22 maja

1404 – Zawarty został pokój w Raciążu. Na mocy traktatu Litwa oddawała wieczyście Krzyżakom Żmudź, natomiast Polska odzyskiwała Dobrzyń.
>> Gór.PkwP, s. 133; WEP XII, s. 373.

1439 – Hans Sletze zu Pfeilsdorf dokumentem sprzed wiglilii Zesłania Ducha Świętego potwierdził zapis 7 wolnych włók w Szczepankowie k. Dźwierzut swemu wiernemu słudze Wilhelmowi. Grunt został przekazany na prawie chełmińskim z obowiązkiem służby konnej. Świadkami byli Johannes proboszcz w Dźwierzutach, Johann Rosenau i Galk (?).
>> Toe., s. 113.

1517 – Mikołaj Kopernik jako administrator komornictwa olsztyńskiego stwierdził, że w Wołownie „Jan objął 4 łany bez wolnizny, na których zmarł jego wuj Szczepan Kopeć. Otrzymał 4 konie, 1 źrebię, 4 krowy, 6 wieprzów, 1 połeć słoniny, 1 korzec żyta, 1 korzec mąki, 4 korce jęczmienia, 5 korcy owsa, 1 wielki kocioł, 1 wóz, okucia do pługa, 1 siekierę, 1 kosę. Poręczył zań wieczyście Stenzel, jego zięć. Działo się to w piątek po Wniebowstąpieniu Pańskim w obecności Wojciecha, leśnego i tamtejszego sołtysa”.
>> Kop. Lok., s. 21.

1520 – Król Zygmunt Stary w Toruniu dał posłuchanie radcom pruskim. Biskupa warmińskiego na tej naradzie zastępował archidiakon warm. Jan Sculteti. Radzono nad warunkami przyszłego pokoju. M.in. radzono monarsze, by artykuł o nieprzyjmowaniu Polaków do zakonu krzyżackiego traktował jako mało istotny, gdyż od „starych wojen”, tj. od połowy XV wieku, nie słyszano, aby ktokolwiek z Korony chciał wstąpić do tej korporacji duchownej.
>> Bisd.WP, s. 208.

1602 – W Toruniu zm. Stanisław Kostka (pochowany w Malborku), podskarbi pruski i ekonom malborski. Dworzanin króla Zygmunta III. Mieszkał na zamku malborskim. Sprawny administrator. Posiadał zainteresowania humanistyczne i muzyczne. W utrzymywanej przez niego kapeli zatrudniani byli także śpiewacy włoscy.
>> Or.SBWPKiZM I, s. 147.

1619 – We Fromborku zm. Fabian Konopacki, kan. i dziekan kapituły warm. Studiował w Krakowie i Rzymie. Zyskał uznanie papieża Klemensa VIII, który mianował go podkomorzym na swym dworze i polecił polskiemu królowi na biskupstwo warm. Wprawdzie biskupstwa nie otrzymał, lecz protekcja ułatwiła mu otrzymanie intratnych prebend. Przez jakiś czas był administratorem biskupstwa chełmińskiego. Ufundował ołtarz w katedrze fromb., poczynił zapisy na rzecz benedyktynek toruńskich i grodzieńskich bernardynów.
>> Or.SBWPKiZM I, s. 138.

1629 – Elektor Jerzy Wilhelm spotkał się ponownie w Szczytnie z królewiczem Władysławem. Pierwsze spotkanie miało miejsce 11-15.07.1628. Bez względu na to, jaki był cel tych spotkań, na pewno nie obyło się bez łowów, jako że okolice Szczytna były zasobne w zwierzynę, a książęta pruscy posiadali w samym mieście oraz w Pupach zameczki myśliwskie.
>> Toe., s. 176.

1638 – Na wierzy węgorzewskiego kościoła zawieszono duży dzwon, i tegoż dnia po raz pierwszy zabrzmiał jego głos.
>> Stud. Anger. 1999, IV, s. 31.

1640 – Jerzy, Ludwik i Chrystian, synowie księcia Brzegu i Legnicy Jana Chrystiana (był on dzierżawcą powiatu ostródzkiego), wystawili dokument dotyczący przeniesionia folusza ze wsi Idzbark do Kajkowa (Buchwałdu).
>> Mart.Nk, s. 29.

1698 – Zm. Danie Krohn, gdańszczanin, sławny chirurg. Król Jan III Sobieski wydał mu specjalny glejt, zezwalający na leczenie na obszarze całej Polski. Daniel Krohn poddany był bezpośredniej jurysdykcji polskiego monarchy.
>> Rocz.Gd. XV, 1956, s. 240.

1733 – Bp warm. Krzysztof Andrzej Jan Szmbek na sejmie konwokacyjnym przysięgą zobowiązał się głosować na „Piasta” (chodziło o kandydaturę Stanisława Leszczyńskiego). Razem z bpem warm. przysięgę złożyło 75 posłów i senatorów Prus Królewskich.
>> KMW 1985, s. 27-28.

1752 – W Królewcu zm. Johann Dietrich von Kunheim, prezydent Ministerstwa Stanu, prezes sądu opiekuńczego, od jego decyzji m.in. zależało, czy projektowana przez drukarza Dorna polska gazeta „Publiczna Relasya” będzie mogła byc wydawana z pominięciem urzedowej cenzury. Podanie w tej sprawie zostało załatwione odmownie.
>> Choj. Szkice, s. 104, 114.

1755 – Jakub Działyński, syn Michała, kasztelana brzesko-kujawskiego, został wojewodą malborskim z uposażeniem w starostwie dzierzgońskim.
>> Or.SBWPKiZM I, s. 51.

1786 – W majątku Żołudek k. Grodna ur. Konstanty Tyzenhauz hr. (zm. 16.3.1853 w Postawach k. Wilna), przurodnik, mecenas sztuk pięknych, patriota. Autor znaczących prac z zakresu ornitologii. Publikował w językach: polskim, francuskim i niemieckim.
>> KMW 1987, s. 73-74.

1797 – Od tej daty w ciągu 15 lat na obszarze osuszonych bagien Łatana k. Wielbarka osadnicy zostali zwolnieni z płacenia wszelkich czynszów. Melioracja moczarów Łatana była dużym przedsięwzięciem państwowym, które kosztowało skarb królewski 7626 talarów 3 grosze i 6 fenigów. Osuszono łącznie 340 włók, 4 morgi i 32 pręty magdeburskie. Powstały na tym obszarze wsie: Borki Wielbarskie, Łatana, Lejkowo, Zapadki, Olędry i Ostrowy, w których zamieszkało 67 gospodarzy i kilku zagrodników.
>> Toe., s. 322-325.

1832 – Rejencja królewiecka wydała zarządzenie, aby we wszystkich szkołach uczono języka niemieckiego co najmniej 8 godzin tygodniowo, tak aby dzieci nauczyc po niemiecku czytać i pisać oraz nazywać przedmioty w szkole i w domu.
>> Choj. WiM, s. XLV; Toe., s. 387; Wak. O polskości, s. 60.

1893 – Polski teatr amatorski w Gietrzwałdzie wystawił krotochwilę Anczyca „Błażek opętany” i komedię Kołodzieja „Dziesięć tysięcy marek”. Przed przedstawieniem przemawiał Andrzej Samulowski, a w antraktach śpiewano pieśni polskie.
>> Wak. GO, s. 148; Wak. Przeb., s. 84.

1901 – W Poznaniu zm. Tomasz Drobnik (ur. 6.9.1858 w Pleszewie), lekarz, działacz społ., publicysta. Studiował we Wrocławiu i Wurzburgu. Jako lekarz pracował we Wrocławiu , Strasburgu i Królewcu, gdzie od marca 1888 był asystentem w klinice chirurgicznej. W 1890 r. osiadł w Poznaniu, zasłynął jako chirurg, działacz i publicysta. Jest autorem dwóch znaczących prac z zakresu swej specjalności.
>> Or.SBWMiP, s. 95.

1904 – W Warszawie ur. Eugeniusz Piecha, naucz., działacz społeczno-oświat. Studiował w Łodzi. Pracował jako nauczyciel na Działdowszczyźnie. Bliski współpracownik Karola Małłka. W czasie kupacji ukrywał się w Radości pod Warszawą. Uczestnik tajnego nauczania i konspiracji antyhitlerowskiej. Po wojnie inspektor szkolny na pow. działdowski, nauczyciel w lic. ogólnokszt. w Działdowie.
>> Or.SBWMiP, s. 249.

1919 – W sejmie polskim debata nad postanowieniami Konferencji Pokojowej o plebiscytach na spornych terytoriach państwa.
>> Staw. Pl., s. 506

– Dzięki współpracy aliantów wojska bolszewickie zostały zmuszone do opuszczenia Rygi.
>> Kron. XX, s. 248.

– Aresztowano redaktora Kazimierza Jaroszyka. Zakaz druku pisma „Mazur”.
>> Wak. GO, s. 204.

1922 – Liga Narodów podjęła uchwałę o likwidacji pasa neutralnego między Litwą a Polską.
>> Kron. XX, s. 291.

1925 – W Tomaszkowie k. Olsztyna zm. Franciszek Boenigk, działacz warm. Propagator czytelnictwa, bibliotekarz Tow. Czytelni Ludowych. Agitator i mąż zaufania Warmińskiego Kom. Plebiscytowego. Bestialsko pobity przez bojówkarzy niem. w okolicach Dąbrówna, uszedł do Polski. Na Warmię wrócił w 1923 r. jako nieuleczalnie chory i wkrótce zmarł.
>> Or.SBWMiP, s. 63.

1933 – Dp tej daty rejencja olsztyńska udzieliła Piotrowi Maciejowi Jaśkowi zezwolenia nauczania w szkołach polskich, z zaznaczeniem, iż wolno mu się poruszać wyłącznie na obszarze powiatu olsztyńskiego. Później przedłużono to pozwolenie i P.M.Jasiek pracował wraz z żoną w Wymoju aż do aresztowania w począt. września 1939 r.
>> Fil.Wopt, s. 62-64; Or.SBWMiP, s. 143.

1934 – W Woli Krokockiej k. Sieradza zm. Jerzy Kurnatowski (ur. 1.7.1874 tamże), prawnik, ekonomista, publicysta, działacz społ.-oświat. i polit. Studiował w Warszawie i Paryżu. Podczas I wojny świat. przebywał w Rosji. Po powrocie do kraju działał na rzecz ewangelików Polaków w Prusach Wsch. i na Śląsku. Przewodniczył Komisji Kontrolującej, która w kwietniu 1920 r. przybyła do Olsztyna w celu porządkowania zadrażnień personalnych w polskim obozie. W okresie późniejszym utrzymywał stały kontakt z Emilią Sukertową-Biedrawiną. Autor wielu prac dot. Mazur, Warmii, Pomorza i stosunków polsko-niemieckich.
>> Or.SBWMiP,s . 176-177.

1938 – „Gazeta Olsztyńska” doniosła, że przy Towarzystwach Młodzieżowych w Olsztynie, Chaberkowie, nowej Kaletce, Purdzie, Skajbotach i Worytach powstały warsztaty wyrobu nart.
>> KMW 1986, s. 40.

1940 – Na mocy aktu „łaski” Hitlera rozpoczęto wbrew woli zainteresowanych przenosić polskich jeńców wojennych na status robotników przymusowych. Jeniec tracił uprawnienia konwencji genewskiej i stawał się cywilną siłą najemną podległą sankcjom administracji cywilnej opanowanej przez hitlerowców.
>> KMW 1983, s. 523; Lietz Obozy, s. 23-24.

1942 – W Warszawie zm. Jakub Glass (ur. tamże 12.1.1864 r.), prawnik, działacz społ.-narod. Studiował w Heidebergu i Warszawie. Część życia poświęcił pomocy Mazurom, Ślązakom i Kaszubom. Był czł. komisji przygotowującej materiały na konfer. pokojową. Czynny w okresie plebiscytu. W 1919 r. towarzyszył delegacji Mazurów, udającej się do Paryża z postulatami przyłączenia Mazur do Polski bez plebiscytu. Pd 1928 r. współpracował z pismem „Mazur”.
>> Or.SBWMiP, s. 113.

1944 – Z niemieckiego szpitala w Suwałkach partyzanci AK uwolniki rannego Henryka Mareckiego, dcę desantu wywiadowczego Armii Czerwonej.
>> Or. SBWMiP, s. 214.

1945 – Zakończona została akcja obsadzania wszystkich powiatów byłych Prus Wschodnich pełnomocnikami polskiej grupy operacyjnej. W Giżycku uruchomiono Obwodowy Urząd Poczt., który korzystał z komunik. lotniczej. W Olsztynie rozpoczęła pracę drukarnia Wojewódzkiego Urzędu Informacji i Propagandy. Dwuosobowym zespołem drukarzy kierował Bronisław Poterucha.
>> KMW 1966, s. 554; Łuk. Ol., s. 14.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę