16 lipca

1410 – Po grunwaldzkim zwycięstwie wojska Jagiełły wypoczywają. Poległych wybitnych rycerzy polskich i litewskich jak i krzyżackich król rozkazał składać na cmentarzach i w podziemiach kościołów w Stębarku i Gryźlinach. Zwłoki w. mistrza Ulryka von Jungingen przewiezione zostały do zamku w Ostródzie, gdzie przez dwa dni wystawione były w zamkowej kaplicy, a później przetransportowano je do zamku malborskiego.
>> Z dziejów, s. 51; Ku. BpG, s. 162, 175, 206; Jasien. Polska J., s. 11.

1457 – Bartłomiej Libenwald, przedstawiciel grupy kanoników warm. przebywających na Śląsku, wyruszył do Rzymu, by u papieża Kaliksta III wyjednać zatwierdzenie na bpa Warmii dla kardynała Eneasza Piccolominiego.
>> Achr., s. 68.

1509 – Zm. Mikołaj Radziwiłł zwany Starym, podczaszy litews., wojewoda i kancl. litews. Po 1492 r. najbardziej wpływowy senator litewski za króla Aleksandra Jagiellończyka.
>> WEP IX, s. 678.

1520 – Po audiencji u króla Zygmunta Starego w Toruniu, posłowie Albrechta udają się do Królewca, by przekazać w. mistrzowi postulaty strony polskiej, dotyczące warunków negocjowanego pokoju.
>> Bis. WP, s. 290.

1553 – Starosta węgorzewski sprzedał Maciejowi synowi Janela za 150 grzywien 5 włók sołeckich nad Małą Piłaką, zlecając założenie wsi czynszowej na 45 włókach. Osadnikom przyznano 8 lat wolnizny. Tak powstała wieś Piłaki Małe.
>> Wak. Węg., s. 137–138.

1571 – Ustanowiona została ordynacja dla floty kaperskiej. Wydała ją Komisja Morska. Dokument szczegółowo regulował obowiązki kapitanów, marynarzy i żołnierzy oraz zasady podziału łupów między króla, kapitanów, armatorów i szeregowych; znajdowały się tam również przepisy dotyczące postępowania z jeńcami.
>> Lepszy, Dzieje, s. 132.

1594 – We wsi Ostrowite pod Gdańskiem zm. Achacy Cureus /Curaeus, właściwe nazwisko Scherer/, poeta łac., pedagog. Studia odbywał we Frankfurcie n. Odrą i Wittenberdze. Pracował w Malborku, a potem w Gdańsku /jęz. łaciński w Gimn. Akademic., proboszcz przy kościele św. Bartłomieja i na Wyspie Śpichrzów/. Wydał około 30 utworów poetyckich.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 37–38.

1635 – Władysław IV w piśmie datowanym z Królewca zawiadamiał starostę Giżycka, że dla wzmożenia obronności posyła do Leca 150 żołnierzy, informował, jak mają być zakwaterowani i że po uiszczeniu ustalonej kwoty nie mają ponosić żadnych innych ciężarów. List kończył się życzeniami „wszystkiego najlepszego dla naszego drogiego miasta”.
>> Wak. Giż., s. 54.

1661 – W Gdańsku zm. Jan Dorsz /Dorschius, Dorsius, Dorsch/, ur. w Pacółtowie k. Ostródy/, kazn. polsko-ewangel. Kształcił się w Królewcu. Dla opanowania języka polskiego przez pewien czas przebywał w Wilnie. Przez ponad rok był rektorem szkoły miejskiej w Działdowie. Pracował ponadto w Łęgnowie i Gałdowie k. Susza, Malborku i Gdańsku.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 47.

1698 – W Tuebingen zm. Krzysztof Kaldenbach /Caldenbach/, pisarz i pedagog. Studiował w Królewcu i we Frankfurcie n. Odrą. Był konrektorem i prorektorem szkoły staromiejskiej w Królewcu oraz profesorem uniwersytetu w Tuebingen. Pisał po łacinie i niemiecku. Znany jest jeden jego utwór napisany po polsku.
>> Or. SBWMiP, 1963, s. 126.

1708 – Bp warm. Andrzej Chryzostom Załuski spotkał się w Malborku z królem Stanisławem Leszczyńskim. W swoim notatniku bp napisał: „Król mi się niesłychanie świadczył”. Przychylność bpa warmińskiego była królowi potrzebna, gdyż chciał, by na najbliższym sejmiku generalnym Prus Królewskich uchwalono podatki. Zresztą i bpowi zależało na wzmocnieniu swej pozycji przez objęcie urzędu prezesa ziem pruskich.
>> KMW 1994, s. 212.

1724 – Podczas procesji oo. jezuitów w Toruniu tłum innowierców zaatakował kolegium tego zgromadzenia, demolując wnętrza, naigrywając się z przedmiotów kultu. Władze miejskie nie zapewniły katolikom bezpieczeństwa, a być może popierały rozruchy. Specjalna komisja królewska jako sąd asesorii koronnej skazała burmistrza Jana Gottfrieda Rosnera i 9 mieszczan na karę śmierci.
>> Łoj. Kalend. hist., pod „29 marca”; Gin. Cudz., I, s, 392.

1725 – Bp Krzysztof Andrzej Jan Szembek na sejmiku lidzbarskim zarządził rewizję granic. Zgodnie z dawnym obyczajem sołtysi zaraz po żniwach mieli obowiązek odnawiania znaków granicznych w ich wsiach. Św. Florian został ogłoszony patronem biskupstwa. Ponadto podjęto decyzję o utworzeniu w Olsztynie więzienia dla domeny biskupiej i kapitulnej.
>> Sz. DW, s. 67, 135, 406.

1795 – Ten właśnie dzień wyznaczył rząd pruski na wybory bpa warmińskiego, którym miał zostać Karol von Hohenzollern. Kapituła, „nie chcąc utracić nieposłuszeństwem łaskawości króla względem kapituły, Kościoła katolickiego i jego sług”, zadośćuczyniła woli monarchy.
>> Achr., s. 194.

1821 – Bulla Piusa VII zniosła diecezje sambijską i pomezańską, włączając je do diecezji warmińskiej. Nieznaczną część diecezji pomezańskiej przyłączono do diecezji chełmińskiej, do której przyłączono diecezję Pomorza Gdańskiego i archidiakonat kamieński. Rezydencja biskupa chełmińskiego została przeniesiona z Chełmży do Pelplina /lewy brzeg Wisły/. W ten sposób diecezja chełmińska straciła charakter diecezji pruskiej.
>> KMW 1996, s. 40.

1840 – Następca zmarłego Fryderyka Wilhelma III nakazał, by przez 16 dni nie urządzano w państwie pruskim koncertów, zabaw i przedstawień teatralnych.
>> Mart. Coś, s. 43.

1848 – Dziekan braniewski Antoni Thiel zwrócił się do Generalnego Wikariatu we Fromborku, by ten zajął się akcją protestacyjną przeciw dążeniom państwa do wyłączenia szkolnictwa spod nadzoru Kościoła. Za aprobatą bpa Józefa Ambrożego Geritza protesty w tej sprawie mieli nadsyłać wszyscy duchowni.
>> Jas. Ś., s. 218.

1895 – W Biniewie /Wielkopolska/ ur. Stefan Haupe /zm. 10.11.1976 w Warszawie/, prawnik, bankowiec, działacz niepodl. Studiował w Niemczech. W 1919 r. aresztowany w Gdańsku, gdzie przebywał w tajnej misji z ramienia poznańskiej Naczelnej Rady Ludowej. Od jesieni 1919 r. uczestniczył w działalności Warmińskiego Komitetu Plebiscytowego w Warszawie, gdzie zabiegał o fundusze. Z jego inicjatywy w Olsztynie powstało biuro bankowe, które załatwiało sprawy finansowe polskich organizacji plebiscytowych. Warmię opuścił zagrożony aresztowaniem. Za działalność w ruchu oporu podczas okupacji więziony w obozach koncentracyjnych.
>> Or. SBWMiP, s. 128.

1916 – W Stanclewie k. Reszla ur. Róża Koenigsmann-Pacholska. /Tadeusz Filipkowski podaje inną datę p. 14.7.1916/.
>> Or. SBWMiP, s. 162.

1920 – Zaprzestał działalności polski Bank Ludowy w Dąbrównie. Biuro tej instytucji znajdowało się w domu Romana Licznerskiego, który po przegranym plebiscycie musiał przenieść się do Polski.
>> Or. SBWMiP, s. 190.

1923 – Starym Targu na Powiślu powstała polska drużyna piłki nożnej. Liczyła 16 zawodników.
>> WiM, 1988, nr 8, s. 10.

1930 – Przybył do Gdyni i był uroczyście witany pierwszy nowoczesny kontrtorpedowiec ORP „Wicher“. Zbudowany został w stoczni francuskiej. Dowodził nim kmdr por Tadeusz Podjazd-Morgenstern. Na powitanie „Wichra” wypłynęły na redę wszystkie motorówki, statki i okręty.
>> Cies. PMW, s. 33.

1931 – „Gazeta Olsztyńska” opublikowała artykuł krytykujący stosunki w republice weimarskiej. Wg oceny władz niemieckich publikacja zawierała „ciężkie zarzuty i ośmieszenie rządu Rzeszy, a ich treść była w stanie zagrażać pokojowi i bezpieczeństwu publicznemu”. Ocena powyższa stanowi uzasadnienie decyzji prezesa prowincji o zawieszeniu wydawania „GO” na 4 tygodnie.
>> Wak. GO, s. 276.

1932 – Ukazało się rozporządzenie rządu Rzeszy o Ochotniczej Służbie Pracy. Ochot. Służba Pracy służyła przede wszystkim likwidacji bezrobocia wśród młodzieży, przy czym równocześnie hitlerowcy wykorzystali tę organizację do propagowania idei narodowego socjalizmu. W Prusach Wschod. pod koniec 1934 r. pracowało na wsi 22 896 młodych ludzi związanych ze wspomnianą organizacją, z czego tylko 10 903 osoby pochodziły z Prus Wschod., pozostali to mieszkańcy zachodnich landów Rzeszy.
>> KMW 1977, s. 393, 396–398.

1938 – W powiecie węgorzewskim 23 miejscowości o brzmieniu polskim przemianowano na niemieckie. Podobne akcje przeprowadzano także w innych powiatach. Ludność polska tym zmianom nadała ironiczną nazwę „chrztów pruskich”.
WiM 1962, nr 5, s. 25.

1941 – Narada w głównej kwaterze Hitlera „Wilczy Szaniec” koło Kętrzyna, w której uczestniczyli m.in. Alfred Rosenberg, Heinrich Himmler Lammers, Hermann Göring, Wilhelm Keitel. Spotkanie dotyczyło zarządzania obszarami zdobytymi w Związku Radzieckim. Martin Bormann był protokulantem konferencji.
>> Lang, Martin, s. 275.

1943 – W Warszawie zm. Czesław Andrycz, dyplomata, konsul generalny w Olsztynie w dniach 10.6–30.7.1920, delegat rządu polskiego przy Komisji Międzysojuszniczej. Obrońca interesów ludności polskiej. W latach 1921–1922 komisarz RP w Kłajpedzie. Aresztowany przez Niemców, więziony na Pawiaku, rozstrzelany.
>> Or. SBWMiP, s. 42–43.

1945 – Przez obszar ówczesnego Okręgu Mazurskiego w drodze na konferencję w Poczdamie przejeżdżał Józef Stalin. Wybrano drogę okrężną, najprawdopodobniej obawiano się zamachu ze strony polskiego podziemia. Stalin podróżował luksusowym pociągiem cara. Był zaziębiony. Niektórzy dopuszczają myśl o lekkim ataku serca.
>> Święc. Z mikrof., s. 211.

– Pełnomocnik rządu na Okręg Mazurski informuje w raporcie do władz zwierzchnich, że liczba podań dotyczących repatriacji na zachód jest większa tam, gdzie ludność jest zmuszana do pracy na rzecz wojska i gdzie życie polskie jest słabo zorganizowane. Natomiast zwiększa się liczba próśb o przyznanie obywatelstwa polskiego, głównie tam, gdzie Warmiacy i Mazurzy mieszkają w zwartych grupach.
>> WiM 1989, nr 12, s. 8.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę