19 czerwca

1339 – Dwaj Prusowie, bracia Piotr i Eckehard Lemkani, otrzymali przywilej lokacyjny wsi Grzęda k. Bisztynka. Wieś została założona na powierzchni 64 włók, w tym 6 sołeckich i 4 kościelne. Osadnikom, którymi najprawdopodobniej była ludność pruska, przyznano 10 lat wolnizny. Początkowo wieś nazywała się Boumgarbe, co w języku staropruskim tłumaczy się jako: wzniesienie, wzgórze.
>> Bis., s. 163.

1454 – Burmistrz miasta Srokowo, Jan, złożył w Królewcu hołd królowi polskiemu Kazimierzowi Jagiellończykowi, jako panu Prus. Równocześnie przysięgę wierności złożyły stany pruskie oraz przedstawiciele Górowa i Bartoszyc.
>> Gór. Barciany, s. 13; Hryc. Bart., s. 52, 106; WiM zarys, s. 169.

1664 – W Reszlu zmarł Tomasz Clage /Clagius, Klage, Klagius/, filozof i pisarz jezuicki. Urodził się w Cegłowie pod Olsztynem. Studia odbywał w Wilnie. Jako pedagog pracował w Reszlu, Wilnie, Nieświeżu i Braniewie. Pisał po łacinie. Najobszerniejsze jego dzieło poświęcone było miejscu odpustowemu w Świętej Lipce.
>> Or. SBWMiP, 1963, s. 46.

1670 – W Królewcu zmarł Samuel Przypkowski, pochowany w Kosinowie k. Pisza, ur. w Gnojniku k. Czchowa /Krakowskie/. Działacz ariański, pisarz religijny i polityczny, poeta. Studiował w Altdorfie i Lejdzie. Przywódca arian polskich w Prusach Książęcych.
>> Or. SBWPKiZM, II, s. 97–98.

1705 – Starosta ełcki Melchior Tettau na prośbę proboszcza w Pisanicy wydał zarządzenie, aby od opieszale przybywających na katechizację pobierał po 3 grosze kary za każde opuszczenie nauki. „Jednocześnie upoważnia się po upływie pierwszego poniedziałku, kiedy to opieszali zobowiązani są uiścić owe 3 grosze na dobro Kościoła, do przymusowego ściągania należności z przywołaniem żołnierza wybranieckiego”.
>> Toe., s. 291.

1727 – Kapituła warmińska erygowała 5 kolonii ze swego folwarku w Rogitach. Obowiązki osadzonych chłopów były ciężkie, gdyż wyposażenie gospodarstwa /załoga/ nie było jego własnością. Nie mógł on jej sprzedać, dysponował tymi dobrami tylko w okresie korzystania z gospodarstwa i w każdej chwili musiał być gotowy do rozliczenia się.
>> Sz. DW, s. 249.

1745 – W Prusach Książęcych urodził się Jan Ludigk /zm. po 1794 na Litwie/, jezuita, pedagog. Studiował w Wilnie. Nauczał w kolegium reszelskim, w Krzyżopolu i Chołopienicach /Litwa/.
>> Or. SBWPKiZM, II, s. 18–19.

1807 – Dywizja gen. Henryka Dąbrowskiego /po sukcesie odniesionym przez wojska polskie pod Gierdawami/ zajęła Garbno k. Kętrzyna.
>> WiM zarys, s. 391.

1848 – Koło Szczytna urodził się Samuel Fidora /zm. po 1930 w Zieleńcu pod Szczytnem/, propagator polskiej książki i prasy na Mazurach, autor wierszowanych korespondencji.
>> Or. SBWMiP, s. 100.

1854 – Król Pruski Fryderyk Wilhelm IV odwiedził Giżycko, Ryn i Pisz.
>> Toe., s. 373.

1892 – Wiec polski w Brąswałdzie na Warmii. Na przewodniczącego wybrano Piotra Elbinga z Brąswałdu. Przemawiali Andrzej Samulowski z Gietrzwałdu i Penkwitt z Kajn, z którym polemizowali Skibiewski i Martun z Brąswałdu.
>> Wak. Przeb., s. 134.

1894 – W Olsztynie po stu latach przerwy wykonano wyrok śmierci. Stracono Iwana Dimitriewa Koriagina, dezertera z wojska rosyjskiego, który w Działdowie zabił i obrabował swego kolegę z pracy, młodego Polaka. Kat ściął zbrodniarza toporem, a prokurator zawiadomił o wykonaniu wyroku wydanego przez ławę przysięgłych olsztyńskiego sądu okręgowego czerwonymi plakatami rozlepionymi na słupach ogłoszeniowych.
>> Wak. Ol., s. 293–294.

1896 – W Elberfeld /Nadrenia/ urodził się Erich Koch, późniejszy gauleiter NSDAP w Prusach Wschodnich /zm. jako zbrodniarz wojenny w więzieniu w Barczewie na Warmii 12.11.1986 r./.
>> WiM 1987, nr 18, s. 7; Polit., 1986, 6 grudnia, s. 4.

1898 – Królewski dyrektor muzyki i dyrygent chóru kościoła św. Jadwigi w Berlinie pisał: „Studentowi muzyki, panu Feliksowi Nowowiejskiemu, poświadczam… że przyłączył się do tutejszego chóru… i znalazł przy tym okazję do poznania klasycznej muzyki religijnej: tak chorału gregoriańskiego, jak i wielogłosowej muzyki polifonicznej, a także do wykazania swojej godnej pochwały biegłości w grze na organach. Pan Nowowiejski może być śmiało polecony jako organista i dyrygent chóru”.
>> Boehm FN, s. 18.

1902 – W Grodzisku /Wielkopolska/ urodził się Leon Wiśniewski, zm. w Szczecinie 1.1.1980 r., nauczyciel szkół polskich w Prusach Wschodnich. uczył w Nowym Targu na Powiślu. Więziony w hitlerowskich obozach zagłady. Po 1945 roku pracował w szkolnictwie na Powiślu i w Szczecińskiem.
>> Fil. Wopt, s. 161–162.

1920 – W Barczewie powstało gniazdo „Sokołów”. Warmiński Komitet Plebiscytowy zwołał zebranie, na którym powołano do życia Towarzystwo Nauczycieli–Polaków na Warmię, którego przewodniczącym został Augustyn Klimek.
>> KMW 1981, s. 344; KMW 1977, s. 386.

1928 – W Warszawie zorganizowano konferencję z udziałem czynników rządowych i społecznych, poświęconą sprawom mazurskim. Wśród zebranych dominowało przekonanie, że warunkiem ożywienia ruchu polskiego na Mazurach mogą być działania gospodarcze, ponieważ samodzielność finansowa umożliwiłaby akcje kulturalne i polityczne.
>> KMW 1977, s. 202.

1938 – Prezydent RP odznaczył Medalem Niepodległości Brunona Świtalskiego, za zasługi w akcji plebiscytowej na Powiślu. Należał on do najwybitniejszych działaczy w powiecie sztumskim. „Typ prawdziwego Polaka – bojownika o niepodległość Polski”. Po plebiscycie musiał opuścić strony rodzinne. Zamieszkał w Tczewie.
>> KMW 1994, s. 313.

1939 – Konfiskacie uległ 138 numer „Gazety Olsztyńskiej”.
>> Łuk. IV, s. 195.

1945 – W Giżycku został uruchomiony pierwszy w Okręgu Mazurskim radiowęzeł. Polska administracja rozpoczęła działalność w Górowie Iławeckim. Miasto to było siedzibą władz powiatowych.
>> Wak. Giż., s. 132; KMW 1974, s. 301; Hryc. Bart., s. 208.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę