26 maja

1339 – Zm. Aldona Anna, królowa polska, żona Kazimierza Wielkiego, córka księcia litew. Giedymina. Drugie imię Anna (Hanna) otrzymała na chrzcie po przybyciu do Polski. Małżeństwo służyło umocnieniu polskiego sojuszu polsko-litewskiego skierowanego przeciw Krzyżakom.
>> WEP I, s. 131.

1410 – Wielki książe litewski Witold potwierdził w Trokach zawieszenie broni z zakonem do św. Jana (24.6).
>> Ku. BoG, s. 93.

1520 – W. mistrz Albrecht wysłał kolejnego posła do wielkiego księcia moskiewskiego Wasyla III w celu wyjedniania pomocy w wojnie z Polską. Posłem był Jerzy Klingenbeck, który pertraktowł w prawie pieniędzy na opłacenie zaciężnych ciągnących na Polskę z zachodu. Mowa była także o wspólnej wyprawie wojsk moskiewskich i krzyżackich. Miejscem spotkania miał być Wyszogród nad Wisłą.
>> Bis. WP, s. 230.

1522 – Na zjeździe stanów pruskich w Malborku dyskutowano między innymi postulaty monetarne zawarte w memoriale Mikołaja Kopernika.
>> KMW 1968, s. 633.

1525 – Marcin Luter w piśmie do księcia Albrechta gratuluje mu dokonania dzieła sekularyzacji i powiadamia, że kaznodzieje, o których prosił, niezadługo przybędą do Prus.
>> Mał. DcP, s. 175.

1526 – Król Zygmunt I Stary wystawił księciu Albrechtowi w Gdańsku przywilej stwierdzający, że w razie zaczepienia go z powodu ziem mu nadanych nie potrzebuje odpowiadać przed nikim innym jak tylko „wobec Nas i następców Naszych, królów Polski”. Dokumentem tym posługiwał się książe Albrecht w trakcie starań o uchylenie banicji, jaką obłożony został przez cesarza po dokonaniu sekularyzacji zakonu krzyżackiego w Prusach.
>> KMW 1968, s. 10.

Książe Albrech podpisał dokument, na mocy którego karczmarz z Węgorzewa Hans Walter jako ekwiwalent za odstąpienie rządowi krajowemu swego młyna otrzymał 2 włóki chełmińskie. Istnieje domniemanie, że transakcja ta miała związek z regulacją poziomu lustra wody w jeziorze Mamry.
>> Toe., s. 247.

1566 – Król Zygmunt August wydał rozkaz, by konfiskować i niszczyć wszystkie ładunki, które mogłyby zwiększtć wojenny i gospodarczy potencjał szwedzki. Towary „zaaresztowane” król polecił odstawiać do trybunału łupów, czyli do komisarzy królewskich ustanowionych nad flotą.
>> Lepszy Dzieje, s. 85.

1612 – Elektor Jan Zygmunt zezwolił, by miasto Giżycko używało pieczęci z wizerunkiem trzech poziomo ułożonych leszczy, z których środkowy jest nieco większy.
>> Toe., s. 183; Wak. Giż., s. 52.

1632 – Na sejmuku warmińskim w Lidzbarku zapadła wstępna decyzja „aby załogi wojskowe, jak było dotąd, zachować nadal, owszem, powiększyć liczbę ich żołnierzy”. Na utrzymanie tego wojska opodatkowano ludność.
>> Sz. DW, s. 315.

1656 – Do Królewca przybył poseł tatarski Mehmed Ali murza. Cel tego poselstwa do elektora nie jest jasny. Wcześniej tatarski poseł był u króla polskiego. Można więc podejrzewać, że chodziło o przeciągnięcie Fryderyka Wilhelma na polską stronę. Wracając z Królewca poseł tatarski udał się do obozu polskiego pod Warszawą.
>> KMW 1995, s. 234.

1743 – W letniej rezydencji biskupów warm. w Smolajnach toczy się rozprawa przed sądem biskupim. Rozpatrywana była skarga chłopów wsi Lądek przeciwko dziedzicowi Stefanowi Spinkowi.
>> Sz. DW, s. 472.

1781 – Tę datę nosi krótki list króla Stanisława Augusta do bpa Ignacego Krasickiego; monarcha donosi, że człowiek, po którego śmierci książe bp chciałby uzyskać prebendę, „przyszedł do zupełnego zdrowia”. Warto zauważyć, że zapobiegliwość warmińskiego bpa równa jest złośliwości króla Stanisława.
>>  Caz.Kbp, s. 310.

1795 – Papież Pius VI Ignacemu Krasickiemu zlecił administrację wrchidiecezji gnieźnieńskiej „in temporalibus et spiritualibus”, natomiast oficjalne zatwierdzenie papieskie na arcybiskupstwo nastąpiło kilka miesięcy później (22.12.1795).
>> Kor. IK I, s. LXXI; II, s. 664 – p. 8.

1801 – W Dąbrowie (Białostockie) ur. August Wannowski (zm. 29.9.1881 w Gdańsku), filolog klasyczny, pedagog.
>> Or.SBWMiP, s. 321-322.

1807 – Skapitulował Gdańsk, w którego oblężeniu obok wojsk francuskich brały także udział oddziały polskie. Garnizon pruski opuścił fortecę z bronią w ręku i udał się do swych sił głównych, zobowiązując się nie używać broni przeciw Francuzom do końca kampanii.
>> Rocz. Gd. 1932, VI, s. 232.

1809 – We wsi Piszewo k. Biskupca Resz. ur. Antoni Eichhorn (zm. we Fromborku 27.2.1869), ks. katol., kan. warm., historyk Warmii.
>> Or.SBWMiP, s. 97-98.

1818 0 Władze pruskie wydały rozporządzenie celne, które stanowiło, że towary transportowane lądem i wodą do portów w Królewcu i Kłajpedzie będą clone nie na granicy, lecz w miastach docelowych. Uzgodnienie to obowiązywało b. krótko, gdyż już w styczniu następnego roku rosyjskie i polskie towary spławiane Niemnem podlegały ocleniu w miejscowości Schmalleningken, z dala od miejsca sprzedaży.
>> KMW 1980, s. 382.

1831 – Miała miejsce jedna z ważnych bitew powstania listopadowego, znana jako bitwa pod Ostrołęką. Wojskami polskimi dowodził Jan Zygmunt Skrzynecki, a armią rosyjską Iwan I. Dybicz. W bitwie wyróżnił się Józef Bem, który dowodził artylerią.
>> WEP VIII, s. 344; Słow. geogr. t. P. II, s. 678-679.

1833 – Dominik Szymkiewicz (emisariusz Wielkiej Emigracji w Prusach Wschod.) w piśmie do Wileńskiego Zebrania Deputatów Szlacheckich prosi o potwierdzenie szlachectwa dla siebie i dla swych stryjeczno-ciotecznych braci. We wspomnianym piśmie Szymkiewicz nadmienił, że jego rodzina prerogatywą szlachectwa i herbem Kościesza cieszyła się od czasów starożytnych.
>> KMW 1988, s. 340.

1868 – Ingres bpa Filipa Krementza do katedry fromboskiej.
>> Achr., s. 213.

1892 – W Bartołtach odbył sie polski wiec przedwyborczy. Doszedł on do skutku mimo oporów wójta. Zebranie to zgromadziło ponad 200 osów. Przewodniczył Franciszek Szczepański z Lamkowa.
>> Wak. Przeb., s. 133-134.

1899 – W Łupsztychu k. Olsztyna ur. Franciszek Chabrowski (zm. 1.11.1978 w Olsztynie), działacz plebiscytowy. Był synem robotnika leśnego. Organizator i prezes Towarzystwa Młodzieży w Gutkowie. Członek Tow. Gimnastycznego „Sokół” w Gryźlinach. Po plebiscycie przeniósł sie na Pomorze, uczestnik kampanii 1939 r. (16 pułk artylerii). Przebywał w obozie jenieckim i obozie pracy przymusowej. Z niewoli wrócił na Pomorze, a w 1964 r. przeniósł się do Olsztyna, gdzie aktywnie działał w ruchu ludowym.
>> Or.SBWMiP, s. 72.

1902 – W Poznaniu ur. Emilia Chełkowska, działaczka społ.-narod. na Powiślu, żona Franciszka Chełkowskiego właściciela Telkowic k. Sztumu. Współpracowała z Heleną Sierakowską w Towarzystwie ś. Kingi i Towarzystwie Ziemianek. Działała także w Zw. Polakó w Niemczech. W 1927 r. zorganizowała pielgrzymkę Polaków z Ziemi Malborskiej do Gietrzwałdu.
>> Or.SBWMiP, s. 72.

1913 – W Borzęcinie k. Tarnowa ur. Jan Władysław Obłąk (zm. 16.12.1988 w Olsztynie, pochowany w katedrze olsztyńskiej), bp warm. W diecezji warmińskiej pracował od 1945 r. Organizator i dyrektor biblioteki Seminarium Duchownego „Hosianum”. Od 1959 kanonik warm, od 1962 do 1968 r. rektor olsztyńskiego Seminarium Duchownego. W 1962 roku konsekrowany na biskupa. Członek wielu towarzystw naukowych. Historyk z zamiłowania, autor wielu prac dotyczących historii kościoła na Warmii i Mazurach.
>> Achr., s. 257-263; Or. Twórcy, s. 122-123; KMW 1991, s. 117-125.

1914 – W Łodzi ur. Iza Nojek (zm. 14.11.1974 w Ostródzie), działaczka kultury, choreograf.
>> Or. Twórcy, s. 120.

1920 – Wojewoda pomorski powołał Radę Miejską Działdowa. W jej skład weszło 8 Polaków, 9 Niemców i 8 „umiarkowanych”. Przez „nieumiarkowanych” rozumiano najprawdopodobniej osoby o niezdecydowanym obliczu narodowościowym.
>> Dział., s. 181; Rocz. Dział. 1999, V, s. 22.

1933 – Wydana została ustawa o konfiskacie majątku Komunistycznej Partii Niemiec. Wiązało się to z faktyczną likwidacją prasy lewicowej także w Prusach Wschodnich.
>> KMW 1982, s. 253.

– Powstała antypolska organizacja – Związek Niemieckiego Wschodu (Bund Deutscher Osten – BDO). Jej głównym celem było urabianie antypolskich nastrojów w społeczeństwie niemieckim oraz podsycanie ducha rewanżu za Wersal i Genewę.
>> KMW 1978, s. 305; WiM zarys, s. 825 (źródła podają także inną datę założenia BDO – 28.5.1932).

1934 – Minister Józef Beck spotkał się z posłem III Rzeszy w Polsce Hansem v. Moltke; przedłożył niemieckiemu dyplomacie zdecydowane weto, dotyczące propozycji rządu niemieckiego o budowie eksterytorialnej autostrady prze polskie Pomorze.
>> Kron. XX, s. 478.

1937 – Po 7 latach istnienia zlikwidowana została polska szkoła w Pluskach. Do ostatniej chwili uczęszczało do niej troje dzieci: Adelajda Popławska oraz August i Jan Wieczorkowie. Nauczyciel Robert Gransicki wyjechał i objął kierownictwo polskiej szkoły w Głomsku (Pogranicze).
>> Fil.Wopt, s. 36-37.

1939 – Niemiecki inspektor szkolny przeprowadził wizytację szkoły polskiej w Stanclewie i zaproponował nauczycielowi Joachimowe Kokowskiemu, by wystąpił z wnioskiem o zamknięcie placówki. Do szkoły stanclewskiej uczęszczało wówczas 11 dzieci, pochodziły one z 6 rodzin. Szkoła dotrwała do wybuchu wojny. 1 wzreśnia podczas lekscji do kalsy wkroczył żandarm i nakazał zaprzestanie dalszej działalności. Za kilka dni tenże żandarm aresztował nauczyciela i osobiście dostarczył go do obozu koncentracyjnego w Hohenbruch.
>> Fil.Wopt, s. 80.

1940 – W obozie koncentracyjnym Sachsenhausen zamordowano Władysława Demskiego (ur. 5.8.1884 w Straszewie k. Sztumu), ks. katol., działacza społ.-oświatowego, pedagoga. Posługę kapłańską pełnił w Sząbruku k. Olsztyna, Barczewie, Biskupcu Resz., Starym Targu k. Sztumu. Za aktywną działalność plebiscytową i uczestnictwo w polskich organizacjach zmuszony do przeniesienia się do Inowrocławia, gdzie był prefektem w tamtejszym gimnazjum (w tym czasie studiował na Uniwersytecie Poznańskim). Aresztowany w listopadzie 1939 r. Przed umieszczeniem w Sachsenhausen, więziony w Inowrocławiu, Świeciu, Górnej Grupie, Gdańsku i obozie koncentrac. w Stutthofie.
>> Or.SBWMiP, s. 85.

1945 – Pełnomocnik Rządu na Okręg Mazurski płk. Jakub Prawin wydał instrukcję o rejestracji ludności miejscowego pochodzenia.
>> Bar. Warmiacym, s. 36; Łuk. Ol., s. 14.

– Polska administracja przejęła władzę z rąk komendantów wojennych w Ostródzie i Szczytnie.
>> Burszt. szl., s. 346; Szczyt., s. 382.

– Do gmachu urzędu Pełnomocnika Rządu RP w Olsztynie wrzucona została bomba łzawiąca. Ofiar w ludziach nie było.
>> Łuk. O nową, s. 33.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę