24 maja

1362 – Bp warm. Jan Stryprock na prośbę ówczesnych sołtysów Jana i Mikołaja odnowił dokument lokacyjny wsi Radostowo k. Jezioran. Poprzedni akt pochodzący z czterdziestych lat XIV w. zaginął. Przywilej, o którym mowa, przewidywał 6 włók jako uposażenie kościoła.
>> Bis., s. 473.

1370 – W Strzałowie zawarty został pokój związku miast nadbałtyckich z pokonanym Waldemarem IV władcą Danii. W ceremonii uczestniczyli przedstawiciele 4 miast pruskich, wśród nich był także elblążanin Jan Volmenstein.
>> KMW 1988, s. 224.

1416 – Posłowie miasta Elbląga uczestniczą w ogólnycm zjeździe hanzy w Lubece.
>> KMW 1988, s. 228.

1471 – W Krakowie zm. Jan Lutek z Brzezia, podkanclerzy koronny, bp kujawski i krakowski. Wielekrotnie posłował do Rzymu i Niemiec. Na sejmie piotrkowskim w 1469 r. przyjmował w imieniu króla hołd wielkiego mistrza krzyżackiego Henryka von Plauen.
>> WEP V, s. 201.

1520 – Wojska polskie przy użyciu tratew przeprawiły się przez rzekę Świeżą. Nurt był wezbrany, ciężkie działa nie mogły być przetransportowane na drugi brzeg. Oblężenie Pokarmina wobec tego rozpoczęto przy użyciu tylko dział lekkich, strzelających kulami kamiennymi.
>> Bis. WP, s. 178.

1540 – Król polski uznał za heretyka i proskrybował z Polski przyjaciela Mikołaja Kopernika kanonika warm. Aleksandra Scultetiego. Głównym argumentem przemawiającym przeciw A.Scultetiemu było znalezienie w jego kurii dzieła szwajcarskiego reformatora Henryka Bullingera z notatkami kanonika Scultetiego. Głównym oskarżycielem był bp Jan Dantyszek. Sculteti pojechał do Rzymu w nadziei oczyszczenia się z zarzutów. Mimo że wynik procesu okazał sie dlań niepomyślny, w 1551 roku doprowadził do tego,że w Rzymie ogłoszono klątwę na kapitułę warmińską.
>> KMW 1967, s. 202.

1543 – We Fromborku umiera wielki astronom dr Mikołaj Kopernik. Wśród histyryków nie ma zgodniści co do daty śmierci, niektórzy twierdzą, że śmierć nastąpiła 21.05.1543.
>> KMW 1967, s. 228: Kom.Fromb. 1965, s. 19; KMW 1993, s. 142; WEP VI, s. 28.

1565 – W Królewcu zm. Achacy Czema (Cema, von Zehmen), wojew. malborski. Zaufany królów Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta, najbogatszy i najbardziej wspływowy magnat w Prusach. Uczestnik wojny Polski z księciem Akbrechtem. Rzecznik protestantów w Prusach, skłócony z bpem chełmińskim.
>> Or.SBWPKiZM I, s. 38-39; WEP II, s. 731.

1621 – Na sejmie krajowym Prus Książęcych posłowie katoliccy zaprotestowali przeciw wykluczaniu katolików od sprawowania urzędów. Skarżyli się ponadto na prześladowanie ich wyznania. Dokument podpisało 40 posłów, pochodzących przeważnie z południowych mazurskich powiatów, przy czym większość nazwisk miało brzmienie polskie.
>> Janisz. RPaPK, s. 250.

1634 – We Fromborku zm. Andrzej Zagórny, kan. warm., prawnik. Pochodził ze szlachty mazowieckiej. W imieniu sufragana warm. posłował do Rzymu. Ufundował ołtarz w katedrze fromb. Dobroczyńca kościoła św. Trójcy w Mławie, zapisał tej parafii włókę ziemi oraz pieniądze na remont kościoła.
>> Or.SBWPKiZM II, s. 218.

1654 – W Reszlu zm. Szymon Hein (ur. w Braniewie ok. 1570 r.), jezuita, pedagog i mosjonarz. Uczył w Wilnie, Braniewie, Nieświeżu. W zakonie pełnił szereg funkcji. W Reszlu był jednym z głównych inicjatorów i organizatorów kolegium i rezydencji jezuickiej. Opiekowałs ię sanktuarium w Świętej Lipce. W latach 1641-1643 był rektorem kolegium reszelskiego, gdzie kształciła się świecka młodzież szlachecka z Polski i Litwy. Zakład korzystał ze wsparcia bpa warm. Mikołaja Szyszkowskiego i króla Jana Kazimierza.
>> Or.SBWPKiZM I, s. 90-91.

1665 – W Reszlu ur. Jan Henrichsohn (Henrichson), zm. 16.8.1706 w Wilnie), jezuita, pedagog. Kształcił się w szkołach jezuickich. Uczył humaniorów, retoryki i filozofii w Braniewie i Wilnie. W Braniewie wydał rozprawę teologiczną.
>> Or.SBWPKiZM I, s. 94.

1679 – W Krakowie zm. Stanisław Kukliński (ur. 28.09.1596 w Płockiem), jezuita, pisarz. Studiował w Krakowie. Wykładał filoz. i teologię w szkołach jezuickich we Lwowie, Poznaniu, Jarosławiu, Toruniu, Sandomierzu i Łucku. W zakonie pełnił wiele funkcji. Zasłużony dla jeziuckiej rezydenzji w Malborku.
>> Or.SBWPKiZM II, s. 253.

1687 – W Królewcu ur. Jan Teodor Warth (zm. w 1743 r. w Berlinie). Był nadwornym radcą finansowym. Interesowały go zagadnienia pruskie i polskie. Jest autorem trzech prac naukowych.
>> Or.SBWMiP 1963, s. 299.

1690 – Stany pruskie złożyły w Królewcu, w obecności komisarzy polskiego króla, hołd wiernopoddańczy nowemu księciu elektorowi Fryderykowi III.
>> WiM zarys, s. 226; Rocz. Ol. 1972, X, s. 239.

1701 – Wielki nadleśniczy obwodów górnopruskiego i natangijskiego Ludolph Wilhelm von Luederitz w Wielbarku wystawił dokument dla wsi Jerutki, przydając za zgodą króla 10 włók do obszaru, o którym mowa w przywileju z r. 1687. W tym dodatkowym akcie znalazło się stwierdzenie, że „mieszkańcy tej wsi są całkowicie wolni od wszelkich ciężarów wojskowych, wyjąwszy, że muszą uiścić podatek na obronę nałożony na włóki czynszowe i pogłówne po guldenie od osoby”.
>> Toe., s. 246.

1709 – Gmina reformowana w Królewcu otrzymała przywilej króla pruskiego dla polsko-litewskiej drukarni, której zezwolono na drukowanie i wydawanie wszsytkiego z wyjątkiem druków urzędowych i akademickich. Drukarnia ta otrzymała ponadto wyłączność na druk książek w języku litewskim dla litewskich szkół prowincjonalnych oraz podręczników dla szkoły reformowanej w Królewcu.
>> Choj.Szkice, s. 70, 79, 98; KMW 1961, s. 22; KMW 1963, s. 256, 266.

1724 – Tą datą jest opatrzony dokument wystawiony przez magistrat Braniewo, w którym zamieszczony jest cennik opłat pobieranych przez kata za wykonywane przezeń usługi. Kaci w tym czasie nie tylko wykonywali wyroki śmierci, torturowali, obcinali członki, dodatkowo zajmowali się także… leczeniem.
>> Sz.DW, s. 405

1732 – Za zgodą bpa warm. w klasztorze ojców bernardynów w Stoczku Warm. Prusacy dokonali rewizji w poszukiwaniu dwóch dezerterów, którzy mieli sie tam schronić. Przed udzieleniem zgody bp K.A.J Szembek odebrał od oficera uroczyste słowo honoru, że w wypadku znalezienia zbiegów nie zostaną oni straceni, co miało związek z prawem azylu przysługującego klasztorom. Przeszukiwanie nie przyniosło stronie pruskiej spodziewanego rezultatu.
>> KMW 1972, s. 571.

1734 – Przysłane na pomoc królowi Stanisławowi Leszczyńskiemu wojska francuskie ponownie wylądowały na Westerplatte w Gdańsku (3 bataliony, ok. 2400 ludzi). Miasto oblegane było wówczas przez Rosjan, przy współudziale wojsk saskich.
>> Lesz. Opis, s. XXXVIII.

1736 – W Malborku zm. Salomon Hermson (Hermsen), ur. 3.12.1671 w Pruskiej Iławie, kazn. polsko-ewangel. Studiował w Królewcu, Rostocku, Halle i Lipsku. Posługe kapłańską pełnił w Grudziądzu, Suszu i Malborku. Dokonywał przeróbek i tłumaczył na język polski pieśni kościelne.
>> Or.SBWPKiZM I, s. 99-100.

1769 – W Malborku ur. Fryderyk John (zm. 2.09.1843 w Maribor (Słowenia), artysta-rytownik. Pochodził z rodziny angielskiej. Protegowany i stypendysta króla Stanisława Augusta. Studiował w Akad. Sztuk Pięknych w Wiedniu. Pracował także dla dworów wiedeńskiego i rosyjskiego oraz dla elektora bawarskiego. Uważany za jednego z wybitniejszych rytowników ówczesnej Europy.
>> Or.SWPKiZM I, s. 113.

1771 – Rada miejska Olsztyna wydała nowe przepisy przeciwpożarowe. Utworzono wtedy straż pożarną. Dwunastu wartowników i 6 koni miało stale w pogotowiu czekać na rozkaz. Zakupiono 2 wielkie i średnie drabiny, 6 bosaków i sikawki. Każdy dom miał odtąd posiadać ręczną sikawkę oraz 1 lub 2 wiadra skórzane na wodę.
>> Szk.Ol., s. 97.

1790 – W Nidzicy ur. Jan Schwandt, z zawodu szewc i rzemieślnik wyrabiający gwoździe. W późniejszym okresie swego życia został nauczycielem w Bartoszkach k. Działdowa. W aktach rejencji olsztyńskiej zachował się jego pisany po polsku życiorys.
>> Choj.WiM, s. 518-519.

1798 – W auli Gimnazjum Akademickiego w Gdańsku w obecności wszystkich profesorów i młodzieży odbyła się uroczystość powitania Krystyna Celestyna Mrongowiusza jako lektora języka polskiego tej uczelni. Mrongowiusz wygłosił wykład na temat trwałych wartości i znaczenia języka polskiego na ziemiach pruskich.
>> Bień.KCM, s. 40; WiM zarys, s. 374.

1807 – Skapitulował Gfańsk. Nestępnego dnia wojsko pruskie i rosyjskie zaczęło ustępować z twierdzy, odąc między szpalerem utworzony z żołnierzy polskich, którzy otrzymali rozkaz, by „wystąpić jak najparadniej”.
>> Pam. gen. JW, s. 79.

1824 – W Popowicach k. Wrocławia ur. Karol Fryderyk Wilhelm Altmann (zm. w Długopolu k. Bystrzycy Kłodzkiej 11.7.1889 r.), dr teologii ewangrl., kaznodzieja, wydawca, działacz oświat. Rozpowszechniał polski książki i czasopisma.
>> Or.SBWMiP, s. 42.

1899 – We wsi Dakowy Mokre k. Opalenicy ur. Jan Bogumił Sokołowski (zm. 7.4.1982 w Poznaniu), ornitolog. Studiował w Poznaniu. Prowadził obserwacje ornitologiczne na Helu. Odbył podróż naukową w Augustowskie. Interesował się fauną południowej części b. Prus Wschodnich. Autor monumentalnego dzieła „Ptaki ziem polskich”. napisał ogółem ok. 200 popularnonaukowych i naukowych prac z zakresu swej specjalności.
>> KMW 1987, s. 67-68.

1917 – Ks. Kazimierz Michalkiewicz wraz z 43 przedstawicielami społeczności polskiej na Wileńszczyźnie podpisał memoriał skierowany do kanclerza Rzeszy Bethamanna Hollwega, opowiadając się za przyłączeniem tej ziemi do Polski.
>> Rusz. Dziennik I, s. 336.

1919 – Znamienne stwierdzenie w „Gazecie Olsztyńskiej” poczhodzące z listu jej czytelnika: „Nasi przodkowie byli Polakami i my nimi są i będziemy, my się swej narodowości nie wyrzekniemy, lecz przeciwnie, tym śmielej stać będziemy i poczucia naszej godności narodowej bronić, im więcej nas prześladujecie”.
>> Wak. GO, s. 204.

1929 – W Olsztynie zm. Joanna Pieniężna (ur. w Klebarku 29.2.1867), właścicielka „Gazety Olsztyńskiej”, siostra Jana Liszewskiego, żona Seweryna Pieniężnego (sen). Gdy owdowiała, wydawnictwo prowadziła wspólnie z bratem męża, Władysławem. A gdy ten odszedł na wojnę, pomagał jej Stanisław Nowakowski. W 1918 r. przekazała wydawnictwo synowi, ale aż do 1929 r. pozostała właścicielką przedsiębiorstwa. W 1919 r. była czł. olsztyńskiej rady miejskiej, aktywna w okresie plebiscytu. Także później czynna była w różnych pols. organizacjach, w tym także kobiecych.
>> WEP VIII, s. 634; Sz.Ol., s. 182; Wak. GO, s. 272; Choj. Szkice, s. 181.

1935 – Melchior Wańkowicz przybył do Szczytna. Przebywał w Prusach Wschodnich około miesiąca, zbierając materiały do sławnej książki „Na tropach Smętka”.
>> So. Po obu, s. 128.

– „Gazeta Olsztyńska” w związku z ustawą o zagrodach dziedzicznych z Rzeszy pisała: „chłopem może być tylko ten, kto jest obywatelem niemieckim, krwi niemieckiej lub szczepowo równej”. Już z tego cytatu widać, że zmierzano do biologicznej likwidacji mniejszości narodowych w Niemczech.
>> Boe., s. 118.

1938 – Prezydent rejencji pilskiej odebrał Piotrowi Łangowskiemu zezwolenie na nauczanie i pobyt w Dąbrówce Wielkiej w powiecie międzyrzeckim. Był obywatelem niemieckim, wyjechał do Westfalii, gdzie uczył na kursach języka polskiego w Bohum.
>> Fil. Wopt, s. 93-94.

1939 – W Berlinie zm. Aleksander Brueckner, wybitny polski filolog – slawista. Od 1889 r. prowadził rozległe poszukiwania w bibliotekach i archiwach Królewca, Wrocławia i Gdańska. Interesował się piśmiennictwem reformacyjnym w Prusach, językiem staropruskim i starożytnościami litewskimi.
>> Or.SBWMiP, s. 65-66.

1945 – Wojska radzieckie przekazują władzom polskim miejscową elektrownię, a uruchomiono ją w sierpniu tegoż roku.
>> Wak. Giż., s. 132.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę