15 czerwca

1242 – Nad Ossą koło miejscowości Rensen książę Świętopełk i sprzymierzeni z nim Prusowie oraz Jaćwingowie rozbili wojsko krzyżackie przy zastosowaniu na początku bitwy manewru pozornej ucieczki. W bitwie zginął mistrz krajowy oraz 400 rycerzy z czarnym krzyżem. Tylko 10 udało się ujść z życiem.
>> KMW 1968, s. 233.

1312 – Wójt kapituły pomezańskiej Albrecht wystawił dokument lokacyjny wsi Olbrachtowo i Olbrachtówko k. Susza, sam też został sołtysem tych miejscowości. Dokument lokacyjny opiewa na 106 włók na prawie chełmińskim. Sołtys miał prawo wybudowania karczmy wolnej od wszelkich ciężarów. Wybudowany wkrótce młyn był własnością kapituły, podobnie miała się sprawa z foluszem.
>> Ił., s. 245.

1357 – Sołtys Wilko odsprzedał miastu Lidzbark Warm. część swoich dóbr. Pozostała część sołectwa lidzbarskiego stała się własnością miasta dopiero w 1384 r.
>> Sz. DW, s. 272.

1404 – Pierwsza źródlana wzmianka o radzie miasta Olsztyna.
>> Wak. Ol., s. 393.

1506 – Wielki mistrz Fryderyk Saski, aby zmusić stany do współrządzenia, powołał tzw. sąd wyższy /Kamergericht/. W jego skład weszli dwaj dostojnicy zakonni, dwóch świeckich radców, czterech przedstawicieli szlachty i czterech przedstawicieli miast. Stało się to wbrew statutom zakonnym. Był to kolejny krok w kierunku nieuświadomionej być może jeszcze sekularyzacji państwa krzyżackiego.
>> Mał. DcP, s. 32–33.

1524 – Urzędnik krzyżacki rezydujący w Ornecie donosił biskupowi sambijskiemu, że nie może przyjąć przysłanego predykanta Jakuba, gdyby bowiem ten luterski kaznodzieja zaczął głosić Słowo Boże wg nowego obrządku, w mieście wybuchłyby niewątpliwie rozruchy.
>> Zi. WkMK, s. 121.

1525 – Książę Albrecht zwrócił się do Marcina Lutra z prośbą, by wziął udział w sejmie Prus Książęcych w dniu 24.8.1525 r.
>> Mał. DcP, s. 174.

1541 – Mikołaj Kopernik odpowiada na list księcia Albrechta z dnia poprzedniego, informując, że napisał do lekarza króla polskiego Solfy, lecz ten dotąd nie udzielił odpowiedzi. Kopernik zobowiązał się, że gdy tylko uzyska jakąś wiadomość, to niezwłocznie zawiadomi księcia.
>> KMW 1967, s. 217.

1571 – W Elblągu wodowano galeonę, pierwszy okręt wojenny zbudowany w Polsce. Na zlecenie króla Zygmunta Augusta wybudowali go weneccy specjaliści. Był to nowoczesny okręt średniej wielkości o dwóch masztach. Uzbrojenie ok. 30 dział, załoga 50 ludzi. Nazwano go najprawdopodobniej „Smok”, gdyż jego dziób zdobiła podobizna tego właśnie potwora.
>> Now., s. 299.

1626 – Armada szwedzka przeciw Polsce wyruszyła ze Sztokholmu. W warowni fromborskiej na górnych kondygnacjach dzwonnicy wartownicy pilnie obserwują wody Zalewu Wiślanego, w każdej chwili bowiem spodziewano się nieproszonych gości.
>> Czub. Warow., s. 11.

1661 – Uchwalony został „Protest stanów Prus Książęcych przeciwko oderwaniu księstwa od Korony”. Stany długo nie mogły się pogodzić z oddaniem ich księstwa elektorowi w suwerenne władanie. Nim złożyły hołd /1663/, stoczyły walkę o przywrócenie stanu sprzed r. 1657.
>> KMW 1968, s. 69; Szos. Dzieje, s. 69.

1709 – Biskup warmiński Andrzej Chryzostom Załuski uzupełniając w Lidzbarku Warmińskim swój testament spisał swoje długi oraz potwierdził wszystkie wcześniej dokonane zapisy, z których najwcześniejszy pochodził z r. 1701. Także po dacie 15.6.1709 poszerzał testament. Ostatni zapis został dokonany w kwietniu 1711 r. w Królewcu na tydzień przed śmiercią.
>> KMW 1984, s. 379–397.

1750 – Kapituła warmińska donosiła kamerze pruskiej w Królewcu, że oficjalne powiadomienie o przejeździe przez Warmię króla pruskiego otrzymano już po fakcie. Jak się wydaje, było to równocześnie usprawiedliwienie, że na granicy księstwa warmińskiego nie witano monarchy sąsiedniego mocarstwa. Oficjalnego powitania nie chciał najprawdopodobniej odprawić i biskup warmiński Adam Stanisław Grabowski i upozorował wyjazd do Warszawy.
>> KMW 1972, s. 575.

1755 – Na zamku w Barczewie odbył się sąd nad samym burmistrzem tego miasta Andrzejem Berentem. Przekroczył on prawo, sprowadzając na obszar Warmii obcą /najprawdopodobniej pruską/ gorzałkę, co było zabronione zarządzeniem wydanym przez bpa Teodora Andrzeja Potockiego z 1717 roku.
>> KMW 1972, s. 545.

1798 – W Ostródzie zebrała się komisja, której celem była budowa szlaku wodnego łączącego Jezioro Drwęckie z Toruniem. Wspomniana komisja odbyła wycieczkę rzeką Drwęcą, badając możliwość jej uregulowania. Decydowano o budowie przystani i magazynów w Ostródzie, w Brodnicy, Nowym Mieście, i Golubiu. Przewidywano, że nowo projektowana droga wodna połączy Ostródę poprzez Wisłę z Warszawą i Gdańskiem. Dzięki tej inwestycji zamierzano z dorzecza Drwęcy wywozić drewno i potaż oraz przywozić sól i żelazo, co wiązało się z możliwością ożywienia i rozwoju tej części Prus Wschodnich.
>> Bałd. Mini., s. 8.

1831 – Powstańcy polscy pod wodzą gen. Franciszka Rohlanda i gen. Józefa Szymanowskiego przeszli granicę pruską w okolicy Langallen. Wcześniej miały miejsce pertraktacje, spisano szczegółową umowę. W tym samym dniu podpisany został rozkaz króla pruskiego o karach za nieprzestrzeganie zarządzeń antycholerycznych. Żołnierze polscy poddani zostali po przekroczeniu granicy dwudziestodniowej kwarantannie.
>> Szos. PW, s. 49–50; KMW 1968, s. 544.

1838 – Wilhelm IV jako następca tronu w drodze z Mrągowa, gdzie inspekcjonował wojska I korpusu, odwiedził Wielbark, gdzie udzielił pożyczki na zakup gruntu biednemu sukiennikowi Gottliebowi Krebsowi „w odpowiedzi na jego prostoduszną prośbę”.
>> Toe., s. 372.

1864 – W miejscowości nadgranicznej Gontarze Rosjanie rozstrzelali kapitana Antoniego Wolskiego, który dowodził oddziałem powstańczym złożonym z Mazurów i Kurpiów. Rozbity schronił się w Prusach Wsch., był więziony w Piszu. Mimo próśb miejscowej ludności Prusacy wydali go Rosjanom.
>> Szos. PW, s. 258; Or. SBWMiP, s. 1963, s. 310.

1871 – W Dywitach k. Olsztyna ur. Franciszek Kwas, pseud. Wiarus, Sawk, Saweka, F.K., /zm. 26.4.1948 w Skajbotach/, działacz warmiński, pisarz ludowy, zbieracz folkloru. Członek Warmińskiej Rady Ludowej. /1919/, mąż zaufania Warmińskiego Komitetu Plebiscyt. Założył Tow. Ludowe w Skajbotach. Po plebiscycie był współzałożycielem Związku Polaków w Prusach Wschodnich. Współpracował z „Gazetą Olsztyńską” i „Ziemią Wschodniopruską”. Autor pamiętnika nagrodzonego w 1947 r. /wydany w 1957 r./.
>> Or. SBWMiP, s. 177.

1872 – W Prusach uchwalono ustawę odsuwającą duchowieństwo zakonne od nauczania podstawowego. Wstępny akt ustawodawczy skierowany był przeciw jezuitom, którzy musieli zaprzestać pracy w szkolnictwie i duszpasterstwie. Zgromadzenie sióstr katarzynek zostało zmuszone opuścić szkołę w Olsztynie, a inne zakłady wychowawcze tej kongregacji zostały zamknięte w następnych latach.
>> KMW 1994, s. 33; KMW 1996, s. 540.

1907 – W „Gazecie Olsztyńskiej” ukazał się artykuł wyrażający zawód i usprawiedliwienie zarazem, iż Stolica Apostolska nie wypowiedziała się jednoznacznie w sprawie nauki religii w języku polskim na Warmii.
>> KMW 1987, s. 296.

1920 – Pod auspicjami Min. Spraw Wojskowych, została utworzona Naczelna Komenda Organizacji Harcerskiej na Warmii, Mazurach i Powiślu.
>> Staw. Pl., s. 510; KMW 1972, s. 607; KMW 1968, s. 457; Rocz. Dział. 1999, V, s. 33.

W Poznaniu rozpoczęła pracę komisja, której celem było szczegółowe wytyczenie granicy państwowej między Polską a Prusami Wschodnimi.
>> Rocznik Ol. 1970, IX, s. 167.

1931 – Rozpoczęła pracę Prywatna Katolicka Szkoła Powszechna z polskim językiem nauczania w Brąswałdzie k. Olsztyna. Początkowo zapisane było do niej 9 dzieci, później liczba ta wzrosła do 11. Szkoła istniała do 31.12.1938 r.
>> KMW 1993, s. 439; Łuk. IV, s. 187.

1935 – „Na skutek trudności finansowych” przestała w Olsztynie wychodzić „Allensteiner Volksblatt”. Wcześniej hitlerowcy usunęli z zespołu redakcyjnego Karola Stephana. Było to pismo opowiadające się zdecydowanie za demokratyczną konstytucją Republiki Weimarskiej i zwalczające ruch nazistowski.
>> KMW 1984, s. 443.

1945 – Pełnomocnik Rządu Tymczasowego RP na Okręg Mazurski w memoriale do Biura Kontroli przy Krajowej Radzie Narodowej postuluje, by w jak najszybszym czasie przydzielić okręgowi 50 samochodów ciężarowych i 20 osobowych wraz z odpowiednim zapasem materiałów pędnych i smarów oraz umożliwić zakup żywności ze szczególnym uwzględnieniem tłuszczów, „których w terenie, skąd wywieziono bydło i nierogaciznę, brak zupełnie”.
>> Rocz. Ol. 1972, X, s. 335.

W Prabutach osiedlił się pierwszy lekarz. był nim Władysław Kazimierz Sygnarski – uruchomił Ośrodek Zdrowia i Rej. Przychodnię PKP.
>> Rocz. Med. 1997/I, s. 163.

Administracja polska przejęła władzę cywilną z rąk radzieckiej komendantury wojennej w Bartoszycach.
>> Hryc. Bart., s. 191; KMW 1974, s. 303.

Do Szczytna dotarł pierwszy transport osadników z Wołynia. Miasto w gruzach. Zauważalne ożywienie. Gospodyni spod Równego sprzedawała „wyszni”, Kurp dawał obrok swemu „konioziu”, Mazurzy raczyli się „psiwem”, a gosposia spod Święcian mówiła smyka, którym się opiekowała „dawaj ranka i nie gap sia”.
>> Szczyt., s. 331.

Grupa Łupaszki napadła na posterunek Milicji Obywatelskiej w Butrynach.
>> Woj. Warmia, s. 141.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę