26 lipca

1257 – Oblężenie Malborka przez wojska polskie i litewskie. Pierwsza próba szturmu. Oblężenie trwało do 19.9.1410 r.
>> Jasł. Grunw., s . 176; Ku. BpG, s. 206; Szos. Dzieje, s. 35.

1419 – Król Władysław Jagiełło w liście do Krzyżaków pisanym w Będzinie zgadza się na przedłużenie rozejmu do 22.7.1420.
>> Wap. I, s. 48.

1425 – Król Władysław Jagiełło w liście do w. mistrza Pawła von Rusdorfa poparł starania książąt mazowieckich odnośnie rewizji przebiegu granic. Głównie chodziło o wschodni, końcowy odcinek granicy między Mazowszem a państwem zakonnym.
>> KMW 1996, s. 364.

1444 – W Rzymie zm. Andrzej Schoenaw /Schoenau, Schonaw/, ur. ok. 1390 w Gdańsku, kanonik warm. Studiował w Lipsku, Wiedniu i Bolonii. Był sekretarzem kurii rzymskiej. Później był kanonikiem warm. i proboszczem lidzbarskim. Od 1441 r. znów stale przebywał w Rzymie.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 138.

1473 – Prawo chełmińskie zostało uznane za obowiązujące na obszarze prus Królewskich.
>> KMW 1987, s. 147.

1476 – Król Kazimierz Jagiellończyk odwołał pruskie, magdeburskie i wszystkie inne prawa stosowane w Prusach Królewskich, a za jedyne i powszechne ogłosił prawo chełmińskie, polecając, aby „według tego prawa sprawować sądy i załatwiać sprawy”.
>> Sz. DW, s. 171.

1530 – W odpowiedzi na decyzję byłego w. mistrza Albrechta, który „odstąpił” Polsce Prusy, które rzekomo podlegały Rzeszy, cesarz terytorium to nadał mistrzowi zakonu niemieckiego, nie zapominając wspomnieć, że król polski tym nadaniem nie powinien się czuć dotknięty. Stało się to na sejmie Rzeszy w Augsburgu.
>> KMW 1968, s. 6–7; KMW 1993, s. 163; Mał. DcP, s. 58.

1543 – Bp chełm. Tiedeman Giese wysłał z Lubawy do Jerzego Joachima Retyka w Wittenberdze bardzo ciekawy list, z którego m.in. dowiadujemy się, że Mikołaj Kopernik swoje dzieło o obrotach w całości wydrukowane „zobaczył dopiero w dniu śmierci, wydając ostatnie tchnienie”.
>> KMW 1967, s. 230–231.

1567 – Ukazał się mandat książęcy, nakazujący Żydom opuszczenie księstwa w ciągu 3 tygodni.
>> KMW 1995, s. 4.

1605 – Poseł elektora Joachima Fryderyka do Karola Sudermańskiego otrzymał instrukcję, że w wypadku niedojścia do zgody między Polską a Szwecją, w razie przeciągania się wojny, będzie zmuszony wysłać wojsko na pomoc królowi Polski Zygmuntowi III.
>> Janisz. RPaPK, s. 109–110.

1608 – Margrabia Jan Zygmunt w drodze do Królewca zatrzymał się w Pasłęku, gdzie oczekiwała go grupa dygnitarzy pruskich. Tu przedstawiciel króla polskiego Samuel Łaski został powiadomiony o śmierci elektora Joachima Fryderyka i poproszony równocześnie by z wieścią tą udał się na dwór Polski. W ten prosty sposób nowy elektor pozbył się niewygodnego świadka swoich poczynań w Prusach.
>> Janisz. RPaPK, s. 143.

1626 – Mieszczanie Elbląga złożyli na ręce kanclerza Oxenstierna przysięgę wierności królowi Szwecji.
>> Słow. Geogr. t. II, s. 332.

1633 – Król Władysław IV wyruszył z Wilna z odsieczą pod Smoleńsk, który był oblegany przez Rosjan. Pod murami Smoleńska znalazł się 30.8.1633.
>> Czapl. Wład. IV, s. 155.

1639 – W Ostródzie zmarła księżna Jadwiga, druga żona Jana Chrystiana z linii Piastów śląskich, księcia Brzegu. Umierając miała 28 lat. Urodziła 7-ro dzieci, w tym 4 synów. Przeżyło ją czworo, po dwoje każdej płci. Na Mazury Piasta śląskiego rzuciły losy wojny – otrzymał tu w zastaw na 10 lat powiat ostródzki.
>> Mart. Nk, s. 24–32.

1656 – Posiłki tatarskie przeciw elektorowi, który przeszedł na stronę szwedzką, dotarły pod Warszawę. Obozowali w okolicach Okuniewa w liczbie około 2 tysięcy.
>> KMW 1995, s. 235.

1701 – Hieronim Georgi, profesor poetyki na uniwersytecie w Królewcu otrzymał od króla pruskiego przywilej drukarski. Drukował przede wszystkim panegiryki weselne i żałobne. Rzadko podejmował się druku prac naukowych i wydawnictw religijnych.
>> Choj. Szkice, s. 69–70.

1717 – Zm. Stanisław Niezabitowski, autor „Dzienników”. Praca znana tylko z odpisów. Plenipotent księżnej Nauburskiej, siostry Bogusława Radziwiłła, administrator dóbr słuckich i birżańskich.
>> Saj. Od Sierotki, s. 118.

– Bp warm. Teodor Andrzej Potocki wydał decyzję zabraniającą sprowadzania na obszar biskupstwa gorzałki spoza Warmii.
>> WiM zarys, s. 311.

1796 – W Dębicach k. Leszna Wlkp. ur. Wawrzyniec Feld /zm. 20.6.1882 w Bad Koesen /Saksonia/, pedagog, lektor jęz. polskiego, z pochodzenia Niemiec. Studiował we Wrocławiu i Królewcu. Wykładał w Lic. Hosjanum w Braniewie, gdzie m.in. opracował program nauki języka polskiego.
>> Or. SBWMiP, s. 99.

1849 – Sołtys wsi Butryny na Warmii żądał przysłania policji, gdyż obawiał się zaburzeń. Napięta sytuacja na Warmii utrzymywała się już od jakiegoś czasu, rozeszły się bowiem pogłoski, że skasowane zostaną wszelkie podatki, jak również szarwarki.
>> Jas. Ś., s. 116.

1885 – Ukazało się zarządzenie pruskiego ministra spraw wewnętrznych o wydaleniu Polaków i Żydów obywateli rosyjskich i austro-węgierskich. Rugi do końca 1887 roku objęły 8 456 os. Wydaleniu podlegali przede wszystkim robotnicy rolni z Królestwa Polskiego i zakordonowej Litwy. W rejonie nadgranicznym mogli przebywać jedynie ci robotnicy rolni, którzy przechodzili granicę rano i powracali do domu wieczorem.
>> KMW 1969, s. 526.

1887 – W „Trzcianie na Powiślu ur. Emil Brunow, działacz polonijny. Aktywny podczas plebiscytu /czł. Straży Ludowej/, czł. Związku Polaków w Niemczech. W 1939 r. aresztowany za posyłanie dzieci do szkoły polskiej.
>> Or. SBWMiP, 1963, s. 35.

1889 – W Sząbruku k. Olsztyna ur. Franciszek Bieńkowski, ks. katolicki, misjonarz. Studiował w Oeventrop k. Arnsberg. W okresie I wojny światowej wyjechał do USA i prowadził pracę duszpasterską w polskich i słowackich parafiach. W 1923 roku udzielił wsparcia materialnego Związkowi Towarzystw Młodzieżowej w Prusach Wschow.
>> Or. SBWMiP, s. 58–59.

1899 – Miasto Malbork nawiedził duży pożar. Spaliło się 17 kamienic podcieniowych w zachodniej pierzei rynku, domy przy poprzecznych ulicach oraz większość /32/ spichlerzy na skarpie nadnogackiej. Spłonął także dach średniowiecznego ratusza. Zrujnowane były wszystkie domy w północnej części rynku, pomiędzy ul. Rycerską a kościołem św. Jana.
>> KMW 1996, s. 393.

1902 – Ur. Albert Forster. W 1930 mianowany szefem okręgu /Gauleiter/ NSDAP na terenie Wolnego Miasta Gdańska doprowadził do opanowania miasta przez hitlerowców. W 1939 r. namiestnik nowoutworzonej prowincji Gdańsk-Prusy Zachodnie, obejmującej m.in. ziemie polskiego Pomorza. Odpowiedzialny za zbrodnie popełnione na Polakach i Żydach na obszarze mu podległym. Zbrodniarz wojenny, wydany Polsce przez władze alianckie, skazany na śmierć przez powieszenie. Wyrok wykonano.
>> WEP III, s. 771–772.

1903 – W Unieszewie na Warmii ur. Anna Sendrowska-Hedrych, wychowawczyni przedszkoli polskich. Pracowała w Unieszewie, Worytach, Chaberkowie. Po wojnie pracowała jako nauczycielka na obszarze Wielkopolski.
>> Fil. Wopt, s. 134; Or. SBWMiP, s. 128.

1907 – W Nadrenii ur. Władysław Walasiak, nauczyciel polonijny. Wykształcenie pedagogiczne zdobył w Polsce. Pracował na Śląsku Opolskim, na Ziemi Złotowskiej, na Babimojszczyźnie, Pograniczu, Powiślu. Aresztowany przed wybuchem II wojny światowej, więziony w hitlerowskich obozach zagłady. Zwolniony, został przymusowo wcielony do Wehrmachtu. Zaginął, nie udało się ustalić daty ani okoliczności jego śmierci.
>> Fil. Wopt, s. 156–157.

1912 – Ukazała się ustawa, której zadaniem było umacnianie własności niemieckiej. W Prusach Wschodnich kierowało tą akcją Wschodniopruskie Towarzystwo Ziemskie, które blokowało wolny obrót ziemią, doprowadzało do przejmowania na prawach pierwokupu zadłużonych majątków przez państwo i tym samym zapobiegano przejściu gruntu w ręce polskie.
>> WiM zarys, s. 430.

1921 – W Grudziądzu ur. Tadeusz Lasikowski. Młodość spędził na Wileńszczyźnie. Na Warmię przybył w 1946 r. Znany i zasłużony dyrektor Domu Książki w Olsztynie. Laureat nagrody „Warmii i Mazur” w r. 1987.
>> WiM 1987, nr 9, s. 5.

1924 – W Królewcu ur. Hans Urlich Stamm, pisarz niemiecki. Już jako uczeń gimnazjum współpracował z prasą. W czasie II wojny światowej służył w lotnictwie. Po 1945 mieszkał we Frankfurcie nad Menem, w Offenbach i w Hamburgu. W jego twórczości prozatorskiej temat wschodniopruski jest wszechobecny.
>> Chł. Pr. Wsch., s. 73.

1928 – Otwarcie przedszkola polskiego w Nowej Kaletce na Warmii. Pierwszą kierowniczką tej placówki była Otylia Teszner-Grotowa.
>> Fil. Wopt, s. XXI; Grot. W kręgu, s. 113.

1937 – Franciszek Barcz, działacz polski, stanął przed sądem i został skazany na 5 m-cy więzienia i 300 Rmk grzywny. Odwołał się i Izba Karna w Olsztynie wyrok podwyższyła do 6 m-cy. Barcz został aresztowany na sali sądowej. Odsiedział cały wyrok, a przed zwolnieniem wręczono mu nakaz opuszczenia rejencji olsztyńskiej w przeciągu 3 dni.
>> Sz. Ol., s. 288.

1942 – Siły powietrzne Związku Radzieckiego dokonały nalotu na Berlin, Szczecin i Gdańsk.
>> Kron. XX, s. 589.

1944 – Umowa między Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego i Związkiem Radzieckim, regulująca stosunki radzieckich władz wojskowych i polskiej administracji. W dokumencie tym czytamy m.in.: „w momencie gdy wyzwolone terytorium Polski przestanie być terenem operacji wojennych – władzę nad nim obejmuje PKWN”. W b. Prusach Wschodnich sytuacja była o tyle skomplikowana, że de facto nie było to „terytorium Polski”, a poza tym długo nie było wiadomo, jak będzie przebiegała granica dzieląca ten obszar na część polską i radziecką.
>> Woj. Warmia, s. 39.

– W Olsztynie ukazał się 2 nr pisma „Głos Ziemi”.
>> Łuk. Ol., s. 17.

– Pierwsi robotnicy polscy weszli na teren Stoczni Gdańskiej i przystąpili do jej odgruzowywania. W połowie września wyremontowana 800 tonowa prasa „po raz pierwszy uderzyła młotem”.
>> Stocznia G., s. 10–14.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę