21 sierpnia

1388 – W Prusach zawarto układ z Hanzą, na mocy którego Elblągowi ograniczono prawo składu na sukno angielskie. Specjalny sąd miał zadecydować o restytucji strat, jakie poniósł Elbląg na skutek wspomnianego wyżej ograniczenia.
>> KMW 1988, s. 225.

1502 – Zawieszona została pieczęć kapituły warm. na dokumencie, mocą którego wieś Prosity w komorze jeziorańskiej dana została przez bpa Łukasza Watzenrodego sufraganowi warm. Janowi Wildemu w dożywotne użytkowanie.
>> Sz. DW, s 194.

1520 – W. mistrz Albrecht wycofał się z granic Warmii po nieudanych próbach zdobycia Lidzbarka i Reszla. W drodze do Kętrzyna zakonni ponieśli porażkę /poległo lub dostało się do polskiej niewoli około 300 żołnierzy/. Albrecht schronił się w Kętrzynie, a Polacy wraz z Tatarami pustoszyli wsie w rejonie Srokowa, Sępopola, Bartoszyc. Zniszczonych zostało około 300 wsi.
>> Bis. WP, s. 272–273.

1528 – Książę Albrecht przez posła wysłanego do przebywającego w Wilnie króla polskiego oskarża gdańszczan i elblążan, że nie przestrzegają królewskiego edyktu dotyczącego reformy monetarnej.
>> Szym. Rola, s. 59.

1537 – Kustosz kapituły warm. Tiedeman Giese w piśmie do bpa chełm. Jana Dantyszka proponuje, by na listę kandydatów na bpa warmińskiego zamiast Henryka Snellenberga wpisać Mikołaja Kopernika. Lista ta miała być przedstawiona królowi. Giese był zdania, że forowanie Snellenberga „dla wszystkich byłoby śmieszne”.
>> KMW 1966, s. 615.

1565 – Bp warm. Stanisław Hozjusz założył w Braniewie Collegium Hosianum. Prowadzone ono było przez jezuitów. Przeciętna liczba studentów wynosił około 300. Dla młodzieży szlacheckiej przy Collegium istniał konwikt oraz bursa dla ubogich studentów.
>> Obł. HDW, s. 74.

1568 – Strażnik leśny Jan Szlunga pożyczył od swego szwagra Aleksego z Kielar 50 grzywien na wykupienie zastawionych włók w Trękusie. W transakcji pośredniczył proboszcz /być może klewkowski/. Wspomniany Jan Szlunga miał i innych wierzycieli, a o jego sytuacji materialnej i dokonywanych transakcjach wiemy z testamentu, który spisał, wybierając się w dłuższą podróż, której celu nie ujawnił.
>> KMW 1989, s. 77–78.

1606 – Sejmik warmiński radzi nad sposobami obrony przed nieopłaconym żołnierstwem, które powracając z wojny moskiewskiej nakłada kontrybucje i czyni najróżniejsze gwałty, by wyegzekwować należny żołd.
>> KMW 1983, s. 412.

1618 – W Rybakach zm. książę pruski Albrecht Fryderyk, ostatni z Ansbachów. Ponieważ nie miał on męskich potomków, po jego śmierci lenno pruskie miało, w myśl uchwały sejmowej z r. 1611, przejść na brandenburską linię Hohenzollernów.
>> Janisz. RPaPK, s. 239.

1650 – W Reszlu zm. Jerzy Leyer /ur. 1583/, jezuita, pedagog. Przebywał w Reszlu od r. 1604, piastując godność superiora zakonu i rektora kolegium reszelskiego.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 13.

1677 – Podpisano w Gdańsku tajną konwencję polsko-szwedzką, której celem było odzyskanie przy pomocy Szwecji Prus Książęcych. Istnieje przypuszczenie, że był to główny powód przyjazdu do Gdańska króla Jana III Sobieskiego.
>> Rocz. Gd. 1956/1957, nr XV/XVI, s. 176–177; WiM zarys, s. 226; Now.-D., s. 118.

1686 – Bp warm. Michał Radziejowski w Smolajnach /letnia rezydencja bpów warm./ przywrócił dobre imię niejakiemu Janowi Melichowi oskarżonemu o zabójstwo.
>> Sz. DW, s. 400.

1767 – Bp warm. Ignacy Krasicki zgłosił akces do konfederacji generalnej radomskiej, z zastrzeżeniem wierności królowi Stanisławowi Poniatowskiemu.
>> Kor. IK I, s. XLII.

1771 – W Królewcu zm. Dawid Behr, ksiądz ewangel., tłumacz na język polski. Studiował we Frankfurcie n. Odrą. Początkowo był kaznodzieją na Pomorzu Gdańskim, a w latach 1752–1760 przewodził polskiej gminie reformowanej w Królewcu. Z języka angielskiego na polski przełożył książkę J. Bunina „Droga pielgrzymującego chrześcijanina…”.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 19.

1811 – Na wzgórzu szubieniczym przy drodze z Reszla do Korsz stracono Barbarę Zdunk, oskarżoną o podpalenie Reszla. Sprawa miała charakter poszlakowy. Więziono ją na zamku tamtejszym „pod strażą rozwydrzonych mieszczan, którzy niejednokrotnie nadużywali swej władzy nad bezbronną”. Pruski minister sprawiedliwości zalecił katowi dyskretne uduszenie skazanej przed zapaleniem stosu.
>> Ogr. W cieniu, s. 108; WiM 1961, nr 12, s. 20.

1904 – W Siemoniu k. Torunia ur. Alojzy Brzeski, nauczyciel germanista. Od 1938 r. pracował w polskim gimnazjum w Kwidzynie. Aresztowany razem z całym gronem nauczycielskim /25.8.1939/ więziony w obozach koncentr. Tapiau, Hohenbruch, Oranienburg i Mauthausen-Gusen. Po zwolnieniu w 1940 r. pracował w Toruniu. Autor prac z zakresu nauczania języków obcych.
>> Or. SBWMiP, s. 67; Fil. Wopt, s. 14.

1907 – Miasto Pisz otrzymało wodociągi. Rok wcześniej uruchomiono gazownię.
>> Pisz, s. 134.

1909 – W Głębokiem na Wileńszczyźnie ur. Józef Targoński, działacz społeczny /krajoznawstwo i turystyka/. Z zawodu kolejarz. Organizował kolejnictwo na Warmii i Mazurach oraz PTTK. Współorganizator wielu imprez turystycznych w woj. olsztyńskim. W 1962 r. przeniósł się do Warszawy.
>> Or. Twórcy, s. 177.

1920 – Walki WP z Armią Czerwoną pod Żurominem i Mławą. Wojska radzieckie przez Działdowo zdążają na północ, by przekroczyć granicę Prus Wschodnich.
>> OKO 1990 nr 32, s. 4; Dav. Orzeł, s. 208; Rocz. Dział. 1999, V, s. 50.

1922 – W Olsztynie powstało Towarzystwo Kobiet Polskich. Jedną ze współorganizatorek i przez rok przewodniczącą tej organizacji była Joanna Pieniężna.
>> Or. SBWMiP, s. 250; Ol., s. 273; Sik. Galop., s. 139.

1927 – Na III Parteitagu Prusy Wschod. reprezentowało zaledwie 15 aktywistów NSDAP. W tym czasie hitlerowska partia najsilniejsza była w Tylży.
>> KMW 1985, s. 287.

1929 – W Wyszkowie ur. Antoni Babicz /zm. 10.7.1974 w Gdańsku, pochowany w Olsztynie/, dziennikarz, działacz społeczny. Bardzo aktywny w okresie olsztyńskiego października 1956.
>> Or. Twórcy, s. 27.

1932 – W Olsztynie odbyła się konferencja partii hitlerowskiej, w której poza przedstawicielami z olsztyńskiego uczestniczyli NSDAP-owcy z ostródzkiego, braniewskiego, lidzbarskiego i reszelskiego. Omawiano sprawę wyborów z końca br. oraz nową strukturę organizacyjną NSDAP.
>> KMW 1992, s. 160.

1939 – Na telefoniczny rozkaz z Olsztyna spalono wszystkie dotychczasowe karty żywnościowe /wprowadzono nowe wojenne racjonowanie żywności/. Przez pograniczne powiaty odbywa się ruch wojsk w stronę polskiej granicy, o tych ruchach jednostek wojsk zabroniono podawać jakichkolwiek wiadomości w prasie. W rejonie Kisielic pełno wojska, lecz za dnia nic nie widać. Ćwiczenia i ruchy wojsk odbywają się tylko nocą.
>> KMW 1971, s. 107; Ił, s. 160.

– Z lotniska koło Salzburga wystartował samolot, którym do Berlina odleciał minister spraw zagranicznych rzeszy Joachim Ribbentrop, by następnie na czele delegacji III Rzeszy udać się do Moskwy i podpisać antypolski pakt ze Związkiem Radzieckim. Z Berlina delegacja niemiecka podróżowała dwoma 4-ro-motorowymi Condorami. Międzylądowanie wieczorem 22.8.1938 miało miejsce w Królewcu.
>> Bahn. Katakumba, s. 107.

1942 – W więzieniu Brandenburg ścięto gilotyną Franciszka Nerowskiego /ur. 10.2.1911 w Łęgajnach k. Olsztyna/, działacza młodzieżowego na Warmii, od 1935 czł. Zw. Polaków w Niemczech. Przez pewien czas pracował w Banku Słowiańskim w Berlinie. W 1937 wcielony do Wehrmachtu. Oddał duże usługi sprawie polskiej /m.in. jako współpracownik polskiego wywiadu, pseud. Późny/. Aresztowany w 1940 r.
>> Or. SBWMiP, s. 223.

1943 – Gestapo dokonało aresztowań w Gdańsku, rozbijając polską tajną organizację Polska Armia Powstania /PAP/. Po utracie najaktywniejszych PAP nie odbudowała się do dawnej liczebności, a od wiosny 1944 zmieniła nazwę na Polską Armię Podziemną. Używano też nazwy Rząd Demokratycznej Polski. Działalnością objęto też Pomorze Zachodnie aż po Szczecin, opierając się na robotnikach przebywających na przymusowych robotach. Kolejne aresztowania nastąpiły w kwietniu 1944 r.
>> WiM 1987, nr 20, s. 9.

1944 – W gazecie „Rzeczpospolita” wydawanej w Lublinie ukazał się artykuł znanego działacza mazurskiego Jerzego Burskiego pt. „Mazurzy”. Wywołał on pewne kontrowersje.
>> KMW 1980, s. 65.

– Gestapo aresztowało Jana Belau, d-cę samodzielnej grupy wywiadowczej AK na rejon Gdyni i Gdańska. Grupa ta dokonała wielu śmiałych akcji wywiadowczych i sabotażowych. Por. J. Belau był więziony w Gdańsku i obozie koncentr. Stutthof. Rozstrzelany pod Ocyplem k. Starogardu Gd.
>> Or. SBWMIP, s. 56.

1945 – Bandyci w mundurach Armii Czerwonej zamordowali w Wadągu pod Olsztynem 4-osobową rodzinę Streblów. Głowa rodziny liczyła sobie 41, żona 38, a córki 10 i 5 lat.
>> Łuk. O nową, s. 51.

– W Olsztynie odbyło się organizacyjne zebranie Polskiego Związku Łowieckiego na Okręg Mazurski. Przewodniczącym Tymczasowej Rady Łowieckiej został inż. Feliks Soboczyński.
>> Łuk. Ol., s. 19.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę