24 lipca

1279 – W dokumencie noszącym tę datę po raz pierwszy wymieniony został urząd: „wójt kapitulny”. Na Warmii, w której skład wchodziły dwie domeny: biskupia i kapitulna, występował urząd „wójt krajowy” – wspólny dla obydwu części.
>> Sz. DW, s. 60.

1354 – Powstała wieś Biesowo k. Biskupca. Powód powstania tej wsi był nietypowy. Dwaj rycerze, bracia, Mikołaj i Santirme, powołując się na przywilej bpa Henryka Fleminga, wnieśli pretencje do majątku biskupiego Wojnity. Sąd polubowny polecił bpowi Janowi z Miśni dać braciom jako odszkodowanie obszar podwójnej powierzchni w innym miejscu. Biesowo obejmowało 60 włók: na 20 włókach powstał folwark owych braci, a na pozostałych 40 rycerze osadzili chłopów, których obowiązkiem była praca na szlacheckim folwarku.
>> Bis., s. 155.

1360 – Wielki szpitalnik i komtur elbląski Ortolf von Trier w obecności prokuratora szczycieńskiego Murera nadał przywilej lokacyjny bartniczej wsi pod zamkiem. Jej mieszkańcami byli przybysze z Polski. Miejscowość nazwana została Bartna Strona. Obecnie dzielnica miasta Szczytno.
>> Toe., s. 94.

1401 – W świątyni parafialnej w Lidzbarku Warm. odbyły się uroczystości konsekracyjne bpa Henryka Vogelsanga. Lidzbark był miejscowością rodzinną tego bpa. Bp Henryk był pierwszym ordynariuszem w całym tego słowa znaczeniu miejscowym, gdyż urodzony był i wyświecony na Warmii.
>> Achr., s. 50–51.

1410 – W pochodzie na Malbork armia króla Władysława Jagiełły obozuje we wsi Stary Targ.
>> Jasł. Grunw., s. 175.

1439 – W Elblągu odbył się zjazd stanów pruskich, na którym dyskutowano sprawę przeciwstawienia, się Zakonowi przez powołanie antykrzyżackiej organizacji rycerstwa i wielkich miast.
>> KMW 1984, s. 452.

1564 – Bp warm. Stanisław Hozjusz ustanowił porządek szarwarku dla miasta Ornety.
>> Sz. DW, s. 445.

1566 – Najprawdopodobniej w Braniewie ur. Jakub Schroeter /zm. we Fromborku 7.1.1621 r./, kanonik dobromiejski i fromborski, kanclerz bpów Andrzeja Batorego i Szymona Rudnickiego.
>> Sz. DW, s. 111 .

1570 – Gdańszczanie na klęczkach proszą Zygmunta Augusta o przebaczenie za obrazę, jakiej dopuścili się, skazując na śmierć przez ścięcie kaprów królewskich. Przebaczenie otrzymali, odstępując królowi połowę dochodu z opłaty portowej zwanej „funtcolem”.
>> Goł. Z.A., s. 406.

1594 – Król Zygmunt III zaokrętował się, na statki dostarczone przez Gdańsk, Holendrów oraz przez Lubekę, Rostok, Elbląg opuścił Szwecję, udając się do Polski. Konwojowała go wojenna flota fińska. Do latarni w Gdańsku dobito 20.8.1594. Podróż trwała długo, gdyż do 14.8.1594 czekano u brzegów szwedzkich na dobrą pogodę.
>> Lepszy, Dzieje, s. 179–180.

1635 – Król Władysław IV podczas pobytu na Warmii wystawił dokument, na mocy którego dobra Święta Lipka zostały wyjęte spod kontrybucji i kwaterunku wojskowego.
>> KMW 1995, s. 26.

– Król Władysław IV przebywał, lub przejeżdżał przez Olsztynek. Zachował się list monarchy pisany w tym mieście.
>> Wak. Ol., s. 89.

1650 – W Królewcu ur. Jakub Podbielski /zm. tamże 29.8.1709/, organista, kompozytor. Komponował muzykę kościelną oraz tańce.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 83–84.

1780 – W wieżyczkę olsztyńskiego ratusza uderzył piorun. Nie wyrządził większych szkód. „Spaliło się tylko kilka desek”.
>> Sik. Stary, s. 40; Sik. Galop., s. 36.

1873 – Ukazało się zarządzenie nadprezydenta Prus o całkowitym /łącznie z religią/ wycofaniu języka polskiego ze wszystkich szkół. Dzieci z rodzin polskich musiały czytać i pisać po niemiecku nic nie rozumiejąc. Znały język polski, lecz nie umiały czytać ani pisać w tym języku. Dopiero w 1928 r. za kadencji poselskiej Jana Baczewskiego pozwolono na otwarcie pierwszych polskich szkół prywatnych.
>> Szos. Dzieje, s. 117; Cho j. Szkice, s. 219; Obł. HDW, s. 79.

– Usunięcie języka polskiego ze szkół w Prusach.
>> Wak. Ol., s. 396.

1875 – Ze szkoły dla dziewcząt w Bisztynku odchodzą wychowawczynie zgromadzenia sióstr św. Katarzyny. Działo się to na mocy ustawy o kasacie zakonów zajmujących się wychowaniem i kształceniem dzieci i młodzieży.
>> KMW 1996, s. 542.

1881 – W Schottburg Hadersleben /Nordschleswig, obecnie Dania/ ur. August Thomas Feddersen, architekt. Jego projektu jest gmach teatru, klasztor franciszkanów, magazyn zbożowy przy ul. Partyzantów oraz wille przy ulicy Michała Kajki w Olsztynie. Zm. 11.11.1947 w Husum.
>> Chł. Lud., s. 30.

1895 – W Krakowie ur. Ludwik Łydko /Łytka/, zm. w marcu 1940 r. w Oświęcimiu/, dziennikarz, publicysta, wydawca, działacz społ.-polit. W r. 1320 kierownik wydz. prasowego Mazurskiego Komitetu Plebiscytowego w Olsztynie. Od czerwca do końca 1920 roku pracował na odpowiedzialnych stanowiskach w „Gazecie Olsztyńskiej” i przeniesionej z Kwidzyna „Gazety Polskiej”. Dwukrotnie pobity przez niemieckie bojówki. Po 1920 r. działał na Pomorzu. Po 1939 ukrywał się, schwytany przez hitlerowców, został zamordowany /najprawdopodobniej w Oświęcimiu/.
>> Or. SBWMiP, s. 201–202.

1898 – W Stobnie k. Tucholi ur. Anna Piotrowska-Ratke /zm. 28.4.1983 w Postolinie/ wychowawczyni przedszkoli polskich w Niemczech. Pierwsza jej praca po ukończeniu seminarium dla wychowawczyń przedszkoli w Toruniu to Postolin, któremu była wierna do dnia aresztowania w dniu 25.9.1939 r. Z więzienia została zwolniona po kilku dniach. Przedszkole w Postolinie uruchomiła w 1945 roku i prowadziła je do 1968 r.
>> Fil. Wopt, s. 119.

1903 – W Tomaszkowie na Warmii ur. Jan Boenigk /zm. 22.7.1982 w Olsztynie/, nauczyciel, red., działacz społ.-narod. Kształcił się w seminarium naucz. w Lubawie. Jako nauczyciel pracował w Żabinach k. Działdowa. W 1928 r. został kierownikiem Polsko-Katol. Towarzystwa Szkolnego w Sztumie i brał udział w organizowaniu pierwszych polskich szkół na Powiślu. W 1930 roku przeniesiony do Olsztyna na adekwatne stanowisko, pracując równocześnie jako kierownik Komisariatu Oświaty „Mazowsze” przy Zw. Polskich Towarzystw Szkolnych w Niemczech /z siedzibą w Szczytnie/ od lutego 1931, gdzie założył pierwszą na Mazurach polską szkołę w Piasutnie. Od 1935 pracował w centrali Związku Polaków w Berlinie – redagował „Małego Polaka w Niemczech”. Tuż przed wybuchem wojny przybył do Olsztyna, by objąć kierownictwo 17 Dzielnicy Zw. Polaków w Niemczech. Aresztowany, uciekł, ponownie aresztowany w Berlinie, osadzony w Sachsenhausen. Zwolniony w 1949 przymusowo wcielony do Wehrmachtu. Po wojnie kierował uniwersytetami ludowymi w Jurkowym Młynie k. Morąga i Mikołajkach /działalność repolonizacja/. W latach 1957–1965 zast. przewodniczącego Prezyd. Wojew. Rady Narodowej w Olsztynie. Wydał dwie książki wspomnieniowe: „Minęły wieki a myśmy zostali” /1957/, „Wyroki” /1970, II wyd. 1970/. Czł. Zw. Literatów Polskich. Odznaczony orderem Sztandaru Pracy, oraz krzyżami: Kawalerskim, Oficerskim i Komandorskim OOP.
>> Or. SBWMiP, s. 63–64; Fil. Wopt, s. 8; OBL, s. 17–19; Chł. Lud., s. 17; Chł. Był, s. 101.

1909 – W Łęgu k. Chojnic w Prusach Zachod. nadgorliwy żandarm nie pozwolił wystawić sztuki „Genowefa”, w której część tekstu miała być wygłoszona w języku polskim. Amatorzy partie te przedstawili jako pantomimę, a partię śpiewaną „Śmiało do boju”, amatorzy wyartykułowali tradycyjnym la la la. Widzowie i tak wiedzieli, o co chodzi, a pruska władza musiała być zadowolona.
>> KMW 1987, s. 304.

1913 – „Gazeta Olsztyńska” doniosła z Poznania: Prusacy nie pozwolili złożyć kwiatów przed pomnikiem Mickiewicza delegacji młodzieży gimnazjalnej z Sambora /zabór austriacki/. W jakiś czas potem dwóch młodych Polaków złożyło wieniec z zielonymi szarfami przed tym samym pomnikiem. Zostali aresztowani: „dowód polskości” i „emisariusz”. Przypadkowi obserwatorzy tego zajścia ruszyli hurmem na policję, która ku uciesze gawiedzi sromotnie podała tyły. Gazety niemieckie rozpuściły wieść o polskich rozruchach w Poznaniu.
>> KMW 1987, s. 313.

1920 – W polskim sejmie poseł Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie” Antoni Anusz wygłosił przemówienie, w którym nawoływał rząd polski do prowadzenia takiej polityki, która by w przyszłości doprowadziła do zespolenia Rzeczypospolitej z terenami utraconymi w plebiscycie.
>> Wrzes. WiM, s. 256.

1926 – Przybyła do Warszawy delegacja Związku Polaków w Niemczech /Jan Baczewski i Jan Kaczmarek/. Przewieźli oni władzom polskim memoriał poświęcony trudnej sytuacji polskich placówek gospodarczych w Republice Weimarskiej. Sześć dni później delegacja została przyjęta przez premiera Józefa Piłsudskiego.
>> Pol. w Rep. Weim., s. 55.

1929 – Rząd polski ustanowił zarząd państwowy nad całym obszarem Puszczy Białowieskiej.
>> Kron. XX, s. 405.

1939 – Bernard Barabasz, rolnik ze Skajbot, znany działacz polski na Warmii, został wysiedlony a później wywłaszczony z gospodarstwa. Przebywał najpierw w Lidzbarku Warm., potem w Berlinie, a w końcu /po 1943 r./ jako robotnik rolny pracował w Brandenburgii.
>> Or. SBWMiP, s. 47.

– Do Olsztyna zwołano zlot hufca Związku Harcerzy Polskich. Przybyło na zbiórkę 48 harcerzy /50% stanu hufca/, Mimo uprzedniej umowy żadne przedsiębiorstwo transportowe nie chciało przewieźć młodzieży na biwak. Trzeba było wynająć taksówki. Była to jedna z ostatnich zorganizowanych akcji olsztyńskich harcerzy przed wybuchem II wojny światowej.
>> Wrzes. Rp/WMiP, s. 399; Fil. Wopt, s. 72, 116.

1944 – W Moskwie przez dwa dni przedstawiciele Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego prowadzili rozmowy na temat przyznania Polsce całych Prus Wschodnich. Innego zdania byli politycy radzieccy. W końcu Józef Stalin zadecydował, że granica będzie przebiegała tak, by Elbląg pozostał po stronie polskiej.
>> Wrzes. WiM, s. 357; KMW 1985, s. 335.

1945 – Powiatowy Urząd Ziemski w Olsztynie wydał pierwszy akt własności ziemi, otrzymał go ob. Jastrzębski, repatriant zza Buga.
>> Łuk. Ol., s. 16.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę