1250 – Legat papieski wyznaczył na biskupa warmińskiego duchownego krzyżackiego Anzelma. Sakry biskupiej udzielił mu kardynał Piotr z Albano. Biskup Anzelm przybył na Warmię w początkach 1251 roku, a pierwsze dokumenty jako ordynariusz warmiński wystawił w Elblągu na początku kwietnia tegoż roku.
>> Achr., s. 13–14.
1520 – Król Zygmunt Stary rozsyła wici do szlachty wielkopolskiej, zapowiadając wyprawę pospolitego ruszenia przeciw wojskom zorganizowanym w Niemczech przez w. mistrza Albrechta.
>> Bis. WP, s. 325.
1591 – W Oławie na Śląsku ur. Jan Chrystian, książę brzeski z rodu Piastów /zm. 25.12.1639 w Ostródzie, jako dzierżawca części Prus/. Na Śląsku był przywódcą opozycji habsburskiej. Wygnany, ostatnie lata swego życia spędził w Toruniu i Ostródzie.
>> WEP V, s. 193; Mart., Nk, s. 24.
1608 – We Fromborku zm. Marcin Kołacki, dr praw, kan. warm. Studiował w Rzymie. Nim został kanonikiem warm. był proboszczem katedralnym w Warszawie. W latach 1607–1608 piastował godność wikariusza generalnego diec. warmińskiej. Pełnił misje dyplomat. z ramienia króla Zygmunta III Wazy.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 137.
1612 – W Chełmży zm. Jan Pisański, kan. warm., kanclerz bpa warm. Studiował w Ingolstadt. Był administratorem dóbr kapitulnych. Posiadał tytuł sekretarza królewskiego.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 80.
1625 – W Silnicy k. Radomska ur. Jan Łaganowski /pseud. Stephani/, nauczyciel języka polskiego, poeta. Zm. 1694 w Gdańsku. Podczas pobytu w Królewcu /1666–1668/ przeszedł na luteranizm. Kaznodzieja w Pasymiu. Uczył języka polskiego w Rydze i Gdańsku. Wydał podręczniki do nauki języka polskiego.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 21–22.
1645 – W Toruniu odbył się zjazd katolików i luteran. Celem spotkania było wypracowanie zasad pojednania. Nie udało się zbliżyć stanowisk.
>> Czap. Wład. IV, s. 346.
1664 – Na Warmii ur. Jan Kariger /Karyger/, zm. 13.05.1729 w Prelach, pochowany w Dyneburgu, jezuita, leksykograf. Studiował w Warszawie. Długoletni misjonarz w Inflantach.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 123–124.
1758 – W Jerutach k. Szczytna zm. Michał Synagowicz /Sinogowitz, Sinogowiz, Synagowitz/, ur. ok. 1695 w Szczytnie, kaznodzieja polsko-ewangel., pedagog. Studiował w Królewcu. Rektor szkoły w Dąbrównie, prob. ewangel. w Targowie i Jerutach.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 170.
1763 – W Dobrym Mieście ur. Franciszek Niedermann, malarz.
>> WiM 1968, nr 6, s. 23.
1809 – W Dobrym Mieście zm. Michał Fox /ur. 27.09.1758 w Stygajnach k. Braniewa/, ks. katol., bibliotekarz i kapelan bpa Ignacego Krasickiego. Był kanonikiem warm., ale nie rezydował we Fromborku. Autor interesujących pamiętników.
>> Or. SBWPKiZM I, s. 62.
1816 – W Gawłowicach k. Radzynia ur. Bogumiła Donimirska /zm. 2.03.1914 w Sztumie/, ziemianka, działaczka oświat. i społeczna. Patronowała organizacjom polonijnym.
>> Or. SBWMiP, s. 87.
1838 – W Królewcu zm. Jan Teodor Wojde /Woyde/, ur. 11.07.1774 w Lesznie Wlkp., ks. ewangel., dyr. Seminarium Polskiego w Królewcu. Studiował we Frankfurcie n. Odrą i w Berlinie. Sprzeciwiał się gwałtownym postępom germanizacji. Zasłużony dla upowszechniania języka polskiego w Prusach Wschod.
>> Or. SBWMiP, s. 334.
1842 – W Lamkowie k. Barczewa ur. Franciszek Szczepański /zm. 4.07.1907 tamże/, warmiński działacz. Był bliskim współpracownikiem Jana Liszewskiego, Andrzeja Samulowskiego. Przyczynił się do ożywienia politycznego polskiej Warmii. Zasłużony dla rozwoju czytelnictwa książek i pism polskich. Był także korespondentem pism polskich. Jak na ironię spoczywa na cmentarzu swej rodzinnej wsi pod niemieckim nagrobkiem.
>> Or. SBWMiP, s. 305.
1854 – Tę datę nosi pismo superintendenta Gottfrieda Schulza do króla pruskiego w sprawie zorganizowania we wszystkich garnizonach, gdzie służą polskojęzyczni ewangelicy, nabożeństw polskich. Pomysł nie uzyskał poparcia konsystorza królewieckiego.
>> KMW 1993, s. 423.
1863 – Do rosyjskiej niewoli dostał się Franciszek Rydzewski, krawiec z Olsztyna, który przekradł się przez granicę i przystał do polskiego powstania. Rydzewski mieszkał wcześniej przez jakiś czas w Warszawie i tam miał się rzekomo zarazić „szkodliwymi ideami”. Rosjanie skazali go na zesłanie do Kazania, skąd powrócił na rodzinną Warmię w 1866 roku.
>> Jas. Ś., s. 208; Sik. Galop., s. 64.
1876 – Ukazała się ustawa, która wprowadzała wyłączność języka niemieckiego w sądach, szkołach i administracji. Istniały co prawda pewne odstępstwa, jednak ich zastosowanie w praktyce było wielce utrudnione.
>> KMW 1994, s. 248.
– W Reszkach k. Ostródy ur. Konstanty Licznerski /zm. 12.07.1940 w Sachsenhausen/, ks. katol., pedagog. Więziony w obozach koncentracyjnych w Stutthofie i Sachsenhausen.
>> Or. SBWMiP, s. 190.
1899 – Zjazd prowincjonalny socjaldemokratów w Królewcu. W dwudniowych obradach uczestniczyli także przedstawiciele ludności warmińskiej i mazurskiej /Ebhardt z Komorowa k. Pisza, Herbig z Marun k. Olsztyna, Dominik z Kętrzyna/. Herbig nawet przewodniczył obradom. Jednym z problemów dyskutowanych była sprawa ludności polskiej, o której głosy zamierzano zabiegać w wyborach.
>> Z dziejów I, s. 28–29.
1914 – W okolicach Olsztyna został zaatakowany, a później okrążony i zniszczony XIII korpus rosyjski. Otoczyły go niemiecki I korpus zapasowy i XX korpus armijny. Podczas walk poważnych zniszczeń doznała wieś Dorotowo. Rosjanie zajęli Bartoszyce.
>> KMW 1996, s. 68–69; Orł. Il. przew., s. 151, 191; Wak. Ol., s. 297; Hryc. Bart., s. 81.
1919 – Reaktywowany został uniwersytet im. Stefana Batorego w Wilnie. Uczelnia posiadała wówczas 6 wydziałów: humanistyczny, teologiczny, prawa i nauk społecznych, przyrodniczo-matematyczny, medyczny oraz sztuk pięknych.
>> WiM 1989, nr 3, s. 6.
– Poselstwo polskie w Londynie wystąpiło do brytyjskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych z notą, w której zwrócono uwagę, że na skutek wyraźnego braku ochrony interesów polskich ze strony mocarstw sprzymierzonych, doprowadzona do granic cierpliwości ludność Wschodnich i Zachodnich Prus oraz Pomorza, może podjąć desperackie działania w postaci powstania zbrojnego.
>> Wrzes. WiM, s. 240.
1920 – Ministerstwo Spraw Zagranicznych poleciło Poselstwu RP w Berlinie wnieść protest przeciw prześladowaniom działaczy polskich i gwałtom niemieckim na terenach plebiscytowym.
>> Staw. Pl., s. 511.
– Litwini w czasie odwrotu rozbitych oddziałów Armii Czerwonej zajęli Wilno, zgodnie z traktatem pokojowym zawartym 12.7.1920 w Moskwie między Litwą a Rosją Radziecką.
>> Rusz. II, s. 91.
1922 – Rada Ministrów RP podjęła uchwałę dotyczącą dalszej rozbudowy portu w Gdyni.
>> Rocz. Gd. 1964, XXIII, s. 42.
– Kierownictwo Związku Polaków w Niemczech na konferencji z przedstawicielami polskiej służby dyplomatycznej w Niemczech dyskutowało na temat stosunków nowopowstałej organizacji z Rzeczpospolitą Polską. Na tej konferencji prezes Związku Polaków Stanisław Sierakowski zgłosił propozycję, by podjąć działania w celu utworzenia jednolitego frontu mniejszości narodowych Republiki Weimarskiej.
>> Wrzes. RP/WMiP, s. 128; Łuk. IV, s. 179.
1928 – Na konferencji NSDAP w Monachium zapadła decyzja o objęciu przez Ericha Kocha funkcji Gauleitera prowincji Prusy Wschodnich.
>> KMW 1985, s. 289.
1930 – W Nowym Targu na Powiślu otwarta została polska szkoła. W pierwszym dniu na 13 zgłoszonych dzieci przybyło siedmioro. W 3 lata później dzieci było 17, natomiast w 1936 tylko 8, i ta liczba utrzymała się do sierpnia 1939 r.
>> Fil. Wopt, s. 161, 163.
1933 – Władze niemieckie po raz drugi w ciągu tego samego roku wstrzymały druk pisma „Mazur”. Tym razem na okres 3 miesięcy. Przyczyną restrykcji był artykuł zamieszczony 5.08.1933 pt. „Myśli uświadomionego Mazura”.
>> Chł. SP, s. 66, 128.
1934 – Związek Polskich Towarzystw Szkolnych w Niemczech wystąpił do władz niemieckich z oficjalnym wnioskiem o uruchomienie w Kwidzynie prywatnego gimnazjum polskiego.
>> KMW 1995, s. 378.
1935 – Mieczysław Rogalski, konsul RP w Kwidzynie, raportował poselstwu polskiemu w Berlinie, że w dziedzinie sportu akcja konsulatu idzie w trzech kierunkach. Dokłada się starań, by powstawały stowarzyszenia sportowe, sprowadza się drużyny polskie na Powiśle, a ponadto czynione są starania, by sportowcy polscy nawiązywali kontakty ze sportem niemieckim.
>> WiM, 1988, nr 8, s. 10.
1938 – Gdynia: przystąpiono do budowy pierwszego polskiego statku handlowego.
>> Kron. XX, s. 530.
1939 – W Prusach Wschodnich trwają gorączkowe przygotowania do racjonowania żywności. W godzinach wieczornych wydano zarządzenie o zakazie zamykania sklepów spożywczych.
>> KMW 1971, s. 108.
– Zgodnie z wcześniejszymi uzgodnieniami kończył się termin pobytu niemieckiego pancernika „Schleswig-Holstein” w porcie gdańskim. Okręt nie odpływał, jego dowódca, ani konsulat, ani niemiecka ambasada w Warszawie nie wystąpiły o przedłużenie wizyty. Był jeden więcej dowód, że sytuacja zaostrzała się.
>> Per. Wielkie, s. 31.
1945 – Władze Okręgu Mazurskiego skierowały lekarza Michała Żołnierowicza do Węgorzewa, gdzie zorganizował on szpital powiatowy i pracował w nim jako asystent, kończąc równocześnie w Łodzi studia medyczne, które rozpoczął w roku 1937 na Uniwersytecie im. Stefana Batorego w Wilnie.
>> Rocz. Med., s. 199.