17 sierpnia

1431 – Pismo w. Mistrza o wypowiedzeniu wojny Polsce. Dokument datowany w Malborku. Krzyżacy wkroczyli na Kujawy. Z ziemią zrównali Nieszawę i Włocławek. Spustoszona została Ziemia Dobrzyńska.
>> Wap. II, s. 142.

1450 – Wolni, mali i wielcy, pruscy i niemieccy z komornictwa nidzickiego składali hołd nowo wybranemu w. mistrzowi Ludwigowi Erlichshausenowi.
>> Toe., s. 152.

1454 – Pod murami Malborka miała miejsce utarczka. „Zachwycili wówczas Krzyżacy walecznego wojownika polskiego Jana Kata z Dębna, który na trzeci dzień z ran umarł”.
>> Wap. III, s. 244.

1456 – Pełnomocnicy króla polskiego zawarli umowę z najemną załogą Malborka i innych zamków krzyżackich w sprawie ich przekazania Polsce.
>> Wap. III, s. 341.

1457 – Zeznanie przedstawicieli najemników dzierżących zamki krzyżackie, stwierdzające że król polski całkowicie uregulował zaległy żołd. Tym samym Korona nabyła prawa do Malborka i zamków zakonnych obsadzonych przez najemnych wojowników.
>> Wap. III, s. 341.

1520 – W. mistrz Albrecht ciągnie od Bartoszyc ze swą armią w kierunku Lidzbarka Warm. Pochód znaczy pożarami warmińskich wsi, wysyłając jednocześnie list do bpa Fabiana Luzjańskiego, żąda poddania się, przekazania biskupstwa Krzyżakom. Pozytywnej odpowiedzi oczekuje w ciągu 3-4 godzin, grozi represjami jeżeli bezwarunkowe ultimatum nie zostanie przyjęte.
>> Bis. WP, s. 270.

– Biskup pomezański Hiob Dobeneck sprzyjający zakonowi oraz Jan von Rechenberg /dowódca wojsk zaciężnych króla polskiego/ spisali w Pasłęku umowę, w której stwierdzali, że w. mistrz Albrecht winien zaprzysiąc traktat toruński. Umawiający się stwierdzali, że wówczas strony zwrócą sobie zdobyte zamki wraz z żywnością i uzbrojeniem.
>> Bis. WP, s. 293.

1544 – Rozpoczął działalność Uniwersytet Królewiecki, zwany od imienia swego fundatora – Albertyną. Uczelnia istniała 4 wieki. Sławę na skalę światową jej wydziałowi filozoficznemu zapewnił wychowanek Albertyny Immanuel Kant. Znaczną sławą chlubił się wydział lekarski tego uniwersytetu.
>> KMW 1970, s. 143.

1608 – Rozpoczęła obrady konwokacja landratów i burmistrzów królewieckich. Przedmiotem obrad była sprawa porozumienia między stanami Prus Książęcych a nowym elektorem Janem Zygmuntem, który obejmował księstwo po śmierci Joachima Fryderyka. Stany spodziewały się łatwych ustępstw ze strony nowego elektora, gdyż nieporozumienia osłabiały jego pozycję wobec Polski, która korzystając z okazji mogła myśleć o aneksji Prus Książęcych.
>> Janisz. RPaPK, s. 144–145.

1617 – Elektor Jan Zygmunt wraz z małżonką przez 2 dni /17 i 18 sierpnia/ w Romintach k. Gołdapi. /Co robił??
>> Toe., s. 175.

1627 – Podczas bitwy pod Lubiszowem kula wystrzelona przez hajduka z chorągwi księcia Koreckiego zraniła króla szwedzkiego Gustawa Adolfa.
>> Og. Dz. I, s. 77.

1643 – Zm. Zygmunt Steinson /Steinsohn/, kanonik dobromiejski. Pochodził z Barczewa. Studiował w Rzymie, gdzie uzyskał doktorat obojga praw. Był proboszczem kościoła św. Mikołaja w Elblągu. Swój zbiór książek podarował jezuitom w Braniewie.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 163.

1699 – W Erfurcie ur. Jan Henryk Hartung /zm. 5.5.1756 w Lipsku/, drukarz, księgarz, nakładca królewiecki, właściciel największej w Prusach Wschodnich firmy wydawniczej. Jego drukarnia w ciągu dwóch wieków działalności wydała około 360 druków polskich.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 85–86.

1735 – Odbyło się posiedzenie kapituły warm. Podczas obrad kanonik Andrzej Burchert informował o rozmowie z feldmarszałkiem Muennichem, który obiecał nie obciążać Warmii zbyt wysokimi kontrybucjami /w tym czasie z powodu licznych przemarszów wojsk Warmia poniosła straty sięgające kwoty 300 tysięcy florenów/.
>> KMW 1985, s. 48.

1799 – Andrzej Stanisław von Hatten /późniejszy bp warm./ został kantorem kapituły katedralnej.
>> Achr., s. 204.

1831 – Onufry Jacewicz, jeden z przywódców powstania polskiego na Litwie, przekroczył granicę i schronił się w Prusach Wschod.
>> Szos. PW, s. 64.

1803 – Wybuchł pożar na starym mieście w Olsztynie. Zniszczeniu uległa część kamieniczek w rynku.
>> Sik. Stary, s. 31.

1841 – W Rosieniach na Litwie został poddany nadzorowi policyjnemu Dominik Szymkiewicz, konspirator i emisariusz Wielkiej Emigracji w Prusach Wschodnich. Nie aresztowano go, gdyż na Litwę przybył legalnie. Utrudniono Szymkiewiczowi jedynie działalność, a po interwencji posła pruskiego w Petersburgu imperator nakazał wydalenie bez prawa powrotu.
>> KMW 1988, s. 346.

1843 – Władze Prus Wschodnich wydały nakaz bezwzględnego przeciwstawiania się emigracji do Rosji i Polski czeladników. Zakaz ten uzasadniano tym, że „wzmaga się przestępczość”. W rzeczywistości chodziło raczej o ograniczenie kontaktów z ludnością „zarażoną” niepokojami politycznymi i społecznymi.
>> KMW 1965, s. 632.

1885 – W Szczytnie ur. Fryderyk Leyk /zm. 31.12.1968 tamże/, działacz mazurskiego ruchu ludowego, publicysta, pamiętnikarz, poeta. Księgarstwa uczył się w Dreźnie. Prowadził księgarnię w Szczytnie i Ełku. Wcielony do Wehrmachtu w 1914 r., został zeń zwolniony za podburzanie żołnierzy. Od tego czasu datuje się jego działalność na rzecz budzenia polskości wśród Mazurów. W obawie aresztowania uciekł do Polski, gdzie działał w Komitecie Mazurskim i Zrzeszeniu Plebiscytowym Ewangelików Polaków. Założył Mazurski Związek Ludowy. Przemawiał na wielu wiecach w największych miastach polskich. W lutym 1920 wrócił na Mazury i brał udział w polskiej propagandzie plebiscytowej /kilkakrotnie pobity przez bojówki niemieckie/. Po plebiscycie znów musiał emigrować. Osiadł w Toruniu. W latach 1924–1933 pracował w służbie konsularnej w Lipsku i Essen /opiekował się polskimi robotnikami/. Jako konsul pracował także w Strasburgu. W czasie okupacji ukrywał się pod przybranym nazwiskiem, uczestniczył w konspiracji /kierował w PZW komórką „Akcja Mazurska”/. Po wyzwoleniu nawiązał kontakt z PKWN, współdziałając w opracowaniu memoriału dla wojsk sojuszniczych w sprawie ludności mazurskiej w Prusach Wschod. Po 1945 r. zamieszkał w Szczytnie, prowadząc ożywioną działalność społeczno-polityczną.
>> Or. SBWMiP, s. 189–190; OBL, s. 49–50.

1898 – Utwory Felixa Mendelssohna, Jana Sebastiana Bacha i innych wielkich kompozytorów grał na koncercie w Berlinie Feliks Nowowiejski. Koncert odbył się w kościele Najświętszej Maryi Panny, gdzie znajdowały się wówczas największe w stolicy Niemiec organy o napędzie elektrycznym.
>> Boehm, FN, s. 19.

1913 – Na cmentarzu żydowskim w Olsztynie oddany został do użytku dom pogrzebowy, jeden z pierwszych budynków zaprojektowany przez Eryka Mendelsona, który wówczas był jeszcze studentem. Obiekt istnieje do dziś. Wówczas nikomu nie przyszło na pewno na myśl, że syn olsztyńskiego kupca Dawida zdobędzie światową sławę i będzie jednym z najsławniejszych architektów XX stulecia.
>> Wak. Ol., s. 272.

1914 – Gen. Paweł K. von Rennenkampf, d-ca I armii rosyjskiej, rozpoczął ofensywę na Prusy Wschodnie. Jego nieudolność była przyczyną klęski Rosjan pod Tannenbergiem.
>> KMW 1996, s. 68; WEP IX, s. 775.

1915 – Wojska niemiecko-austriackie zajęły Grodno.
>> Kron. XX, s. 189.

1920 – Dowodzone przez gen. Władysława Sikorskiego wojska, atakując z rejonu Modlina, szybko posuwają się na wschód i północ, spychając Armię Czerwoną w kierunku granicy Prus Wschodnich, a najdalej na zachód wysunięte oddziały radzieckie toczą bój o most wiślański we Włocławku.
>> Dav. Orzeł, s. 150, 207.

1930 – W Janowie k. Grudziądza odbył się wiec narodowy urządzony przez Zrzeszenie Rodaków z Warmii, Mazur i Ziemi Malborskiej. Była to najpotężniejsza manifestacja, jaką urządziła ta organizacja. Podczas zgromadzenia /samych sztandarów różnych organizacji było około dwustu/ manifestowano łączność z ludnością polską mieszkającą za kordonem, po prawej stronie Wisły.
>> So. Po obu, s. 101 /1969/.

1935 – Rozwiązanie w Niemczech lóż masońskich i konfiskata ich majątku.
>> Kron. XX, s. 492.

1939 – W Warszawie zm. Wojciech Korfanty /ur. 20.4.1873 w Siemianowicach/, polityk, publicysta. W październiku 1918 wystąpił w Reichstagu z żądaniem przyłączenia do Polski Prus Królewskich, części Prus Książęcych, Wielkopolski i Gdańska.
>> WEP VI, s. 54.

– Gestapo dokonało rewizji w centrali Związku Polaków w Berlinie. Poszukiwano spisów członków.
>> Łuk. IV, s. 196.

1943 – W nocy z 17 na 18 sierpnia 600 bombowców RAF-u dokonało nalotu na Peenemuende na wyspie Uznam. Akcja miała kryptonim „Hydra”. Totalnemu zniszczeniu uległ ośrodek doświadczalny i wyrzutnie latających bomb. Zginęło 120 niemieckich specjalistów. Akcja została namierzona przez wywiad AK, którego kierownictwo mieściło się w Gdyni. Pracą tego ośrodka kierował kpt. Bernard Kaczmarek.
>> „Unia” 1985, nr 9, s. 18; WEP 12, s. 24, hasło „Uznam”.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę