1 lipca

1260 – Biskup warmiński Anzelm doprowadził do pokojowego uregulowania kwestii spornych między zakonem krzyżacki, a bpem pomezańskim.
>> Achr., s. 15.

1343 – Przy katedrze fromborskiej odbył się synod diecezjalny, któremu przewodniczył bp Herman z Pragi.
>> Achr., s. 34.

1410 – Do Czerwińska na przeprawę przez Wisłę przybywają rycerze wielkopolscy i „wszystkich ziem królestwa polskiego”.
>> Ku. BpG, s. 204.

1437 – W Szczuczynie zostało zawarte porozumienie między w. mistrzem Pawłem von Rusdorfem i księciem mazowieckim Władysławem, synem Siemowita IV. Wytyczono wówczas i opisano dokładnie granice. W ten sposób załagodzono spór, który trwał przez 30 lat.
>> KMW 1996, s. 365.

1455 – Zaciężni czescy w imieniu wojsk związkowo-polskich zajęli Braniewo i Ornetę.
>> Ptak Wojskowość, s. 208.

1569 – Uroczyste zaprzysiężenie w Lublinie aktu Unii Polsko-Litewskiej.
>> WEP XI, s. 813–814; Łoj. Kal. hist, 13 lutego.

1455 – Braniewo obsadzili Czesi posiłkujący gdańszczan i elblążan.
>> Czub. Warow., s. 10.

– Jeziorany poddały się Czechom w służbie polskiej, pod wodzą Jana Koldy.
>> Bis., s. 128.

1456 – Papież Kalikst III wystosował bullę, mocą której zdjęta została klątwa z wszystkich mieszkańców Prus, którzy zbuntowawszy się, znów staną się posłuszni Krzyżackiemu zakonowi.
>> Wap. III, s. 319.

1520 – Mimo, że trwał jeszcze rozejm, hetman Mikołaj Firlej rozpoczął wymarsz spod Królewca.
>> Bis. WP, s. 255.

1526 – Albrecht Hohenzollern, do niedawna w. mistrz zakonu, książę Prus, bierze w Królewcu ślub z Dorotą, księżniczką duńską. Uroczystość miała charakter katolicki.
>> KMW 1965, s. 287.

1537 – W Lidzbarku Warm. zm. Maurycy Ferber bp warm., dr praw. Studiował w Rzymie i Sienie. Przez szereg lat był członkiem dworu papieskiego. Na Warmii zasłużył się jako administrator. Dbał o szkolnictwo. Lojalny wobec Korony. Jako jeden z pierwszych zwrócił uwagę na niebezpieczeństwa wynikające z faktu sekularyzacji zakonu krzyżackiego. Pochodził z patrycjuszowskiej rodziny gdańskiej /ojciec sprawował urząd burmistrza/.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 60–61; Rocz. Ol. I, 1958, s. 223–233.

1569 – W Lublinie unie realna Litwy i Polski. W akcie nie mówi się, jak w Krewie, o wcieleniu Litwy do Polski, lecz o umowie dwóch równych państw.
>> Sams. Miejsce, s. 109; WEP XI, s. 813–814; Jasien. Polska J., s. 415.

1592 – W Ołyce ur. Albrycht Stanisław Radziwiłł /zm. 12.11.1656 w Gdańsku/, książę, podkanclerzy litewski, kanclerz wielki litewski, pamiętnikarz.
>> Czapl. Dawne, s. 168; WEP IX, s. 677.

1609 – Począwszy od tej daty do 27.9.1609 r. gości w Węgorzewie elektor Jan Zygmunt z małżonką.
>> Stud. Anger., 1999, IV, s. 29.

1612 – Książę pruski Jan Zygmunt wraz z małżonką przybył na Mazury. Przebywał w Węgorzewie i Piszu od 1 – 27.7.1612 r.
>> Toe., s. 175.

1626 – Wojska szwedzkie zajęły Frombork. Zabrano wówczas bibliotekę kapituły fromb. oraz większość archiwum kapituły.
>> KMW 1968, s. 264, 516.

1651 – W Olsztynie zm. kan. warm. Marcin Skarszewski, bliski współpracownik bpa warm. Mikołaja Szyszkowskiego, rościł pretensje do części spadku po nim.
>> Sz. DW, s. 100.

1708 – Bp warm. Andrzej Chryzostom Załuski wraz z bratową wojewodziną czernichowską przebywają w Królewcu. Celem pobytu były m.in. sprawy handlowe /dobrze sprzedali żyto i pszenicę/.
>> KMW 1992, s. 271.

1734 – Król Stanisław Leszczyński, po tajemnej ucieczce z Gdańska, oczekuje na przeprawę przez Wisłę na lewym jej brzegu.
>> Lesz. Opis, s. 29.

1757 – Malarz Mateusz Józef Pigulski, jak wynika z rachunków bpa warm. Adama Stanisława Grabowskiego, otrzymał ostatnią wypłatę „na drogę”. Bp Grabowski znany był jako mecenas, więc być może Pigulski był wysłany przez bpa na dalsze studia malarskie.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 77.

1818 – Minister Schuckmann w piśmie do kanclerza Hardenberga przytacza argumenty za i przeciw uwłaszczeniu chłopów w Prusach Wschodnich.
>> KMW 1978, s. 247.

1830 – Zarząd miasta Olsztyna w swym sprawozdaniu stwierdza, że radni nie znają języka niemieckiego.
>> Wak. Ol., s. 395; Sik. Galop. S. 45.

1831 – Pruska Komenda Generalna w Królewcu wysłała piechotę i dragonów w rejon Ragnety i Tylży, gdyż coraz bardziej realna stawała się możliwość, że dca powstańców polskich na Litwie, po klęskach pod Wilnem i Kownem, będzie szukał schronienia w Prusach Wsch.
>> Szos. Pw, s. 27–28.

1848 – Antoni Gąsiorowski rozpoczął wydawanie w Szczytnie tygodnika powiatowego /Kreis-Blatt des Konigl. Preuss. Landratsamtes Ortelsburg – pismo od r. 1840 wychodziło jako wydawnictwo C.H. Haricha w Olsztynku/.
>> Choj. Szkice, s. 143.

1859 – Ukazał się w Piszu pierwszy, próbny nr „Prawdziwego Ewangelika Polskiego”. Redaktorem był ks. Fryderyk Beniamin Moeller, a wydawcą, drukarzem i nakładcą Antoni Gąsiorowski.
>> KMW 1990, s. 19; Choj. Szkice, s. 129.

– Tenże Antoni Gąsiorowski zapowiadał, że także od 1 lipca 1859 roku zacznie się ukazywać miesięcznik „Zaradny Gospodarz Wiejski”. Jeden nr tego pisma ukazał się, jednak, jak twierdzi Władysław Chojnacki, nie wiadomo czy były następne.
>> Choj. WiM, s. 703–707.

1866 – W Pluskach k. Olsztyna ur. Jakub Bem /zm. 22.10.1966 w Gietrzwałdzie/, działacz. W młodości górnik westfalski, gdzie zdobył szlify aktywisty ruchu polskiego.
>> Or. SBWMiP, s. 56.

1874 – W Woli Krokockiej k. Sieradza ur. Jerzy Kurnatowski /zm. 22.5.1934 tamże/, działacz społ.-oświat., publicysta. Działał na rzecz polskich ewangelików w Prusach Wsch. i na Śląsku. Współpracował z Emilią Sukertową Biedrawiną.
>> Or. SBWMiP, s. 176–177.

1877 – W Olsztynie władze zlikwidowały szkółkę dla sierot, prowadzoną przez miejscowe szarytki. W szkole tej nauczano po polsku.
>> KMW 1993, s. 75.

– Ostatnie ćwierćwiecze XIX w. w Prusach Wschod. charakteryzowało się prześladowaniem katolicyzmu. I tak np. ks. Walenty Winkiel z Barczewka został sądownie ukarany, za to, że codziennie odprawiał msze św. z polskimi śpiewami.
>> Jas. Ś., s. 230–231.

1878 – W Paryżu zm. Jakub Faron /ur. 28.7.1786 w Królewcu/, działacz niepodl, ppłk WP. Walczył w Hiszpanii, Portugalii, Teksasie i Grecji. Odznaczony krzyżem Virtuti Militari oraz Krzyżem Legii Honorowej /dwukrotnie/.
>> Or. SBWMiP, s. 99.

– Władze pruskie wydały zarządzenie zabraniające zatrudniania socjaldemokratów przy budowie „Ostbahn”.
>> Z dziej. klasy I, s. 19.

1879 – Została otwarta druga na Mazurach linia kolejowa: wystrucko-ełecka /Insterburg-Lyck/.
>> Kolb. Mp, s. 21.

1891 – Przestały wychodzić „Nowiny Warmińskie”. Pismo to stawiało wyżej międzynarodowe interesy Kościoła niż sprawy polskie. „Gazeta Olsztyńska” skwitowała ten fakt wzmianką: «Gazeta Olsztyńska» pozostanie znowu jedynym tylko polsko-katolickim pisemkiem”. „Nowiny” chętniej nazywały siebie pismem katolicko-polskim.
>> Wak. GO, s. 118–123.

1896 – W Zwiniarzu k. Lubawy ur. Teofil Ruczyński /zm. 8.6.1979 w Lubawie/, nauczyciel, poeta, działacz regionalny. Kształcił się w semin. nauczycielskim w Lubawie. Swoje utwory ogłaszał w pomorskiej „Drwęcy”, „Pielgrzymie”, „Głosie Lubawskim”, „Gazecie Działdowskiej”, „Dzienniku Tczewskim” i in. Po 1945 jako nauczyciel pracował w Dąbku i w Olsztynie. Był stałym współpracownikiem „Słowa na Warmii i Mazurach”. Czł. Związku Literatów Polskich. Obok samodzielnych tomików poezji jego utwory znajdują się w wielu antologiach.
>> Or. SBWMiP, s. 274; Chł. Lud., s. 100.

1899 – W Olsztynie rozpoczęły pracę wodociągi miejskie.
>> Wak. Ol., s. 398.

1903 – Powstał Związek Towarzystw Ludowych w Prusach Zachodnich. Jego patronem został ks. Kupczyński z Gracz pod Pelpinem. Cele organizacji określał statut: „szerzenie moralności i religijności, w ścisłym związku z Kościołem, krzewienie cnót duchowych, obowiązków obywatelskich, zawodowych, towarzyskich oraz zwalczanie socjalizmu”.
>> KMW 1962, s. 60.

1905 – Zaczyna wychodzić /regularnie/ „Goniec Mazurski”. Pismo drukowano w Ostródzie, red. odpowiedzialnym był Franciszek Pospieszalski.
>> Choj. Szkice, s. 158–159.

1906 – W Szczytnie ukazał się pierwszy nr pisma „Mazur”. Redaktorem został Stanisław Zieliński, a redaktorem odpowiedzialnym, także nakładcą, Herman Falkenberg – Niemiec na usługach policji pruskiej, o czym nikt wówczas nie wiedział. Po roku działalności gazeta stała się antypolska. Dopiero, gdy redakcję objął Kazimierz Jaroszyk, pismo znów stało się obrońcą polskich Mazurów. Istniało do wybuchu I-szej wojny światowej.
>> WiM 1985, nr 23, s. 8.

1911 – Rejencja olsztyńska przeniosła się do nowego gmachu /naprzeciw obecnego Urzędu Wojewódzkiego, po 1945 roku mieściły się tam biura Dyrekcji Okręgu PKP/.
>> Wak. Ol., s. 212, 398; Sik. Stary, s. 62; Sik. Galop, s. 122.

1913 – Bartna Strona, osiedle opodal zamku w Szczytnie /założone w 1360 roku/ zostało wbrew woli mieszkańców włączone w obręb miasta. Nazwa osady wiązała się z osadzeniem tu przez Krzyżaków polskich osadników. Ich obowiązkiem było dzianie barci, dostawa do zamku miodu, pomoc w łowach i sprzęt siana dla koni załogi szczycieńskiego zamku.
>> Szczyt., s. 179.

1914 – W Prusach Wschodnich ogłoszono powszechną mobilizację. Rozpoczęła się I wojna światowa.
>> Boe., s. 42–44; Rucz. Ztl, s. 61.

1919 – Komitet Mazurski w Warszawie wystosował pismo do sekcji prasowej Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu. Dotyczyło ono jeńców Polaków z Wehrmachtu. Chodziło o ich zwolnienie, by mogli wziąć udział w propagandzie plebiscytowej m.in. na obszarze Warmii i Mazur.
>> Staw. Pl., s. 50–51.

– Do tej daty wszyscy rodzice, którzy pragnęli, by ich dzieci pobierały naukę religii w języku polskim, musieli złożyć pisemne oświadczenia w tej sprawie. Aby ułatwić życie swym czytelnikom, „Gazeta Olsztyńska” wydrukował odpowiednie formularze. Wystarczyło, że zainteresowany wpisał swoje nazwisko i złożył podpis.
>> KMW 1977, s. 379.

1920 – W Pluskach i Lamkówku k. Olsztyna otwarto szkoły polskie.
>> KMW 1977, s. 384.

1923 – Emilia Sukertowa została redaktorem odpowiedzialnym wychodzącej w Działdowie „Gazety Mazurskiej”.
>> KMW 1965, s. 388; Suker. Dawno, s. 65.

1924 – Ukazał się 1-szy numer miesięcznika „Biuletynu Związku Polaków w Niemczech”. Wyszło 9 numerów, ostatni 1.3.1925 r. Od 1 kwietnia 1925 roku pismo to ukazywało się pod nową nazwą: „Polak w Niemczech”.
>> Encykl., s. 63.

1926 – Redaktorem „Mazurskiego Przyjaciela Ludu” został Mazur Augustyn Scharkowski.
>> Wrzes. Rp/WiM, s. 175.

1931 – Senat Wolnego Miasta Gdańska wypowiedział umowę, na mocy której w porcie gdańskim mogły stacjonować polskie okręty wojenne.
>> Kron. XX, s. 433.

1933 – Stan posiadania Związku Polskich Towarzystw Szkolnych” 67 polskich szkół prywatnych z 1906 dziećmi, 5 nowo wybudowanych placówek szkolnych i własny dom szkolny w Złotowie. 16 szkół powszechnych państwowych z polskim językiem nauczania z 184 dziećmi na Śląsku Opolskim /Konwencja Genewska/. Istniało 29 przedszkoli z 450 dziećmi. Prywatne gimnazjum polskie w Bytomiu. Zaawansowane były także rozmowy dotyczące otwarcia drugiego gimn. pols. w Kwidzynie. Ponadto w szkółkach i na kursach uczyło się języka polskiego 3146 os.
>> Burszt. szl., s. 258.

– Pruskie Ministerstwo Oświaty zakazało kolportażu i używania „Małego Polaka” w polskich szkołach w rejencjach: kwidzyńskiej, pilskiej, opolskiej, olsztyńskiej i koszalińskiej.
>> Łuk. IV, s. 189.

1935 – Kurt Skowronnek, ks. ewangelicki w Trelkowie k. Pasymia, został redaktorem gadzinowego pisma wydawanego w języku polskim. Polski tytuł tej gazety zmienił na „Masurische Volksfreund”. Kierował pismem do 1.9.1939 r.
>> Or. Wopt, s. 118.

– Zamknięta została szkoła polska w Nowej Wsi na Powiślu.
>> Fil. Wopt, s. 118.

1936 – Seweryn Pieiężny otrzymał dwa ostrzeżenia od ministra propagandy Rzeszy. Jedno z tych ostrzeżeń dotyczyło polityki redakcyjnej w „Gazecie Olsztyńskiej”, drugie dotyczyło „Mazura”. Obie gazety miały rzekomo podburzać ludność, grożono konsekwencjami.
>> Wak. GO, s. 438.

1940 – Okólnik Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rzeszy sankcjonował zabijanie ułomnych niemowląt.
>> PP 1966, nr 9, s. 14.

1943 – W „Wilczym Szańcu” k. Kętrzyna odbyła się odprawa wyższych dowódców mających wziąć udział w zaczepnej operacji „Zitadelle”, znanej w piśmiennictwie historycznym jako bitwa pod Kurskiem. Szczegóły tej operacji już następnego dnia znane były ponoć dowództwu Armii Czerwonej, gdyż via Szwajcaria przekazał je Moskwie gen. Fritz Thiele – szef łączności Wehrmachtu. Znajomość tego uderzenia umożliwiła odpowiednie przegrupowanie sił wojskom radzieckim, co zaowocowało nie tylko wygraniem wspomnianej bitwy, lecz i natychmiastowym przejściem do ofensywy. Niemcy pod Kurskiem straciły 70 tysięcy zabitych, prawie 3 tysiące czołgów i 1390 samolotów. Od bitwy pod Kurskiem Niemcy utraciły inicjatywę operacyjną na froncie wschodnim.
>> Tar. Cz. O., s. 202.

1944 – Katastrofalna sytuacja hitlerowców na froncie wschodnim. Na północnym odcinku frontu dla usprawnienia dowodzenia dokonano zmian kadrowych. Znacznie powiększył swe wpływy feldmarszałek W. Model.
>> Sob. Om-m, s. 48–49.

1945 – Ukazał się 1-szy nr „Mazurskiego Dziennika Urzędowego Pełnomocnika Rządu”, w którym został zamieszczony „Tymczasowy statut organizacyjny”. Zawierał on szczegółowe zakresy czynności, instrukcję kancelaryjną Urzędu Pełnomocnika Rządu oraz starostw powiatowych.
>> Łuk. Ol., s. 15; KMW 1974, s. 295.

– Władze bezpieczeństwa ZSRR poinformowały Józefa Stalina, że podczas dni morza w Gdańsku polskie podziemie zamierzało dokonać zamachu na Bolesława Bieruta i Michała Rolę-Żymierskiego.
>> Teczka, s. 313.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę