
>> Achr., s. 126; Or. SBWPKiZM, II, s. 192.

1634 – Książę pruski w wilkierzu dla miasta Węgorzewa zatwierdził zasady, w których szczegółowo określono, z jakich surowców i w jakich formach powinni rzemieślnicy wytwarzać swe wyroby. Za omijanie tych zasad groziły surowe kary, które w połowie zasilały kasę księcia, a w połowie stanowiły dochód miasta. Rzemieślnicy z wyjątkiem rzeźników swe towary mogli sprzedawać wyłącznie za pośrednictwem kupców. Każdy, kto posiadał pełne prawa miejskie, mógł korzystać raz na 3 tygodnie z urządzeń browaru miejskiego, by warzyć piwo.
>> Wak. Węg., s. 46–47.

1698 – Trzeci dzień spotkania w Piszu elektora Fryderyka III i króla polskiego Augusta II Mocnego. Senatorowie i radcy elektorscy deliberowali o uchybieniach etykietalnych. Król był niezdrów i śniadanie jadł sam, a na uczcie, którą wydał elektor, stało się wedle woli strony polskiej: August II zasiadł na stosownym dlań miejscu pod baldachimem pośrodku, a po jego bokach elektor i książę holsztyński.
>> Toe., s. 235; Pisz, s. 77.

1735 – W Świętej Lipce zmarł Michał Engell /ur. 27.9.1683 w Królewcu/, misjonarz. Prefekt i nauczyciel w Mitawie, a w latach 1724–1735 superior domu misyjnego w Świętej Lipce. Przeciwstawiał się podjętej przez Prusaków akcji usunięcia jezuitów ze Świętej Lipki. Wbrew zarządzeniom rejencji królewieckiej nadal przyjmował pielgrzymki z Polski, został ukarany grzywną. Nie zastosował się do polecenia rejencji, by po każdym kazaniu modlić się za króla pruskiego. na broszurę radcy rządowego udowadniającą, że król pruski rzekomo posiada uprawnienia wobec Świętej Lipki – odpowiedział także broszurą zredagowaną w języku łacińskim, dokumentując, że prawo opieki nad tym odpustowym miejscem przysługuje kapitule warmińskiej, a prawo użytkowania jezuitom. W tej sprawie, ratując się przed wygnaniem, apelował za poparciem bpa warm. do króla polskiego. Mimo różnorodnych szykan władz pruskich wytrwał na swym stanowisku do 1735 r., kiedy to „złożył swe urzędy i wyjechał ze Świętej Lipki”.
>> Or. SBWPKiZM, I, s. 56–57; II, s. 238.

1798 – W Królewcu król pruski Fryderyk Wilhelm III przyjmował hołd. Mimo, że centrum życia politycznego stanowił Berlin, formalnie stolicą Królestwa Pruskiego był Królewiec zwany „królewskim miastem stołecznym i rezydencjonalnym”.
>> Toe., s. 318, 458.

1856 – W Gietrzwałdzie ur. Antoni Sikorski /zm. tamże 29.11.1932/, warm. działacz społ.-narod. i oświatowy, księgarz, pisarz ludowy. Polskość zbudziła się w nim m.in. pod wpływem powstańców polskich 1863 r., którzy znaleźli schronienie u jego rodziców. W jego domu mieściła się od r. 1881 biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych. W tymże roku nabył i prowadził w Gietrzwałdzie /funkcjonowała jeszcze w latach międzywojennych/ księgarnię, w której sprzedawał religijne książki polskie. Działał w wielu org. polskich. W jego domu mieściła się szkoła polska.
>> Or. SBWMiP, s. 289–290.

1862 – W Nowym Mieście Lubawskim odbyło się zebranie, na którym 44 polskich gospodarzy z tego powiatu powołało do życia pierwszą na tym terenie organizację, która „chce przez naukę, pracę i pomoc wzajemną osiągnąć korzyści moralne i materialne dla wszystkich warstw społeczeństwa, szerzyć wstrzemięźliwość, budzić zamiłowanie pracy i porządku i strzec spraw narodowych”. Tak powstało jedno z najstarszych kółek rolniczych w Prusach Zachodnich, do jego zorganizowania walnie przyczynił się znany społecznik Ignacy Łyskowski z Mieleszew k. Brodnicy.
>> Gł. Olszt., 1967, 12 marca, s. 5.

1867 – W Klebarku k. Olsztyna ur. Antoni Stark /zm. ok. r. 1946/, działacz warm., w ruchu polskim brał udział już przed I wojną światową. W 1919 był mężem zaufania Rady Ludowej. Czynny jako agitator przed i w czasie plebiscytu. Od 1925 r. działał w Związku Polaków. Szykanowany przez gestapo, aresztowany przed 1939 rokiem, zwolniony na skutek starań Związku Polaków w Niemczech w Ministerstwie Spraw Zagranicznych w Berlinie.
>> Or. SBWMiP, 1963, s. 272.

1899 – W Kolonii zmarł Filip Krementz /ur. w Koblencji 1.12.1819/, kardynał, bp warm. w latach 1867–1885. Zapisał się w dziejach diecezji jako obrońca praw Kościoła katolickiego w Prusach Wschodnich. Mimo, że z mszału usunął patronał polski, to jednak listy pasterskie ogłaszał po niemiecku i polsku, mimo że do spraw polskich odnosił się z dystansem.
>> Achr., s. 211–217.

1920 – Komisja Międzysojusznicza wydała rozporządzenie, wyznaczając plebiscytowe głosowanie w obwodzie rejencji olsztyńskiej i w powiecie oleckim na niedzielę 11 lipca 1920 r.
>> Staw. Pl., s. 498.

– Ukazał się rozkaz Sztabu General. WP o demobilizacji żołnierzy z Warmii i Mazowsza, by mogli wziąć udział w głosowaniu plebiscytowym.
>> KMW 1969, s. 206.

1936 – Dyrektor polskiego gimnazjum w Bytomiu wystawił opinię drowi Władysławowi Gębikowi, stwierdzając: „Umysł żywy i bystry, kultura osobista duża, jako człowiek zrównoważony i opanowany. /…/ Należy do wartościowych nauczycieli bytomskiego grona. Wśród kolegów cieszy się zaufaniem i powagą”.
>> Fil. Wopt, s. 26.

1945 – Samochodem wyjechała grupa administracji polskiej, by objąć władzę w mieście i powiecie Bartoszyce. W aucie znalazło się miejsce tylko dla najważniejszych osób. Pozostali udali się w drogę trakcją konną. W składzie ekipy znajdowali się referenci najważniejszych działów starostwa, dwie sekretarki, jechał rzeźnik i cukiernik. Nie zapomniano o zapasach żywności. Całości strzegli czterej milicjanci. Zamieszkali w poniemieckim gasthauzie w rynku pod nrem 21. Zostali gościnnie przyjęci przez miejscowego komendanta wojennego /mjr Malikow/, który 10 dni później przekazał im władzę.
>> Hryc. Bart., s. 190–191.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę