21 czerwca

1279 – Bp Henryk Fleming, przebywając poza diecezją, wystawił swój pierwszy dokument jako pasterz Warmii.
>> Achr., s. 20.

1440 – Miasto Sztum zgłosiło akces do Związku Pruskiego.
>> WiM zarys, s. 160.

1541 – Mikołaj Kopernik przekazał księciu pruskiemu Albrechtowi list lekarza króla polskiego Jana Benedykta Solfy, który wypowiedział się na prośbę dra Mikołaja na temat choroby dworzanina księcia Albrechta Jerzego von Kunheima.
>> KMW 1967, s. 217.

1542 – Na sejmie w Królewcu rozpoczęto dyskusję nad ewentualnością udziału księstwa pruskiego w organizowanej przez Rzeszę wyprawie przeciw Turcji, która w sierpniu 1541 roku zajęła Budę.
>> KMW 1966, s. 240.

1543 – Założono wieś Posezdrze k. Węgorzewa. Miała powierzchnię 100 włók, z których sołtys, zwany Małym Pawłem z Leca /Giżycko/, otrzymał dziesięć. Osiedleńcom dano 10 lat wolnizny. W 3 lata później obok sołtysa mieszkało tu już 44 chłopów czynszowych, prawie wszyscy Polacy.
>> Wak. Węg., s. 141.

1635 – Król Władysław IV wysłał z Torunia list do dowódcy wojska stacjonującego w Olsztynie, w którym czytamy: „Chcemy, żebyś żołnierza tego, który jest na Olsztynie, obrócił do Gutstadu /Dobre Miasto/, gdyż na tamtem miejscu jako bliskiem nieprzyjaciela, jest potrzebniejszy niż w Olsztynie…”.
>> Wak. Ol., s. 89–90.

1659 – W Olecku urodził się Jan Moneta /zmarł 6.03.1735 w Rębowie k. Gdańska/, kaznodzieja polsko-ewangelicki, tłumacz i autor podręcznika do nauki języka polskiego.
>> Or. SBWPKiZM, II, s. 41.

1703 – W Olsztynie urodził się Antoni Saag /imię zakonne Hilary/, pijar, pedagog, muzyk. Zmarł w Szczuczynie 23.03.1754 r.
>> Or. SBWPKiZM, II, s. 127.

1715 – Bp warmiński Teodor Andrzej Potocki wyraził zgodę, by Zygmunt Hatten, chorąży parnawski, mógł sprzedać swe dobra na prawie chełmińskim – Bludyny w komorze orneckiej, stwierdzając, że nabyć je może każdy, kto byłby katolikiem i „zdatnym do posiadania dóbr lennych”.
>> Sz. DW, s. 189–190.

1807 – Spłonęła reszta zamku w Reszlu. Poprzedni pożar miał miejsce w maju 1806 roku – spłonęła wieża i część pomieszczeń. Obiekt był w tym czasie wykorzystywany jako więzienie. Pensjonariusze skorzystali z zamieszania, przy czym część więźniów uciekła do stacjonujących w pobliżu wojsk polskich.
>> KMW 1961, s. 174.

1836 – Z Gąbina do Ukty k. Mrągowa przybył radca szkolny Raettig, by przeprowadzić dochodzenie w sprawie nauki języka niemieckiego w tamtejszej szkole. Stwierdził całkowity brak niemieckich elementarzy, a nauczyciel Fryderyk Kopka, były wojskowy, po kilkunastu latach po wyjściu z wojska pamiętał tylko niektóre komendy. Radca Raettig swój pobyt w Ukcie zakończył ukaraniem nauczyciela „sztrafą” w wysokości 20 talarów. Karę porządkową musiał zapłacić także ks. Rutkowski za brak dozoru i próbę wprowadzenia w błąd urzędnika państwowego.
>> Mart. Coś, s. 46.

1841 – Józef Ambroży Geritz został wybrany na biskupa Warmii.
>> Achr., s. 208; Or. SBWMiP, s. 107–108.

1873 – W Skomętnie k. Ełku ur. Jan Brzeszczyński, ps. Pustelnik /zm. 22.3.1946 w Bartoszycach/, nauczyciel, działacz oświatowy. Ukończył seminarium nauczycielskie w Braniewie, przed r. 1914 uczył na Warmii. Czynny w okresie plebiscytu. Członek KC Związku Polaków w Prusach Wsch. Działał w Polsko-Katolickim Towarzystwie Szkolnym. Redagował dodatek do „Gazety Olsztyńskiej” pt. „Przyjaciel Dziatek”. Po II wojnie światowej pracował w Bartoszycach, m.in. jako przewod. powiatowej Komisji Weryfikacyjnej.
>> Or. SBWMiP, s. 67–68.

1897 – Biskup warmiński powiadomił pruskie ministerstwo oświaty i wyznań religijnych, że „przewinienia księdza Walentego Barczewskiego nie są tak poważne, ażeby na ich podstawie można mu było wytoczyć proces kanoniczny”.
>> Zien. Ślad, s. 104.

1909 – We wsi Niedźwiedzie k. Lubartowa urodził się Władysław Adamczyk, pedagog, historyk. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim, doktorat w 1935 r. W czasie okupacji żołnierz BCh. Po wojnie zastępca prof. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Od r. 1950 dyrektor Archiwum Państwowego w Olsztynie i wykładowca olsztyńskich szkół średnich. Działacz PTH i ZSL. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim OOP.
>> Or. Twórcy, s. 23–24.

1916 – W Dortmundzie urodził się Franciszek Biernatowski /zm. 31.7.1979 w Olsztynie/, działacz społeczny. Rodzice po przegranym plebiscycie zmuszeni zostali do przeniesienia się do Działdowa. Służył w WP. Jako lotnik brał udział w kampanii wrześniowej. Uciekł z obozu jenieckiego, działał w organizacji „Gryf Pomorski”. Po 1945 r. mieszkał i działał w Olsztynie.
>> Or. SBWMiP, s. 59.

1917 – W Kruzach k. Reszla urodziła się Ewa Maria Sirowatka /zm. 16.01.1988 w Emmelshausen k. Koblencji, pisarka niemiecka. Studiował historię sztuki w Królewcu. W jej twórczości dominują reminiscencje z lat młodości spędzonej na Warmii.
>> Chł. Pr. Wsch., s. 71–72.

1919 – Niemcy zwołali na rynku w Działdowie wiec protestacyjny, przeciw zajęciu przez Polskę południowych powiatów Prus Wschodnich. W tym czasie Ostpreussischer Heimatdienst nie cofała się przed nawoływaniem do zbrojnego oporu.
>> KMW 1957, s. 72–73.

1922 – W Kaczynach k. Ostrołęki urodził się Piotr Napiórkowski /zm. 1.3.2000 r. w Olsztynie/. Dziennikarz olsztyńskiej rozgłośni Polskiego Radia. Przez kilka pierwszych lat po 1945 był przewodniczącym Miejskiej Rady Narodowej w Szczytnie. W Polskim Radio zaczął pracować w połowie 1953 roku, autor wielu audycji, które były emitowane na antenie Rozgłośni PR w Warszawie.
>> Chł. Lud., s. 80.

1932 – W Olsztynie, w okolicy dzisiejszego kina Grunwald /wówczas Hindenburghoehe/ doszło podczas marszu agitacyjnego do bijatyki hitlerowców z ich politycznymi przeciwnikami. Interweniowała policja. Aresztowani zostali m.in. najbardziej agresywni SA-mani: sturmfuehrer Paul Chlosta i niejaki Hellwig.
>> KMW 1992, s. 160.

1938 – Landrat reszelski pisał do asesora rejencji olsztyńskiej: „Specjalnego opiekuna mają Polacy w kupcu Bykowskim z Biskupca… kupiec Pałka z Biskupca jest spokrewniony z Bykowskim i opiekuje się ruchem polskim”. W tym samym donosie starosta podawał, że proboszcz biskupiecki jest dobrym Niemcem, nie odprawia wcale polskich nabożeństw, w kościele śpiewa się tylko po niemiecku. Jedynie raz na dwa miesiące głoszone jest polskie kazanie.
>> Bis., s. 98.

1939 – Konfiskata 140 numeru „Gazety Olsztyńskiej”.
>> Łuk. IV, s. 195.

1940 – Aresztowany w okolicy Puław antyhitlerowiec, działacz mazurski, Kurt Obitz, po dwukrotnej odmowie podpisania volkslisty, został osadzony w obozie koncentracyjnym w Dachau.
>> Or. SBWMiP, s. 234.

1941 – O godzinie 2.00 w Prusach Wschodnich ogłoszono pogotowie wojskowe. O godz. 3.30 wydany został rozkaz o posuwaniu się oddziałów Wehrmachtu na wschód. Godz. 5.30 – ogłoszono stan wojny ze Związkiem Radzieckim, a o godz. 7.25 wydano zarządzenie o zamknięciu szkół na czas nieokreślony. SA organizuje samoobronę Prus Wschodnich. nastąpiła mobilizacja wszystkich sił żandarmerii w całej prusko-wschodniej prowincji.
>> KMW 1971, s. 119.

1945 – W Olsztynie pod kierownictwem Stanisława Kawłoka rozpoczął działalność sąd grodzki.
>> Łuk. Ol., s. 15.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę