23 maja

1519 – Mikołaj Kopernik zanotował w Klebarku Wielkim: „Marten, ojciec pięciu synów, mając półtora łana, skarżył się na niedostatek roli, toteż za zezwoleniem kupił jeszcze półtora łana od Niclisa Ruche. Ten objął inne dwa łany, które odstąpił mu Marten Micher, zgrzybiały i niezdolny do pracy, który utracił synów i żonę. Działo się to w czwartek po Zielonych Świętach”.
>> Kop. Lok, s. 59.

1520 – Wojska polskie z obozu pod Świętomiejscem posuwając się w kierunku Królewca dotarły do rzeki Świeża.
>> Bis. WP, s. 178.

1614 – We Fromborku zm. Samuel Knut (Knut Obiesierski, Knuth), kan. warm., podskarbi nadworny Jana Zamoyskiego, pochodził z rodziny szlacheckiej (prawodop. z Ohjezierza k. Chojnic). Kształcił się w Rzymie. Zdolny administrator i finansista, mimo warmińskiej prebency nadal pracował u Zamoyskiego i dopiero po jego śmierci zainstalował się na Warmii.
>> Or.SBWPKiZM I, s. 133-134.

1653 – Sejmik w Malborku w obliczu inwazji szwedzkiej zażądałł od Warmii, by bp warm. wystawił wspólnie z kapitułą i miastami 400 żołnierzy pieszych, szlachta warmińska zaś po jednym uzbrojonym jeźdźcu z każdych 25 łanów.
>> Sz.DW, s. 303.

1712 – W Ponarach k. Morąga zm. Fryderyk Groeben von, gen.lejtn. piechoty i komendant wojsk koronnych cudzoziemskiego autoramentu. Walczył w armii polskiej przeciwko Turkom. Brał udział w odsieczy Wiednia. Po śmierci Sobieskiego był starostą Ostródy. W Prusach nabył obszerne dobra, służył w wojski pruskim, lecz w polskim wojsku do końca życia zatrzymał szefostwo regimentu piechoty. Przy uniwersytecie w Królewcu ufundował bursę i stupendium dla młodzieży.
>> Or.SBWPKiZM I, s. 75-76.

1741 – W Bartołtach k. Olsztyna zm. Michał Roztowski, jezuita, tokarz. Do zakonu wstąpił w Wilnie, gdzie pracował jako tokarz w domu nowicjatu. Przebywał także w Pińsku. Był towarzyszem podróży wizytacyjnych prowincjała litewskiego. W l. 1721-1741 zarządzał folwarkami zakonu kolejno w Wilnie, Warszawie, Grodnie, Pułtusku, Drohiczynie, Braniewie i Reszlu.
>> Or.SBWPKiZM II, s. 120.

1822 – W Olsztynku ur. Fryderyk Rojek (Royeck), zm. ok. 1900 r., nauczyciel mazurski, tłumacz literatury niemiec. na język polski. Pracował w Kiełbasach i Szklarni w pow. mrągowskim, nast. został nauczycielem i organistą w Glaznotach (pogranicze ostródzko-lubawskie) oraz do przeniesienia w stans poczynku katechetą i nauczycielem w Opaleńcu. Zawieszony w czynnościach za wykroczenie przeciw moralności. Władze miały do niego także pretensje za brutalne traktowanie dzieci i słabe wyniki w nauczaniu języka niemieckiego. Posiada spory dorobek w zakresie publikacji religijnych dla ewangelików na Śląsku i Mazurach.
>> Or.SBWMiP, s. 271.

1831 – Naczelnik wydziału spraw wewnętrznych prowincji wschodnio pruskiej rozesłał do wszystkich starostów polecenie ścisłego przestrzegania antycholerycznych zarządzeń, przypominając o natychmiastowym zgłaszaniu przypadków zachorowań na cholerę.
>> KMW 1968, s. 566.

1870 – Ogłoszenie, które ukazało się w gazecie powiatowej w Ełku, zamieszczone przez dozorcę policji z Grabnika: „Lozniak (człowiek bez zajęcia) Gotlieb Ryniewicz służbę swą u majątkarza porzucił… Widziano go w okolicy miasta Łeckiego, może na żelaznej kolei tamże robotę znalazł. Przeto wzywają się władze policyjne, aby Ryniewicza wyśledziwszy, mnie transportem dostawać dali”.
>> Mart. Coś, s. 38.

1876 – Landrat mrągowski prowadzi śledztwo w sprawie bicia dzieci przez nauczycieli w Ukcie (jeden chłopiec na skutek pobicia zmarł).
>> Mart. Coś, s. 169, 168.

1878 – W Paryżu zm. Kazimierz Błociszewski (ur. w Witowie k. Gostynia 13.10.1823), historyk, powstaniec 1848. Był synem oficera napoleońskiego i powstańca 1831 r. Działał w Królewcu, organizując powstanie przeciw Prusom na terenie Poznańskiego. Aresztowany w 1846 r., był więziony w berlińskim Moabicie. Uwolniony w wyniku rewolucji, wyjechał w Poznańskie i brał udział w walce z Prusakami. Wydalony przez władze pruskie udał się do Paryża, gdzie spędził resztę życia.
>> Or. SBWMiP, s. 61.

1888 – W Warszawie ur. Mieczysław Rogalski-Dzierżykray (zm. 17.5.1952 w Iwoniczu Zdroju), działacz niepofl., dyplomata. Studiował w Liege, Warszawie i Krakowie. Od młodości w ruchu niepodległościowym. Czynny esperantysta. Działacz POW i harcerstwa. Jako dyplomata pracował w Bukareszcie i Prusach Wschod. (Olsztyn, Kwidzyn, Ełk). Autor szeregu publikacji o polskiści Warmii i Mazur. Więziony przez hitlerowców. W PKWN zajmował się sprawą przyszłości Warmii, Mazur i Powiśla. Poseł i min. pełnomoc. w Norwegii i Islandii.
>> Or.SBWMiP, s. 270.

1906 – W Działdowie ur. Alfred Józef Wellenger, działacz konspiracji antyhitlerowskiej. W kampanii wrześniowej brał udział jako ochotnik. W AK od 1942 r. Z ramienia KG AK uczestniczył w pracach biura wojskowego, kryptonim „Piaski”, przygotowującego siatkę administracji gospodarczej Prus Wsch. po zakończeniu wolny. Uczestnik powstania warszawskiego. Jako jeniec przebywał w obozach Bergen-Belsen, Fallingbostel, Gross-Born, Sandbostel. Po wojnie na różnych stanowiskach w przemyśle faramceutycznym.
>> Or.SBWMiP, s. 325.

1919 – Aresztowanie delegacji Mazurów (Bogumił Linka, Adam i Józef Zapadkowie), którzy wrócili z podróży do Paryża, gdzie domagali się przyłączenia Mazur do Polski. Władze niemieckie wytoczyły im proces o zdradę stanu i skazały na więzienie. Uwolnienie nastąpiło dopiero po kilku miesiącach w wyniku protestów marszałka Ferdinanda Focha, rządu polskiego i długotrwałej akcji prasowej.
>> Or.SBWMiP, s. 192, 340.

1920 – W Kwidzynie przebywają pisarze polscy: Stefan Żeromski, Jan Kasprowicz i Władysław Kozicki, wspierając moralnie stronę polską przed zbliżającym się plebiscytem.
>> Or.SBWMiP, s. 345.

1939 – na podstawie zarządzenia urzędu propagandy w Królewcu redakcja „Gazety Olsztyńskiej” zmuszona została, by treść winiety na stronie tytułowej podawana była w tłumaczeniu na język niemiecki.
>> Wak. GO, s. 444.

– Adolf Hitler przedstawił dowództwu Wehrmachtu własny plan inwazji na Polskę.
>> Kron. XX, s. 538.

– Adolf Hitler wyraził przekonanie, że ludność krajów okupowanych powinna być zatrudniana w Rzeszy. Tak więc jeszcze przed wybuchem wojny wiadomo było, kto zastąpi powoływanych do wojska Niemców oraz robotników sezonowych, z których siły korzystano w Niemczech już od wielu dziesięcioleci.
>> WiM Zarys, s. 641.

1945 – W Olsztynie w sali teatru odbyło się uroczyste przekazanie władzy na terytorium Okręgu Mazurskiego przez radzieckiego komendanta wojennego polskiej administracji.
>> Rocz.Ol. 1972, X, s. 323; Łuk. Ol., s. 14; Wak. Ol., s. 359; Sik. Stary, s. 71.

– W Kurlandii zakończono koncentrację jeńców niemieckich. Łącznie na tym obszarze do niewoli radzieckiej dostało się 180 tysięcy żołnierzy hitlerowskich.
>> Thorw. Wielka, s. 335.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę