23 czerwca

1262 – Zmarł książę czerski i mazowiecki Siemowit I, znany z działań na rzecz wytyczenia granicy między Mazowszem a Zakonem.
>> KMW 1996, s. 349–349.

1404 – W Kwidzynie rozpoczęła działalność komisja złożona z biskupów chełmińskiego Arnolda i warmińskiego Henryka oraz opata oliwskiego Jakuba, której zadaniem było przesłuchanie naocznych świadków życia i cudów Doroty z Mątowów. Burzliwe wydarzenia sprawiły, że proces beatyfikacyjny Doroty został zakończony dopiero w roku 1976.
>> KMW 1981, s. 456–457.

1563 – Kanonik Jakub Tymmerman, administrator komornictwa olsztyńskiego, informuje kapitułę warmińską o przebiegu mobilizacji, która została ogłoszona w księstwie w obawie przemarszu wojsk zaciężnych z Rzeszy, które miały pociągnąć na Królewiec, by pozbawić władzy Albrechta; miała to być represja za samowolną sekularyzację państwa zakonnego.
>> Sz. DW, s. 312.

1570 – Drukarz Mikołaj Szarffenberger zadedykował Zofii, córce Anny, ostatniej księżnej mazowieckiej z dynastii Piastów, książkę Marcina Kromera „Historia prawdziwa o przygodzie żałosnej książęcia finlandzkiego Jana i królewny polskiej Katarzyny”. Informacja ta jest o tyle ważna, że o ożenku z księżną Zofią zamyślał król Zygmunt August, lecz na przeszkodzie stanęła niemożność uzyskania rozwodu z Katarzyną Habsburżanką.
>> Krom. Hist., s. XVI–XVII.

1586 – Kapituła warmińska odmówiła biskupowi Marcinowi Kromerowi prawa proskrypcji /wypędzenia/ proboszcza z Pieniężna. Samodzielność kapituły od rządcy diecezji była w owym czasie dość daleko idąca.
>> Sz. DW, s. 453.

1664 – Zmarł Jakub Schau, ławnik z Pieniężna. Był członkiem znanej rodziny w tym mieście: Jan Schau był burmistrzem, zainicjował on fundację kościelną, zatwierdzoną przez bpa warmińskiego Jana Stefana Wydżgę w r. 1668.
>> Sz. DW, s. 384.

1687 – Wielki nadleśniczy w Królewcu /von Manteufel/ przygotował dokument, na podstawie którego J. Ferratius, sołtys z Jerutek k. Szczytna, otrzymał 30 włók gruntu, w tym 3 sołtysie, za 30 grzywien i 27 włók do zasiedlenia. Po 7 latach wolnizny od każdej z owych 27 włók czynsz miał wynosić 16 pruskich grzywien, przy czym gmina ręczyła za zaległości podatkowe każdego chłopa. Sołtys otrzymał przywilej na założenie karczmy i browaru. Otrzymał także prawo wyszynku. Przywileje te kosztowały go 100 guldenów polskich, a roczny czynsz od wyszynku wynosił 20 grzywien.
>> Toe., s. 246; Szczyt., s. 128.

1704 – Król pruski Fryderyk I nakazał sądowi miejskiemu w Olecku wstrzymanie wykonania wyroku śmierci na Żydzie Izaaku Mejerowiczu oskarżonym o bluźnierstwo.
>> KMW 1996, s. 118 /113–119/.

1739 – W Rynie k. Giżycka urodził się Jan Behnke /Behncke/, zm. w 1791 na Kaszubach, ks. ewangel., tłumacz i wydawca pieśni religijnych. Studiował w Królewcu, pracował w szkolnictwie na Pomorzu Zachodnim. Na język polski przetłumaczył wiele pieśni, zostały one wydrukowane w śpiewnikach, które sam redagował, jak i pracach zbiorowych, m.in. w „Pieśnioksięgu…” K.C. Mrongowiusza.
>> Or. SBWPKiZM, I, s. 19–19.

1777 – W pruskiej „Publikacyi”, uzyskawszy aprobatę Ober-Collegium Medicum w Berlinie i poparcie królewskiego autorytetu, wydrukowano receptę na lek, mający rzekomo ratować ludzi pokąsanych przez wściekłe zwierzęta. Głównymi składnikami tego lekarstwa były utarte chrabąszcze zmieszane z miodem. Zdaje się, że nie był to smaczny środek, gorzej, że w żaden sposób nie mógł on być skuteczny.
>> WiM 1989, nr 18, s. 7.

1800 – Jan Jakub Daniel Kanter odkupił od swych stryjów w Kwidzynie Drukarnię Nadworną dla Prowincji Prus Zachodnich. W typografii tej wydał on 12 poloników, w tym wznowienie Wasińskiego „Kancjonału nowo wydanego pruskiego…”, drukowanego od 1741 przez Hartungów w Królewcu.
>> Or. SBWMiP, s. 149.

1864 – W olsztyńskim więzieniu po krótkiej chorobie zmarł hr. Zygmunt Dąbski z Miętkich k. Szczytna. Zarzucano mu udzielanie pomocy powstańcom polskim. Wieść o jego śmierci odbiła się szerokim echem, a wiadomość o niej podała prasa zaboru pruskiego: „Nadwiślanin”, „Dziennik Poznański”.
>> Jas. Ś., s. 210; Sik. Galop., s. 63.

1893 – W Jurkowie k. Kościana urodził się Tadeusz Morawski /zm. 25.11.1974 w Warszawie/, działacz społeczny i polityczny. Uczestnik powstania wielkopolskiego. W czasie plebiscytu zastępca delegata rządu polskiego w Kwidzynie, pracownik konsulatu polskiego i członek Warmińskiego Komitetu Plebiscytowego. Szykanowany przez władze niemieckie, pobity przez bojówkę, odznaczony Krzyżem Walecznych i Krzyżem Niepodległości. Aktywny w okresie międzywojennym, złożył mandat poselski, protestując przeciw sprawie brzeskiej.
>> Or. SBWMiP, s. 220–221.

1913 – W Krakowie urodził się Przemysław Olszewski /zm. 16.12.1972 r. w Krakowie/. Profesor olsztyńskiego ART, specjalista z zakresu limnologii i hydrochemii. Dokonał inwentaryzacji jezior na Warmii i Mazurach. Kierował jedynym wówczas w Europie Wydziałem Ochrony Wód i Rybactwa Śródlądowego. Członek wielu krajowych i zagranicznych towarzystw naukowych, autor licznych naukowych publikacji z zakresu nauk, które były przedmiotem jego zainteresowań.
>> Chł. Lud., s. 84.

1916 – W Chaberkowie k. Olsztyna urodził się Józef Meyk, nauczyciel, działacz warmiński. Po ukończeniu szkoły polskiej w rodzinnej wsi skończył seminarium nauczycielskie w Rogoźnie. Pracował w Zw. Polskich Towarzystw Szkolnych w Bytomiu. Uczestnik kampanii wrześniowej, walczył w WP na Zachodzie. W 1947 roku wrócił do Olsztyna.
>> Or. SBWMiP, s. 214.

1919 – Rząd polski interweniował u Rady Najwyższej w sprawie uwolnienia członków delegacji mazurskiej, która przebywała w Paryżu, żądając przyłączenia Mazur do Polski bez plebiscytu. Po powrocie delegaci zostali aresztowani, wytoczono im proces o zdradę stanu, co zagrożone było karą śmierci.
>> KMW 1969, s. 375.

1920 – Władze niemieckie wydały pozwolenia na otwarcie polskich szkół prywatnych w Kronowie /Konrad Lukner/, Bredynkach /Franciszek Szczepański/ i w Sząbruku, gdzie nauczycielem został Stanisław Zawitaj.
>> KMW 1977, s. 384.

W Kwidzynie ukazała się odezwa plebiscytowa podpisana przez Jana Kasprowicza, Stefana Żeromskiego i Władysława Kozickiego. Przedrukowały ją wielonakładowe gazety w Polsce. Kolportowana była także na Warmii i Mazurach.
>> Staw. Pl., s. 367–369.

1930 – Otwarto szkołę polską w Nowej Wsi na Powiślu.
>> Fil. Wopt, s. XXIX, 91.

1935 – W Sząwałdzie na Warmii odbyła się międzyszkolna impreza, którą nazwano „Dzień dziecka”. Występowały dzieci starsze i przedszkolaki. Zabawy i konkursy były urozmaicone. Bawili się uczniowie, nauczyciele i rodzice.
>> Grot. W kręgu, s. 169–170.

1944 – Rozpoczęła się ofensywa radziecka w kierunku Szawli i Kłajpedy. Już za kilka dni wojna wkroczy w granice Prus Wschodnich.
>> Rocz. Ol. 1963, V, s. 173.

1945 – Biuro Prezydialne Krajowej Rady Narodowej w Warszawie wydało dokument, który regulował stan prawny Polaków obywateli państwa niemieckiego, którzy po 1945 roku znaleźli się w granicach Polski.
>> Bar. Warmiacy, s. 43–45.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę