26 września

1331 – Po 5 dniach oblężenia Krzyżacy odstąpili od oblegania Kalisza. Wycofywali się przez Konin i Radziejów w stronę Torunia. Wojsko polskie ściągnięte z Małopolski szło w ślad za cofającymi się siłami zakonu, znosząc oddziały oddalające się od sił głównych w poszukiwaniu furażu.
>> Gór. PkwP, s. 97.

1410 – Król Władysław Jagiełło z wojskiem dwa dni wcześniej opuścił ziemię pruską. Krzyżacy znów zajmują Działdowo.
>> Dział., s. 66.

1457 – W nocy z 26 na 27 września Bartłomiej Blume, burmistrz miasta Malborka, otworzył bramy Krzyżakom. Zamek obronił się zasilony 6 tysiącami zbrojnych, którzy nadeszli z Wielkopolski. Walki trwały przez zimę i wiosnę, przez ten czas miasto znajdowało się w rękach krzyżackich.
>> Gór. PkwP, s. 234.

1531 – Książę Albrecht zapisał Fryderykowi von der Oelssnitz, późniejszemu, trzeciemu z kolei, wielkiemu marszałkowi Księstwa Pruskiego /1533–1553/, dobra Elgnówko i Gromel w kapitanacie ostródzkim.
>> KMW 1990, s. 4.

1608 – Rozpoczął obrady pruski sejm krajowy. Pierwsze dni obrad upłynęły pod znakiem żądań usunięcia Fabiana Dohny, któremu zarzucano wyznawanie kalwinizmu i złe administrowanie powiatem tapiawskim.
>> Janisz. RPaPK, s. 147.

1611 – Obradujący w Warszawie sejm polski rozpatrywał m.in. sprawę sukcesji w Prusach Książęcych, o którą ubiegał się elektor Jan Zygmunt.
>> Janisz. RPaPK, s. 182.

1629 – Rozejm polsko-szwedzki w Starym Targu na 6 lat. Szwedzi zatrzymywali obszary nad Zalewem Wiślanym po Piławę i Kłajpedę oraz Inflanty do Dźwiny. Uzyskali także prawo pobierania ceł w Gdańsku. Sztum, Malbork i Iławę oddano w sekwestr elektorowi brandenburskiemu.
>> Lep. Pan, s. 195; WiM zarys, s. 814; WEP I, s. 179, „Altmark”; Gin. Cudz., I, s. 331, p. 1.

1656 – Tatarzy, wspomagający wojska polskie w walce z księciem Prus Fryderykiem Wilhelmem, obozują pod Brańskiem. Czambułom tatarskim towarzyszyły chorągwie koronne, by ewentualnie powstrzymać ordę przed rabowaniem ludności.
>> KMW 1995, s. 238.

1693 – W Lipowie k. Ostródy ur. Gotfryd Penski /zm. 4.9.1763 w Gdańsku/, sekretarz m. Gdańska. Był kupcem z zawodu; założył towarzystwo naukowe „Societas Litteraria”. Znał język polski – agent miasta Gdańska w Polsce 1726–1730.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 74.

1722 – Na Warmii ur. Michał Teschner, jezuita, tokarz, konwisarz. Prawdopodobnie jego dziełem są cynowe kandelabry w kościele św. Ignacego w Wilnie.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 182.

1732 – U władz królewieckich wójt węgorzewski wyprosił, by w mieście mogło się osiedlić 48 salzburczyków różnych zawodów. Byli to emigranci, ewangelicy z arcybiskupstwa salzburskiego, którzy odmówili przyjęcia katolicyzmu. Do Prus Książęcych przybyło ich około 10–15 tysięcy.
>> Toe., s. 262, 453.

1753 – Kanonik administrator komory olsztyńskiej informuje kapitułę, że zamierza zatrudnić więźniów osadzonych w Olsztynie przy remoncie zamku. Kapituła warm. zgodziła się z tą propozycją, polecając jednak zapytać jeszcze biskupa, gdyż więzienie było zakładem utrzymywanym wspólnie przez domenę biskupią i kapitulną.
>> Sz. DW, s. 406.

1766 – Król pruski przyznał prezesowi Kamery Wojenno-Skarbowej w Królewcu, Domhardowi, prawo zasiadania i głosu w rządzie pruskim przy decyzjach dotyczących spraw kameralnych i handlowych.
>> KMW 1964, s. 505–506.

1790 – Bp Ignacy Krasicki konsekrował kościół w Jezioranach, dokonując także bierzmowania. Tłum w kościele jeziorańskim był tak wielki, że niektórzy stali na zewnątrz, na cmentarzu. Uczestnik tej uroczystości relacjonuje: „Okazało się z regestrów, że Książę Jegomość ze wszystkim bierzmował 1532 osób”. Gdy bp i towarzyszące mu osoby opuszczały parafię, „Poczciwy i zacny archipresbyter przeczuwał był, że nam się w drodze będzie pić chciało, i kazał był mimo naszej wiedzy wstawić do kolaski dwie butelki wina”.
>> Caz. Kbp, s. 333; Kor. IK, s. LXV.

1810 – Ukazało się rozporządzenie królewieckiej deputacji szkolnej o powołaniu seminarium nauczycielskiego w Braniewie.
>> KMW 1981, s. 28.

1831 – W Rypinie prezes polskiego rządu powstańczego ogłosił specjalny manifest; po ogłoszeniu tego dokumentu władze wykonawcze i posłowie na sejm przekroczyli granicę Prus Wschodnich, gdzie zostali internowani.
>> Bran., s. 226; Święc. Pam., s. 288.

1836 – W Oliwie zm. Józef Hohenzollern /ur. 20.5.1776 w Opawie/, bp warm. Pochodził z rodziny książęcej. Jego rządy na Warmii „były dosyć względne dla narodowości polskiej”. Przeciwny germanizacji w kościele i szkołach. Listy pasterskie ogłaszał w językach polskim i niemieckim. Dbał, by księża na Warmii znali język polski. W realizacji zamierzeń napotykał trudności ze strony władz pruskich.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 106; Achr. PBW, s. 197–202.

1839 – Aresztowany przez Prusaków emisariusz księcia Adama Czartoryskiego major Józef Urbanowicz napisał prośbę do króla Fryderyka Wilhelma III o zwolnienie z więzienia. W jego sprawie interweniowali także Anglicy. Pozytywnego załatwienia prośba Urbanowicza doczekała się dopiero po wstąpieniu na tron Fryderyka Wilhelma IV.
>> KMW 1981, s. 255–256.

1863 – Sąd powiatowy w Olsztynie rozpisał list gończy za studentem historii Janem Wojciechem Kętrzyńskim z Królewca, i studentem medycyny Leopoldem Rosińskim z Zajączkowa w powiecie lubawskim. Kętrzyński poszukiwany był za uczestnictwo w transporcie broni dla powstania polskiego.
>> KMW 1963, s. 98–99.

1875 – W Biskupcu k. Reszla wydalone zostały ze szkoły liczącej 250 dzieci cztery siostry Katarzynki. Każda z tych sióstr pracowała we wspomnianej szkole po 16 lat.
>> KMW 1996, s. 542.

1876 – Pruski Naczelny Trybunał Administracyjny wydał pozytywny dla strony polskiej wyrok; chodziło o bezprawne rozwiązywanie polskich wieców i zebrań, gdy obrady były prowadzone po polsku.
>> KMW 1994, s. 248.

1879 – W Nawsiu na Śląsku Cieszyńskim ur. Tadeusz Michejda /zm. 18.4.1956 w Warszawie/, lekarz, działacz społ. i narodowy, senator RP, minister zdrowia PRL. W latach 1921–1929 lekarz powiat. w Działdowie.
>> Or. SBWMiP, s. 215–216.

1885 – We Lwowie ur. Michał Chomin /zm. 15.5.1966 w Olsztynie/, nauczyciel, bibliotekarz. W Olsztynie od 1945. Po przejściu na emeryturę, od 1952 r., kustosz i kier. bibl. Muzeum Mazurskiego.
>> Or. Twórcy, s. 39; Chł. Lud., s. 24.

1891 – „Gazeta Olsztyńska” donosi: „w nocy z wtorku na środę w Olsztynkowej ulicy, w tylnym zabudowaniu dentysty /lekarza zębów/ wybuchł ogień, który skutkiem niepomyślnego wiatru przeniósł się na sąsiednie zabudowania, tak że w krótkim czasie spaliły się dwa tylne domy, stodoła i szopa mistrza piekarskiego i mistrza kowalskiego; oprócz tego spalił się dach na domu…”.
>> Sik. Galop., s. 84.

1908 – Akcja pod Bezdanami. Napad bojówki PPS na pociąg; skonfiskowano ponad 200 tys. rubli należących do rosyjskiej kasy rządowej. W akcji tej brał udział Józef Piłsudski i osobiście nią kierował. Brało w niej udział 19 bojowców. Przeprowadzona sprawnie, bez strat.
>> Kron. XX, s. 98, 99; Piłs. A. Wspom., s. 106–115; Gaz. Wybor. Mag. 26.09.02, s. 3.

1925 – W kościele św. Trójcy w Kownie miała miejsce antypolska demonstracja. Bezpośrednią przyczyną było podniesienie przez Watykan diecezji wileńskiej do rangi archidiecezji. Doszło do zerwania stosunków dyplomatycznych między Litwą a Stolicą Apostolską, gdyż fakt ten odczytano jako akceptację wymuszonej granicy między Litwą a Polską.
>> Mak. Litwini, s. 82.

1939 – W dalszym ciągu walczy Hel. Milczy artyleria obu stron.
>> Per. Wielkie, s. 145.

1942 – W Żabach k. Błonia zm. Maria Donimirska /ur. 13.8.1890 w Lubawie/, ziemianka, działaczka społ.-oświat. i narodowa na Powiślu. Była córką znanego działacza pomorskiego dra Teofila Rzepnikowskiego. Napisała wspomnienia z lat 1918–1935 /w Muzeum Mazurskim w Olsztynie/. W maju 1939 roku wraz z rodziną wysiedlona, pozbawiona majątku, tułała się po Gen. Guberni pod przybranym nazwiskiem Brochwiczowa.
>> Or. SBWMiP, s. 87–88.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę