14 sierpnia

1344 – W. mistrz Ludolf Koenig nadał prawa miejskie osadzie, która powstała w bezpośredniej bliskości zamku Działdowo. W dokumencie lokacyjnym wymieniono nazwę „Soldav” /niem Soldau/. Zasadźcą został Mikołaj z Karbowa, otrzymał on dziedziczny tytuł sołtysa. Miasto wyposażono w 30 włók ziemi, w tym 3 dla zasadźcy.
>> Dział., s. 59.

1359 – Bp warm. Jan Stryprock potwierdził dokument lokacyjny miasta Ornety. W dokumencie tym, za zgodą kapituły, 6 wolnych od czynszów łanów przeznaczonych zostało na szpital pod wezwaniem Ducha Św.
>> Sz. DW, s. 265.

1385 – Układ w Krewie. W dokumencie tym Jagiełło zobowiązywał ożenić się z królową polską Jadwigą, przyjąć chrzest wraz z całym litewskim narodem, przyłączyć Litwę do Korony oraz odzyskać wszystkie ziemie, które kiedyś do Polski należały.
>> Szajn. Jadwiga III, s. 44; WEP XIII, s. 373; Sams. Miejsce, s. 103, 106; Mack. Herezje, s. 169–171; Jasien. Polska j., s. 56–61.

– Założony został Bisztynek. Data lokacji sprzeczna. Alojzy Szorc podaje jako datę lokacji 30.4.1385.
>> WiM zarys, s. 810; Sz. DW, s. 264.

1409 – Przebywając w Korczynie król Władysław Jagiełło otrzymał pismo w. mistrza o wypowiedzeniu wojny.
>> Ku. BpG, s. 202; Kop. Grun., s. 51; Jasien. Polska J., s. 107.

1410 – Mistrz niemiecki Konrad von Eglofstein-Horneck na wieść o klęsce Krzyżaków pod Grunwaldem wysyła pismo do domów zakonnych w Górnych Niemczech, apelując, by książęta i rycerze wierni zakonowi i chrześcijaństwu pospieszyli do Prus z rychłą pomocą, gdyż inaczej chrześcijaństwo całe poniesie od „niewiernych” niepowetowaną szkodę.
>> KMW 1983, s. 457.

1414 – Sprzymierzone wojska polsko-litewskie pod wodzą króla Jagiełły ruszyły spod zdobytego Olsztyna pod Dobre Miasto, które tego samego dnia opanowały bez walki.
>> Now., s. 203.

1418 – Landesordnung z tą datą stanowił, że Prusom, dawnym mieszkańcom ziem zagarniętych przez Krzyżaków nie wolno było mieszkać w miastach i wsiach niemieckich. Te drakońskie ograniczenia wprowadzone zostały wcześniej, a i w późniejszych dokumentach były powtarzane. Ludności tej nie było też wolno uczyć się rzemiosła.
>> Zi. Powstanie, s. 45.

1450 – Nowo wybrany w. mistrz Ludwig von Erlichshausen przyjął hołd od rady, ławników i całego pospólstwa miasta Mrągowa. W tym samym dniu w Pieckach złożyli hołd w. mistrzowi polscy wolni wielcy i mali osadzeni wokół Pisza.
>> Toe., s. 152.

1517 – W. mistrz Albrecht pod pozorem zagrożenia ze strony Prus królewskich nakazuje poddanym zbrojenie się. W tym czasie część sił zbrojnych zakonu była już zmobilizowana i dokonywała wypadów na pograniczne obszary Warmii.
>> Bis. WP, s. 58.

1519 – Mikołaj Kopernik zapisał w podolsztyńskiej wsi Ługwałd: „Pasterz Stenzel ustąpił za moją zgodą z 3 łanów, które bez wolnizny objął Grzegorz. Poręczył za niego Niclas na 6 lat”.
>> Kop. Lok, s. 41.

1520 – Rada Gdańska w odpowiedzi na interwencję króla Karola V zawiadamia go, że statki kupców z Dordrechtu i Amsterdamu zostały zaaresztowane, gdyż naruszyły zakaz odwiedzania portów krzyżackich w okresie „wojny pruskiej”. Prawo to zostało wprowadzone na rozkaz króla polskiego i on też jest – poinformowano – instancją odwoławczą dla skarżących się.
>> Bis. WP, s. 300.

1525 – Król Zygmunt I Stary przyjął poselstwo z Warmii w osobach Tiedemana Giesego i Feliksa Reicha. Posłowie przedłożyli monarsze żywe zaniepokojenie bpa Maurycego Ferbera faktem zajęcia Braniewa i Tolkmicka przez dowódców polskich, prosząc równocześnie o restytucję tych miast warmińskiemu Kościołowi. Król wyjaśnił, że przejęcie obu ośrodków miało na celu zabezpieczenie przed wpływami luteranizmu.
>> KMW 1973, s. 135.

1554 – Do metryki uniwersytetu królewieckiego zostało wpisane nazwisko Andrzeja Kochanowskiego, młodszego brata poety Jana.
>> Mał. DcP, s. 200.

1593 – Zygmunt III Waza, król dwóch koron, przybywa do Gdańska, by drogą morską udać się do Szwecji, by objąć sukcesję.
>> Rocz. Gd. 1956, XV, s. 156.

1602 – Niderlandzki inżynier Niclas de Kemp ukończył plany ufortyfikowania miasta Pisza. Na miejscu zamku miała powstać twierdza bastionowa. Zamysł nie został zrealizowany. Dokumenty dotyczące tej sprawy przechowywane są w archiwum berlińskim.
>> KMW 1995, s. 345.

1604 – Tę datę nosi list starosty puckiego Jana Weihera, który był zarazem twórcą i zwierzchnikiem niewielkiej floty polskiej. Pismo skierowane było najprawdopodobniej do któregoś z senatorów. Starosta omawiał w nim ostatni incydent z jedenastoma okrętami szwedzkimi, które właśnie w sierpniu wtargnęły do portu gdańskiego, sondowały głębokość morza oraz wysłały jeden z okrętów w kierunku Zalewu Wiślanego. Jan Weiher nie zawahał się wyrazić przypuszczenia, że gdańszczanie nie mogli działać w porozumieniu z najeźdźcą.
>> KMW 1996, s. 427–431.

1655 – W Gdańsku zm. Fryderyk Adersbach /ur. 21.2.1587 w Królewcu/, podpułkownik w służbie polskiej. Rzemiosła wojennego uczył się w Niderlandach i Danii. Z ramienia króla polskiego był komendantem twierdzy Wisłoujście.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 1.

1755 – W Jezioranach ur. Roch Ludwik Kraemer /Krämer, Kremer/, zm. 24.8.1826 w Głotowie k. Dobrego Miasta, kan. i proboszcz w Dobrym Mieście.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 149.

1779 – W następstwie nawalnego deszczu we Fromborku osunęła się część zbocza, zagrażając katedrze. Najprawdopodobniej wtedy podparto mur północny przyporami. Istnieją one do dziś.
>> Czub. Warow., s. 21.

1780 – Bp warm. Ignacy Krasicki wysłał list do króla Stanisława Augusta, w którym dziękuje za przesłany mu medal wybity na jego cześć z okazji imienin. Pismo zostało napisane w Królewcu.
>> Caz. Kbp, s. 307.

1810 – Książę Józef Poniatowski zlustrował pułki polskie wchodzące w skład garnizonu twierdzy Gdańska. W dniu następnym w rocznicę urodzin cesarza Napoleona uczestniczył w uroczystościach, których ważną częścią była wielka rewia wojskowa.
>> Rocz. Gd. 1956/1957, XV/XVI, s. 192.

1811 – Teatr Wojciecha Bogusławskiego rozpoczął swój pobyt w Gdańsku wystawieniem opery „Sardzino” Paëra. Aktorzy dowiedli, że godni są miana teatru stołecznego. Gdańska orkiestra grała z czuciem i godną naśladowania pilnością. Publiczność rzęsiście oklaskiwała przedstawienie.
>> Rocz. Gd. 1932, VI, s. 247.

1831 – Królewska Komenda Generalna przeprowadziła wizytację stanu zdrowia polskich żołnierzy internowanych w Schernen i Aschenen /Prusy Wschod./. Stwierdzono, że w dniu przekroczenia granicy nie było nawet jednego przypadku cholery. Po 18 lipca u 6 żołnierzy ujawniły się symptomy tej strasznej choroby. Podczas kwarantanny trzech zmarło, pozostali wyzdrowieli. Od tego czasu do dnia kontroli nie było nawet podejrzenia o tę chorobę.
>> Szos. PW, s. 55.

1863 – W Królewcu pod zarzutem współdziałania w przerzutach broni dla powstańców polskich aresztowano kupca Gościckiego.
>> WiM 1970, nr 3, s. 9.

1871 – W Brąswałdzie zm. Franciszek Kaupowicz /ur. w Dusejkach pow. Telsze na Litwie 14.4.1799/, ks. katol., propagator i obrońca języka polskiego. Znał język litewski, rosyjski i łacinę. Pod koniec życia opanował także niemiecki. Brał udział w powstaniu listopadowym. Jako administrator i proboszcz parafii w Brąswałdzie działał od 1845 r. Opiekował się najuboższymi, sprowadzał książki polskie. W czasie wakacji gościł studentów teologii, których uczył polskiego, stąd jego plebanię nazywano „polską akademią”.
>> Or. SBWMiP, s. 152.

1887 – W Kozich Głowach k. Poznania ur. Stefan Piechowiak. Po ukończeniu semin. nauczycielskiego w Rogoźnie Wlkop. Od 1910 roku pracował jako nauczyciel. Od 1920 r. kierował szkołą w Chociczy k. Jarocina. Jako znający język niemiecki i mający doświadczenie w pracy w szkole niemieckiej, został skierowany do pracy w szkolnictwie polskim w Niemczech. Pracował w Sadłukach i Nowej Wsi na Powiślu.
>> Fil. Wopt, s. 117–118.

1899 – W Rudzie k. Złoczowa ur. Antoni Stanisław Łukaszewski, nauczyciel, historyk. Studiował we Lwowie, gdzie przez 2 lata był asystentem prof. S. Zakrzewskiego. Jako nauczyciel szkół średnich wykładał historię w Zdołbunowie, Krakowie, Włodzimierzu Wołyńskim i Kowlu. Po 1945 roku kierował liceum w Wąbrzeźnie. W l. 1955–1963 pracował jako adiunkt w Woj. Archiwum Państw. w Olsztynie oraz jako kierownik biblioteki muzeum w Lidzbarku Warm.
>> Or. Twórcy, s. 106–107; Chł. Lud., s. 70.

1914 – Szkoła gospodarstwa domowego w Królewcu została wraz z internatem przejęta przez wojsko. Prowadziły ją siostry św. Katarzyny. Sześć sióstr dobrowolnie zgodziło się służyć wojsku. Szkoła otwarta została w 1916 r. i była czynna aż do zbombardowania obiektu w sierpniu 1944 r.
>> KMW 1996, s. 546.

– Głównodowodzący wojsk rosyjskich książę Mikołaj Mikołajewicz wydał odezwę do Polaków. Ugrupowania polityczne polskie stawiające na zwycięstwo Rosji oceniły deklarację tę jako gotowość zjednoczenia pod berłem carów wszystkich ziem polskich, a więc całej dzielnicy pruskiej łącznie z Warmią i Mazurami.
>> Wrzes. WiM, s. 168.

1920 – Lidzbark Welski zajęły oddziały Armii Czerwonej i pozostały w mieście do 20 sierpnia. W tymże dniu od Modlina szturmowała w kierunku północnym armia pod dowództwem gen. Władysława Sikorskiego.
>> Dział., s. 136; Mack. Fakty, s. 292.

1923 – Fragment artykułu „Gazety Olsztyńskiej”: „Uważamy za rzecz konieczną i pożądaną, ażeby oni /Zarząd Zw. Polaków w Niemczech – BS/ starali się o to, abyśmy w Niemczech mieli przynajmniej te same prawa mniejszości, które mają Niemcy w Polsce”.
>> Wak. GO, s. 351.

– Działacz socjalistyczny Bolesław Limanowski przybył do Malborka. Miasto to stanowiło pierwszy etap jego podróży po Prusach Wschodnich. W czasie do 21 sierpnia odwiedził Olsztyn, Ełk, Królewiec i Szczytno, gdzie pilotowała go Maria Zientara Malewska. Limanowski zbierał materiały do broszury na tematy mazurskie.
>> KMW 1991, s. 53.

1933 – Franciszek Piotrowski objął obowiązki kierownika szkoły polskiej w Worytach. Zastał na obejmowanej placówce 19 uczniów. W Worytach pozostał do 31.8.1939. Aresztowany w pierwszych dniach po wybuchu wojny, 5 lat spędził w hitlerowskich obozach koncentracyjnych.
>> Fil. Wopt, s. 121.

1939 – Szkoła polska w Nowej Kaletce po wakacjach rozpoczęła pracę. Trzeba było tylko wprawić kilka szyb, które zostały wybite podczas ferii. Niemcy próbowali namówić właścicielkę lokalu, by wymówiła Polakom dom. Straszono ją wysiedleniem do Warszawy, ale nie dała się złamać.
>> WiM 1989, nr 16, s. 2; Grot. W kręgu, s. 292–293.

1943 – W nocy z 14 na 15 sierpnia, w rocznicę bitwy warszawskiej, polska organizacja podziemna kierowana przez Romualda Kozioła, dokonała ataku na wsie Krummenheide i Mittenhende w b. Prusach Wschodnich w rejonie Pisza. We wspomnianych miejscowościach poza posterunkiem żandarmerii represjom poddano zagrody członków NSDAP. Zdobyto znaczne ilości broni. Akcja ta była jednym z najważniejszych czynów zbrojnych polskiego państwa podziemnego na obszarze b. Prus Wschodnich. Głośno o niej było w audycjach BBC oraz w krajowej prasie podziemnej.
>> Rzeczypos. 2004, 12–13 czerw., s. 8; GWiM, 2001.8.17.

1944 – W Grainville /Normandia/ poległ w walce z Niemcami Feliks Włodarczak, ur. 24.4.1921 w Erkenschwick /Westfalia/, działacz harcerski, uczeń Gimnazjum Polskiego w Kwidzynie. Więziony w obozach Tapiau, Gruenhof. Zwolniony w końcu 1939 r., wcielony do Wehrmachtu. W 1943 r. udało mu się przedostać do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, służył w dywizji gen. S. Maczka. Pochowany na wojskowym cmentarzu polskim w Langennerie.
>> Or. SBWMiP, s. 330–331.

1945 – Rektor olsztyńskiego oddziału Akademii Służby publicznej Ziem Odzyskanych w Łodzi przedstawił Pełnomocnikowi Rządu na Okręg Mazurski drowi Jakubowi Prawinowi program 3-letnich studiów oraz budżet uczelni, proponując, by nowa jednostka nazywała się Akademia Prawno-Administracyjna. Postanowiono też, że Akademia jest własnością gminy miasta Olsztyna.
>> KMW 1984, s. 272–273.

– Zgodnie z zarządzeniem ministra oświaty obowiązkiem szkolnym zostały objęte także dzieci ludności rodzimej w wieku 7 do 14 lat, w tym także i niezweryfikowanej, o ile ta ludność nie sprzeciwiała się zdecydowanie weryfikacji. Jedynie dzieci rodziców niemieckich, oczekujących na przesiedlenie, nie podlegały przymusowi szkolnemu.
>> KMW 1985, s. 354.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę