12 lipca

1260 – Klęska wojsk krzyżackich w bitwie ze Żmudzinami nad rzeką Durbą.
>> WiM, zarys, s. 807.

1337 – Osada powstała u podnóża zamku w Reszlu otrzymała miejskie przywileje według prawa chełmińskiego. Na potrzeby miasta przyznano 110 włók ziemi, w tym 10 dla sołtysa i 6 na utrzymanie kościoła. Mieszkańcom przysługiwał 10-letni okres wolnizny. Sołtys korzystał z prawa polowania, a mieszczanie mogli łowić ryby w pobliskim jeziorze, lecz tylko na własne potrzeby.
>> Bis., s. 102; Sz. DW, s. 264; Achr., s. 31.

1410 – Wojska Jagiełły stacjonowały w Wysokiej k. Działdowa. Tu odnalazł króla wysłaniec posłów węgierskich Frycz z Reptki, zawiadamiając Jagiełłę o odrzuceniu przez w. mistrza warunków pokoju. W. mistrz w tym czasie przeprawił się ze swym wojskiem przez Drwęcę pod Bratianem i ruszył w kierunku pólnocno-wschod. by zagrodzić drogę na Malbork.
>> Ku. BpG, s. 116–117, 205; Nadol. Gr., s. 98; Jasien. Polska J., s. 110.

1517 – Mikołaj Kopernik jako administrator komornictwa olsztyńskiego podczas pobytu w Skajbotach Małych dokonał następującego zapisu: „Jakub, który w ubiegłym roku kupił wolne łany za zezwoleniem czcigodnego pana prepozyta, mając tutaj dwa łany, sprzedał je za moją zgodą Lorenzowi, bratu sołtysa”.
>> Kop. Lok., s. 23.

1518 – Doktor Mikołaj przebywał w Gryźlinach gdzie za jego pozwoleniem: „Stanisław objął 3 łany, z których przed 5 laty zbiegł Krenzel. Dałem mu 1 konia, 1 krowę, 1 byczka i ćwierć tegorocznych zasiewów ze zwolnieniem od najbliższego czynszu oraz ze służebności na ten i przyszły rok, jeśli się dobrze pobuduje. Pierwszy czynsz zapłaci więc w Roku Pańskim 1520. Poręczyli za niego sołtys i Szymon”.
>> Kof. Lok., s. 31.

1520 – Załoga oblężonego przez Polaków Braniewa rozpoczęła ostrzał. Pociski dział różnego kalibru docierały nawet w pobliże namiotu hetmana Mikołaja Firleja. Ostrzał ten zmusił do milczenia ustawione na szańcach działa polskie, sporo było rannych.
>> Bis. WP, s. 259, 480.

1554 – We wsi Wołki k. Braniewa ur. Henryk Hindinberg /zm. we wrześniu 1627 we Fromborku/, kan. warm. Kształcił się w Wilnie, Wiedniu i Rzymie. Pełnił wiele funkcji z ramienia kapituły, a podczas najazdu Szwedów jako jedyny pozował we Fromborku, próbując zapobiec grabieżom. Więziony i maltretowany przez najeźdźców, wykupiony przez elblążan, wkrótce zmarł.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 102.

1639 – Do Ełku przybył król polski Władysław IV. Witał go margrabia Henryk von Hohenzollern. W Szczytnie natomiast oczekiwał lennik Korony, książe Jerzy Wilhelm. Oficjalnie celem wizyty było polowanie.
>> Mart. Nk, s. 182.

1713 – W ramach tzw. osadnictwa szkatułowego założono wieś Jurkowo Węgorzewskie. Była to wieś królewska, w której w r. 1858 Polacy stanowili 80% mieszkańców.
>> Wak. Węg., s. 123.

1746 – Na Warmii ur. Jakub Rafalski /zm. 4.2.1803 w Starych Szkotach k. Gdańska/ exjezuita, kanonik chełm., pedagog. Studiował w Wilnie. Uczył w Reszlu i w Braniewie. Proboszcz w Borętach na Żuławach Gdańskich, dyrektor Królewskiego Zachodniopruskiego Instytutu Szkolnego w Starych Szkotach.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 106.

1805 – Ur. Friedrich Leopold Montzka /zm. 14.9.1866 w Ostrykole k. Ełku/, ks. ewangel. Swą pracę zawodową rozpoczął jako rektor w Jerutkach k. Szczytna. Posługe duszpasterską sprawował w czterech szczycieńskich parafiach.
>> KMW 1993, s. 536.

1818 – W 10 lat po wyborze na bpa warm. Henryk von Hohenzollern został przez sufragana warm. Andrzeja von Hatten konsekrowany. Zwłoka wieloletnia miała związek z faktem, że Warmia w tym czasie znalazła się w ogniu wojen napoleońskich.
>> Achr., s. 198; Or. SBWPKiZM I, s. 106.

1831 – Konno granicę przekroczył oficer polski, który we wsi Sznaukszty należącej do Folwarku Gudawa, spotkał się z oficerem pruskiej straży granicznej, przekazał mu list gen. Antoniego Giełguda. Pismo dotyczyło warunków przekroczenia granicy pruskiej przez oddziały powstańców polskich walczących na Litwie.
>> Szos. PW, s. 47.

1842 – W Lignowie k. Kwidzyna ur. Antoni Neubauer /zm. w Pelplinie 12.1.1915/, kanonik chełm., działacz oświatowy, społeczny i polityczny.
>> Or. SBWMiP 1963, s. 201.

1843 – W Gruenden ur. Johannes Gottfried Ferdynand Hassenstein /zm. 14.11.1923 r. w Sopocie/, kaznodzieja ewang., superintendent. Studiował w Królewcu. Autor „Die Geschichte der evangelischen Kirchen im Ermland seit 1772”.
>> Chł. Lud., s. 46.

1863 – Poseł rosyjski w Berlinie reportował swoim władzom zwierzchnim, że Prusacy wzmogli nadzór na prusko-litewskiej granicy, by uniemożliwić kontrabandę broni dla polskiego powstania. Jako miejsca szczególnie nadające się do tego rodzaju działalności wymienia się Wierzbołowo i brody Szeczupy i Tylżę. Poseł rosyjski informuje dalej, że dotychczas nie udało się ustalić osób, które zajmowały się przerzutami uzbrojenia.
>> Szos. PW, s. 239–240.

1896 – Zespół amatorskiego teatru Towarzystwa „Zgoda” po sukcesach w Olsztynie wyjechał na gościnne występy do Bartołd k. Barczewa. Wystawiono tam Bogumiła Aspisa „Adam i Ewa”, „Żyd w beczce” Aleksandra Ładnowskiego, oraz „Słowniczek” Władysława Bełzy.
>> Wak. GO, s. 148.

1915 – W Berlinie k. Świecia zm. Erazm Parczewski /ur. 12.6.1826 w Ociążu k. Odolanowa/, ziemianin, działacz społ.-narod. w zaborze pruskim. Więziony za udział w powstaniu wlkp. 1848. Studiował we Wrocławiu. Działał jako sekr. a potem Prezes Prowincjonalnego Komitetu Wyborczego dla Prus Zachodnich i Warmii. Z ramienia ludności polskiej był posłem do parlamentu Rzeszy /1874–1877/. Wielokrotnie przebywał na Warmii i Powiślu.. Utrzymywał z nim stały kontakt Andrzej Samulowski z Gietrzwałdu. P. cieszył się dużym autorytetem na Pomorzu i Warmii.
>> Or. SBWMiP, s. 245–246.

1920 – Do Działdowa dotarły pogłoski o planowanym przez Niemców zbrojnym napadzie na miasto. Miało w nim wziąć udział 34 000 żołnierzy. Po stronie polskiej w Narzymiu i Brodowie były ponoć organizowane grupy, które miały wspierać oddziały wojskowe, które miały przybyć z Prus Wschodnich. Meldunki tej treści dotarły do Okręgu WP „Pomorze”. Brak danych, czy i w jaki sposób Wojsko Polskie zareagowało na tego rodzaju doniesienia.
>> Rocz. Dział. 1999, V, s. 40.

– Zerwane zostało godło państwowe z budynku konsulatu polskiego w Olsztynie. Ministerstwo spraw zagranicznych RP wystąpiło do Komisji Międzysojuszniczej z postulatem, by przyszła granica nie była ustalana wyłącznie na podstawie wyników głosowania plebiscytowego. W Kwidzynie trwają rozruchy, które zaczęły się poprzedniego dnia. Hotel „Cassino” był otoczony przez niemiecki bandy Haukomando. Żądano ściągnięcia polskiej flagi. Polaków bronili dzielnie żołnierze włoscy. Rozruchy trwały cały dzień. Aby nie zaogniać sytuacji, polska flaga została ściągnięta z gmachu hotelu.
>> Staw. Pl., s. 418, 510, 411.

– W Moskwie zawarty został traktat pokojowy między Litwą a Rosją Radziecką. W oparciu o ten akt Litwini zajęli Wilno /28.8.1920/.
>> Rusz. II, s. 91.

1925 – W piątą rocznicę zwycięskiego dla Niemców plebiscytu w Olsztynie odbyła się uroczystość otwarcia nowego budynku teatru; gmach powstał z przebudowy istniejącej na tym miejscu dużej restauracji, według projektu olsztyńskiego architekta Augusta Feddersena.
>> Sik. Galop., s. 142.

1931 – W Uzdowie, nad granicą z Prusami Wschod. odsłonięty został Pomnik Zwycięstwa Grunwaldzkiego. Emilia Sukertowa Biedrawina w swych wspomnieniach twierdzi, że fakt ten miał miejsce 11.12.1931 w sobotę. „Kronika”, na którą się w tym miejscu powołuję, podaje datę 12.7.1931 – niedziela.
>> Kron. XX, s. 433.

1938 – Oddział powiatowy olsztyńskiego Bund Deutscher Osten rozesłał do podległych jednostek okólnik, jak utrudniać pracę Leonowi Kauczorowi, nauczycielowi muzyki gimn. kwidzyńskiego, który wykorzystując wakacje rejestrował na Warmii stare pieśni polskie. Oto fragment pouczenia: „Proszę zwrócić powiernikom uwagę na działalność Kauczora, niech zaprawiają ludność do tego, aby nie dała się wyzyskać, ponieważ K. chce służyć tylko polskiej propagandzie”.
>> KMW 1979, s. 464.

1940 – W Sachsenhausen zamord. Konstanty Licznerski /ur. 28.8.1876 w Reszkach k. Ostródy/, ks. katol., pedagog. Wykładowca w Collegium Marianum w Pelplinie, czł. Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Proboszcz w Pluskowęsach k. Wąbrzeźna. Aresztowany w paździer. 1939 r. Więziony w Chełmnie i Stutthofie. Zakończył życie po dwumiesięcznym pobycie w Sachsenhausen.
>> Or. SBWMiP, s. 190.

– Na dworcu w Gdańsku został aresztowany przez gestapo d-ca gdyńskich czerwonych kosynierów por. Rusinek. Rozpoznano go w Oflagu. Wehrmacht „wspaniałomyślnie” wypuścił go na wolność, by następnie aresztować jako cywila i zamknąć w Stutthofie. Koniec wojny zastał go w Mauthausen.
>> Wań. Wal., s. 189–190.

1944 – W parlamencie angielskim wymiana na temat przyszłości Prus Wschod. po zakończeniu wojny światowej.
>> KMW 1992, s. 336.

1945 – W jednorazowej akcji repatriowano do Niemiec z Olsztyna prawie wszystką pozostałą tu ludność niemiecką.
>> Szos. Dz. WiM, s. 168.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę