13 lipca

1260 – Bitwa nad jeziorem Durbe między zakonem a Żmudzinami i Litwinami. Źródła podkreślają bohaterską postawę Sambów i Pomazańczyka Mattisa, który poległ. Zabici zostali dwaj d-cy krzyżaccy oraz 136 braci, a także liczni krzyżowcy i poddani zakonu.
>> KMW 1968, s. 235; KMW 1980, s. 305.

1326 – Bracia Albert i Michał Elnisowie otrzymali z rąk bpa pomezańskiego Rudolfa 47 włók ziemi w miejscowości, która już w 1289 roku nazywać się miała Butowo. Świadczyć mieli swemu dobroczyńcy służbę wojenną w lekkiej zbroi, czynsz w wysokości 1 denara chełmińskiego i 1 funt wosku.
>> Ił., s. 214.

1343 – W Rawie wystawiony został dokument o zrzeczeniu się przez książąt mazowieckich na rzecz Krzyżaków praw do Pomorza i Ziemi Chełmińskiej.
>> Giey. Dzieje, s. 207.

1410 – Po mszy /niedziela/ król Jagiełło z wojskiem przez Działdowo / zajęte bez walki, podobnie jak i Nidzica najprawdopodobniej dnia poprzedniego/ w stronę Dąbrówna, „ wysławszy na przód, dwiema godzinami wcześniej, pociągi wojenne i tabory”. W. mistrz ze swym wojskiem w tym czasie znajdował się w okolicy Frygnowa, 10 km od Dąbrówna. Armia Jagiełły noc spędziła pod tym miastem, zostało ono zdobyte przy pierwszym szturmie.
>> Ku. BpG, s. 116, 119–120, 205.

1418 – Upłynął termin rozejmu zawartego między Polską a krzyżakami pod Brodnicą 8.10.1414 r.
>> KMW 1991, s. 259, 261.

1503 – Ogłoszona została Landesordnung potwierdzająca ograniczenia, jakim w państwie zakonnym podlegali czeladź i chłopi. Artykuł 42 tego dokumentu stwierdza, że za zatrudnienie wieśniaka, który nie posiada pisemnej zgody pana na oddalenie, grozi kara 10 dobrych grzywien, z czego połowa ma przypaść donosicielowi. Inny punkt mówi, że Polakom i Litwinom nie wolno nosić broni palnej. Warto wiedzieć, że konstytucja w. mistrza Jana von Tiefena z 1494 roku dawała panu prawo powiesić chłopa, który po raz trzeci próbował zbiec.
>> Zi. Powstanie, s. 62–64.

1527 – Na sejmiku Prus Królewskich w Elblągu poseł króla polskiego Jan Baliński zapoznał stany z instrukcją, w której monarcha polski zalecał pertraktacje w sprawie przywrócenia do stanu poprzedniego nowych ceł pobieranych przez księcia Albrechta. Król zalecał do powrotu do stanu poprzedniego. Delegaci Prus Książęcych nie podjęli dyskusji, zasłaniając się brakiem pełnomocnictw.
>> Mał. DcP, s. 142–143.

1538 – Proboszcz lubawski, Walentyn, w liście do bpa warm. Jana Dantyszka pisze o marcowym piwie warzonym w Lubawie. Jest to pierwsza wzmianka pisana o lubawskich piwowarach.
>> Nowe M., s. 57.

1552 – Król Zygmunt August podczas pobytu w Gdańsku uczestniczy w uroczystości wodowania statku, wchodzi na pokład i zwiedza dopiero co spuszczoną na wodę jednostkę.
>> Rocz. Gd. 1956–1957, XV–XVI, s. 148.

1593 – W Królewcu zm. Adam Lange, malarz. Wykształcony na tradycjach Duererowskich i Cranachowskich, był od r. 1551 nadwornym malarzem księcia Albrechta i jego syna Albrechta Fryderyka.
>> Or. SBWPKiZM, II, s. 5.

1609 – Elektor Jan Zygmunt wystawił dokument, w którym przyrzekł wypełniać po nadaniu mu kurateli wszystkie warunki układu z 1605 roku, dotyczące spraw kościelnych, z tym, że swoboda wyznawania religii katolickiej w księstwie pruskim miała obowiązywać „od zaraz”. Akt – jak twierdzą historycy – był sformułowany mętnie, trudno go zaliczyć do osiągnięć dyplomacji polskiej.
>> Janisz. RpaPK, s. 175–176.

1616 – W Krakowie zm. Piotr Tylicki, bp. W latach 1600–1604 bp warmiński, wcześniej chełmiński, później bp włocławski /kujawski/. W roku 1607 przeniesiony na biskupstwo krakowskie. Karierę rozpoczął na dworze króla Stefana Batorego, pełnił funkcję referendarza przy królu Zygmuncie III, pełnił ważne funkcje dyplomatyczne. Na Warmii nie zdziałał wiele, gdyż stolec warmiński był dlań jedynie etapem w karierze.
>> Or. SBWPKiZM, II, s. 192–193; Obł. HDW, s. 110–111; WEP XI, s. 748.

1639 – Król Władysław IV przybył do Pisza. Zamieszkał w zamku, który w owym czasie dobrze obwarowany.
>> Mart. Nk, s. 182; Rad. Pamięt. II, s. 150.

1710 – W Olsztynie od tej daty zaniechano rejestrowania w księgach kościelnych zmarłych; w mieście szalała dżuma. Ustalenie dokładnej liczby ofiar zarazy nie da się ustalić dokładnie. Władze miasta podawały wówczas liczbę 2000 osób. Nie jest to liczba prawdziwa, gdyż Olsztyn miał liczyć wówczas 1500 mieszkańców.
>> KMW 1960, s. 514–515.

1717 – W komornictwie Olsztyn zakończono klasyfikację gleb. Grunty podzielono na 6 klas: dobre, średnie, mieszane, marne, gorsze niż marne i najgorsze.
>> KMW 1994, s. 54.

1739 – W drodze z Berlina na Litwę Pruską król Fryderyk Wilhelm I przebywał w okręgu Węgorzewo. Dla królewskiego orszaku potrzebował 200 koni. Lokalne władze musiały je wystawić na potrzeby monarchy na postojach w Radziejach, Wągorzewie, Ołowniku i Kunigielach.
>> Toe., s. 261.

1776 – Bp. warm. Ignacy Krasicki gościł w Lidzbarku rosyjskiego następcę tronu, wielkiego księcia moskiewskiego Pawła Piotrowicza. Towarzyszył mu pruski następca tronu książę Henryk. Obie wysoko postawione osoby były w drodze do Prus, gdzie miały się odbyć rozmowy dotyczące mariażu carewicza z księżniczką niemiecką Zofią Dorotą Augustą Luizą de Wuertemberg-Stuttgart. Małżeństwo doszło skutku w październiku 1776 r.
>> Kor. IK, I, s. 279 – p. 1.

1786 – W Elblągu zm. Jan Jakub Piotrowski /ur. w Orzyszu 29.7.1740/, kazn. polsko-ewangel. Studiował w Królewcu, był konrektorem i rektorem szkoły w Starogardzie Gd., a od 1776 r. kaznodzieją pols. i niemiec. w kościele św. Ducha w Elblągu.
>> Or. SBWPKiZM, II, s. 78–79.

1788 – W Braniewie ur. Franciszek Antoni Woelke /zm. 13.1.1862 w Kielcach/, filolog klasycz., pedagog, prof. Uniwersytetu Warszawskiego. Studiował w Berlinie i Getyndze. Za zasługi dla nauki i oświaty przyznano mu szlachectwo. Autor kilku cenionych dzieł z zakresu swej specjalności.
>> Or. SBWMiP, s. 231–232.

1831 – Korpus generałów Antoniego Giełguda i Dezyderego Chłapowskiego przekracza granicę Prus Wschod. podczas pertraktacji na granicy nie uznano postulatu Polaków, by żołnierze po złożeniu broni przepuszczeni zostali do Królestwa. Prusacy podejrzewali, że przekroczenie granicy jest podstępem, że Polakom chodzi o zdobycie przejścia i opanowanie Kłajpedy, gdzie zbliżające się rzekomo statki francuskie i angielskie dostarczą broń. Już w trakcie składania broni gen. A. Giełgud został zastrzelony przez kpt. Stefana Skulskiego. Zamieszanie pogłębiło się tym bardziej, że w oddali ukazali się Rosjanie. Komendę objął gen. Chłapowski i pod ogniem dział rosyjskich wprowadził wojsko polskie na terytorium pruskie.
>> Szos. PW, s. 33, 47–49, 85; KMW 1988, s. 297.

1847 – W Raszągu k. Biskupca ur. Jakub Mazuch /zm. 14.10.1921 tamże/, rolnik, działacz oświat. i polit. wsparł materialnie Jana Liszewskiego, gdy ważyła się sprawa wydawania „Gazety Olsztyńskiej”.
>> Or. SBWMiP, s. 213.

1864 – Uchylony został zakaz wywozu prochu z portów pruskich. Oznaczało to niewątpliwie, że powstanie polskie wygasło i obrót materiałami wojennymi wracał do normy.
>> Szos. PW, s. 277.

1866 – W Olsztynie wybuchła epidemia cholery.
>> Wak. Ol., s. 396.

1867 – W Starogardzie ur. Władysław Chróścielewski /zm. 6.1.1921 w Skórczu/, działacz ruchu polskiego na Kociewiu i Warmii.
>> Or. SBWMiP, s. 77.

1885 – Rozporządzenie zawierające warunki, po których spełnieniu można było otworzyć przedszkole. Władze przestrzegały rygorystycznie, by wszystkie one były spełnione. Stąd wiele komplikacji z utrzymaniem polskich ochronek nie tylko na Warmii.
>> KMW 1982, s. 348–350.

1918 – W Leonówku k. Mołodeczna ur. Stanisława Piotrowska, poetka, debiutowała w 1938 r. Po r. 1945 mieszkała w Lidzbarku Warm. Laureatka nagród za wiersze i opowiadania.
>> Or. Twórcy, s. 137.

1920 – Ministerstwo Spraw Zagranicznych w Warszawie ogłosiło komunikat, podważający wiarygodność plebiscytu w okręgach kwidzyńskim i olsztyńskim.
– Rozgrzani alkoholem bojówkarze niemieccy z karczmy w Stawigudzie ruszyli do Wymoju, gdzie mieszkali prawie sami Polacy. Napadli tam na dom Kempy. Gospodarz schronił się na strychu, a gdy napastnicy wdarli się doń, oddał kilka strzałów. Gdyby tego nie uczynił, sam poniósłby najprawdopodobniej śmierć, gdyż banda była uzbrojona. Dwie osoby odniosły ciężkie postrzały, dwie inne zostały lżej ranne.
>> KMW 1975, s. 247.

1930 – W Gdyni odbyła się uroczystość poświęcenia żaglowca szkolnego „Dar Pomorza”.
>> Kron. XX, s. 420.

1933 – Rząd Rzeszy podjął decyzje, które przewidywały uprzemysłowienie prowincji Prusy Wschodnie. Zamierzano zlokalizować tu filie wielkich zakładów przemysłowych istniejących w głębi Niemiec.
>> WiM zarys, s. 597.

1939 – W Prajłowie k. Olsztyna aresztowano robotnika rolnego Franza Kaczorowskiego. Podczas rewizji przeprowadzonej w domu rodziców skonfiskowano wydawnictwa o treści antyhitlerowskiej. Zakutego w kajdany gestapo zabrało do Olsztyna. Urna z prochami dotarła do rodziny 24.2.1940 r.
>> WiM 1967, nr 5, s. 7.

1944 – Zakończone zostały walki o Wilno. Zostało ono wyzwolone przy znacznym współudziale Armii Krajowej z okręgów Nowogródek i Wilno, liczących około 5500 ludzi. Współdziałanie z armią radziecką, podobnie jak i na innych wyzwalanych obszarach, skończyło się podstępnym rozbrojeniem części akowców i wywiezieniem uwięzionych na Syberię.
>> Sob. Om-m, s. 47; WiM 1989, nr 4, s. 6; Krzyż. Wil., s. 247–255.

1945 – Prezydium Krajowej Rady Narodowej odznaczyło Orderem Polski IV klasy Michała Kajkę (pośmiertnie), Jakuba Prawina, Jerzego Burskiego i Wandę Pieniężną.
>> Bar. Warmiacy, s. 57.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę