21 lipca

1520 – Zakon inflancki odmawia w. mistrzowi Albrechtowi pomocy pieniężnej: dostojnicy inflanccy twierdzili, że nie wiedzą, co wielki mistrz z ich ewentualną tak małą pomocą mógłby zdziałać przeciw Koronie Polskiej, wystawiając przy tym na niebezpieczeństwo cały zakon. Proponowali zaprzestanie wojny.
>> Bis. WP, s. 304–305.

1525 – Achacy Cema, jeden z współtwórców polityki inflanckiej Prus Książęcych i Polski w liście do w. mistrza Albrechta doradza, „aby nie poprzestał na sekularyzacji Prus Zakonnych, ale uczynił to samo z Inflantami, gdyż w przeciwnym razie padną one łupem Moskwy”. Albrecht samodzielnie tej koncepcji przeprowadzić nie mógł, lecz w oparciu o monarchię jagiellońską było to możliwe.
>> KMW 1979, s. 395.

1543 – W Krakowie przedstawiciele elektora Joachima Fryderyka otrzymali z kancelarii króla polskiego dyplom o kurateli wraz z kopią pisma opatrzonego pieczęcią królewską zezwalającego na podróż Joachima Fryderyka do Prus. Równocześnie król Zygmunt III wystosował mandat do stanów pruskich, w którym nakazywał posłuszeństwo Joachimowi Fryderykowi jako kuratorowi i administratorowi Księstwa.
>> Janisz. RPaPK, s. 108–109.

1640 – Wyrokiem sejmowym, na mocy bezpodstawnego oskarżenia o sprofanowanie kościoła bernardynek w Wilnie/?/, został uznany za winnego Baltazar Łabęcki, kaznodzieja i pisarz kalwiński. Aby uniknąć kary śmierci, uciekł do Prus Książęcych z listami polecającymi Krzysztofa Radziwiłła do elektora Jerzego Wilhelma. Usilnie starał się o powrót do kraju, lecz to nigdy nie nastąpiło.
>> SBWPKiZM II, s. 21.

1661 – W Lidzbarku Warm. ur. Jakub Rasch /Rahasch, Rahsch/, zm. 7.10.1717 w Braniewie, jezuita, teolog, polemista, prof Akad. Wileńskiej i kolegium braniewskiego.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 107.

1693 – W Giżycku zm. Andrzej Wedecke /Wedeke, Wedike/, ur. 28.2.1632 w Węgorzewie, kaznodzieja polsko-ewangel., tłumacz. Studiował w Królewcu. Rektor szkoły w Szczytnie, a później proboszcz parafii w Giżycku. Znał dobrze język polski, tłumaczył na niemiecki i z niemieckiego na polski głównie pieśni religijne. Pisał także i drukował /w jęz. łacińskim i niemieckim/ artykuły o tematyce historycznej.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 203.

1701 – Bp warm. Andrzej Chryzostom Załuski dodał sołtysowi z Olszewika /komornictwo Jeziorany/ 1 łan, aby lepiej mógł spełniać swoje obowiązki.
>> Sz. DW, s. 222.

1723 – Prawa miejskie otrzymał Wielbark. Zlokalizowany tu zamek od dawna miał charakter obronnej strażnicy łowieckiej. Wielokrotnie przebywał tu na łowach książę Albrecht.
W tym samym dniu nadano prawa miejskie miejscowości Ryn k. Giżycka. W tym czasie osada była wyludniona, gdyż przeżyła dwie klęski: najście Tatarów oraz epidemię dżumy. Nowe przywileje miały wydźwignąć Ryn.
>> Szczyt, s. 207–209; WiM 1961, nr 11, s. 3.

1773 – Papież Klemens XIV dokonał kasacji zakonu jezuitów. Biskup warm. Ignacy Krasicki opierał się tej decyzji i na Warmii zakon ten zachował swoje posiadłości aż do r. 1780.
>> Caz. Kbp, s. 127–128.

1734 – Kapitulacja Gdańska. Złożono broń, której miasto używało w obronie praw do tronu króla Stanisława Leszczyńskiego.
>> Rocz. Gd. 1956–1957, XV–XVI, s. 191.

1788 – Wielki pożar w Ostródzie.
>> Staw. Geograf. VIII, s. 680.

1807 – Pokój tylżycki. Okrojono Prusy, które car Aleksander pragnął zachować jako ewentualnego sprzymierzeńca w walce z Francuzami. Gdańsk przekształcono w wolne miasto pod patronatem króla pruskiego i księcia warszawskiego. Status ten zachował Gdańsk aż po rok 1815.
>> Cieś. Syl., s. 24.

1831 – Warszawskie pismo „Zjednoczenie” donosi o przebiegu kwarantanny powstańców polskich internowanych w Prusach Wschodnich: „Gorsze przepisy nie mogą być w czyśćcu” – pisano. O samopoczuciu żołnierzy nie decydowały najprawdopodobniej przejściowe warunki sanitarne, lecz trudne warunki bytowe i żal, że wyłączeni zostali z udziału w walce, która trwała dalej w objętym powstaniem kraju.
>> Szos. PW, s. 51.

1842 – W Tuchlinie k. Pisza ur. August Grzybowski /zm. w 1922 r. w Królewcu/, ks. ewangel., dyrektor Seminarium Polskiego w Królewcu. Po ukończeniu studiów teolog na uniwersytecie królewieckim, był rektorem szkoły parafialnej w Mieruniszkach k. Olecka, a w latach 1872–1874 proboszczem w Rynie k. Giżycka. Od 1874 r. był proboszczem polskiej parafii ewangel. przy kościele św. Mikołaja w Królewcu. Opracował m.in. historię tego kościoła i gminy polskiej.
>> Or. SBWMiP, s. 123–124.

1889 – W Olsztynie zm. Feliks Schreiber /Szrajber/, ks. katol. działacz społ.-oświatowy. Studiował w Rzymie. Kapłańską posługę sprawował w Postolinie k. Sztumu i Olsztynie. Przeciwstawiał się germanizacji. Prezesował polskim organizacjom zawodowym. Zainicjował budowę katolickiego domu kultury w Olsztynie pod nazwą „Kopernik”, przy jego budowie sam pracował fizycznie.
>> Or. SBWMiP, s. 281; Wak. Ol., s. 397.

1890 – W Swobodzku /gub. wiacka pod Moskwą/ ur. Aleksander Zublewicz; zm. 05.05.1956 w Warszawie. Inżynier drogownictwa, organizator turystyki na Warmii i Mazurach. Studiował w Petersburgu. Dla upamiętnienia jego zasług odsłonięto w Olsztynie tablicę /16.11.1987/ dokumentującą jego zasługi.
>> Chł. lud., s. 139.

1919 – Niemiecki sąd wojskowy wydał wyrok na członków delegacji Mazurów, która w Paryżu żądała przyłączenia regionu mazurskiego do państwa polskiego.
>> Staw. Pl., s. 506.

– Władze niemieckie wydały zalecenie, pozwalające na grabież mienia państwowego z Pomorza przekazywanego Polsce. Zabraniano jedynie naruszania tych zapasów, które były niezbędne do utrzymania ruchu danego przedsiębiorstwa do momentu przekazania go Polakom.
>> Rocz. Dział. 1999, V, s. 10.

1920 – Warmiński Komitet Plebiscytowy w Kwidzynie przesłał Komisji Międzysojuszniczej memoriał dokumentujący fałszerstwa podczas głosowania, przemoc fizyczną strony niemieckiej, pogwałcenie tajności i przekupstwo.
>> Staw. Pl., s. 421–423.

1928 – W „Słowie Pomorskim” ogłoszona została rezolucja zjazdu Zrzeszenia Rodaków Warmii, Mazur i Ziemi Malborskiej, w której m.in. stwierdzono: „Nie widzimy innej drogi dla zabezpieczenia Europy ze strony nacjonalistycznej mafii pruskiej jak ogłoszenie Prus Wschod. na mocy 19 art. Statutu Ligi Narodów wolną republiką związkową o ustroju kantonalnym dla trzech narodowości: Niemców, Polaków i Litwinów, czyli utworzenie Szwajcarii Bałtyckiej”.
>> Wrzes. WiM, s. 323.

1933 – W Sztumie urodził się małżeństwu Małgorzacie i Janowi Boenigkom drugi syn, którego postanowili nazwać Jerzym Mieczysławem. O wpisanie tych imion do urzędowych ksiąg metrykalnych w polskim brzmieniu toczył się przed sądami niemieckimi wieloletni spór.
>> Chł. Lud., s. 103.

1944 – Funkcjonariusze gestapo „wizytują” Sztynort, rezydencję Lehndorffów, by aresztować hrabiego Henryka Lehndorffa uczestnika spisku antyhitlerowskiego. Lehndorff zmylił pogoń i uciekł, jednak w niewiele godzin później oddał się w ręce hitlerowców. Obawiał się zemsty na osobach mu najbliższych. Powieszony w Ploetzensee 4 września 1944 r.
>> Wil. Nienawiść, s. 19.

– Dowodzona przez A.W. Gorbatowa 3 armia rozpoczyna operację wyzwolenia od hitlerowców Białegostoku /co nastąpiło 28 lipca 1344/.
>> Sob. Om-m, s. 52–53.

1945 – W Olsztynie rozpoczęła działalność pierwsza spółdzielnia pracy „Metalowiec”
>> WiM wPL, s. 134.

– Także w Olsztynie uruchomiona została pierwsza placówka lecznictwa otwartego – /Ul. Partyzantów 78/. Ośrodek udzielał bezpłatnych porad, robiono tu zastrzyki i opatrunki, udzielano pierwszej pomocy itp.
>> WiM, 1983, nr 11, s. 14.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę