15 maja

1334 – W Krakowie wystawiony został akt przedłużenia pokoju z Krzyżakami. Był to dokument łączny, zawierający deklarację króla i gwarancję stanów królestwa polskiego.
>> KMW 1971, s. 249-250

1410 – Wielki mistrz zażądał od landmistrza inflanckiego, aby skoro się dowie o fiasku rokowań pokojowych z Polską, wypowiedział wojnę Witoldowi. W ten sposób starano się nie dopuścić do połączenia się wojsk litewskich z polskimi w spodziewanej wojnie. Niezależnie w. mistrz domagał się z Inflant posiłków.
>> Kucz.BpG, s. 87.

1432 – Traktat zakonu krzyżackiego ze Świdrygiełłą. Jako świadkowie wymienieni są w tym dokumencie: Mither zu Pomyten (komornik krajowy z Prabut) i Matias – komornik ziemi sztumskiej.
>> Toe., s. 108.

1457 – „Wielki przywilej” króla Kazimierza Jagiellończyka, znoszący ówczesną odrębność trzech niezależnych części miasta Gdańska, łącząc je pod wodzę Głównego Miasta w jedną całość. Monarcha ustanowił równocześnie urząd królewskiego burgrabiego tego miasta. na to stanowisko corocznie władca mianował jednego z ośmiu rajców przedstawionych przez radę miasta.
>> Rocz.Gd., 1955, XIV, s. 93; Rocz.Gd., 1956, XV, s. 142; Og. Dz. I, s. 12.

1461 – Niezatwierdzony na bpa warm. Arnold Coster de Venrade sporządził testament, mocą którego głównym spadkobiercą został ówczesny bp warm. Paweł Legendorf. Z darowizny donator wyłączył jedynie swą bogatą bibliotekę, nakazując jej sprzedaż. Na skutek tej decyzji uległ rozproszeniu bardzo oryginalny księgozbiór.
>> Or.SBWPKiZM, II, s. 197.

1520 – Wojska polskie pod dowództwem hetmana Mikołaja Firleja posuwając się wzdłuż Zalewu Wiślanego, zostawiwszy część sił pod obleganym Braniewem, dotarły do Świątomiejsca (pierwsze miasto Prus Dolnych). Miejscowość ta została opuszczona przez Krzyżaków i Polacy zajęli ją bez walki.
>> Bis. Wp, s. 177.

– Król Zygmunt odrzucił prośbę stanów Prus Krzyżackich o rozejm, powołując się na wrogą postawę w. mistrza i jego przymierze z Moskwą. Aby nie zatrzaskiwać możliwości kontaktu ze stanami na przyszłość, wystawił równocześnie glejt bezpieczeństwa dla ewentualnej delegacji na czas do 17 czerwca.
>> Bis. Wp, s. 210.

1612 – Elektor Jan Zygmunt potwierdził dokument fundacyjny miasta Giżycka.
>> Toe., s. 182′ Wak.Giż, s. 50.

1645 – Rząd elektorski w Królewcu zatwierdził rozporządzenie starosty nidzickiego barona Wolfa von Tautenburga, zatwierdzające poprzednie nadania dla Wielbarka na Mazurach i nadające nowe przywileje: prawo rybołówstwa na rzece Omulwi (wyjąwszy ślizy). Pozwolenie to dotyczyło tylko połowów letnich.
>> Toe., s. 184.

1647 – We Fromborku zm. Eustachy Placyd Nenchen (ur. na Warmii prawdopod. w Olsztynie w 1597 r.), kan. warm. dr teologii, sekretarz królów: Zygmunta III Wazy i Władysława IV. Był także kan. gnieźnieńskim. Fundator ołtarza dla katedry fromborskiej, odbudował po zniszczeniach wojennych tzw. wieżę Kopernika.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 56.

1653 – Elektor Fryderyk Wilhelm nadał dodatkowo miastu Giżycku 4 włóki gruntu oraz 1 włókę tamtejszemu łaziebnikowi, każdą za 12 grzywien czynsu.
>> Toe., 264.

1679 – Miasto Giżycko zostało zobowiązane rozkazem do utrzymywania ? liczby oficerów i 20 szeregowców kompanii kwaterującej w tym mieście. Było to obciążenie ponad możliwości spalonego przez Tatarów miasta (1657). Mieszczanie słali supliki do Królewca, przedstawiając swą nędzę, jednak ich prośby nie odnosiły żadnego skutku.
>> Toe., s. 265-266.

1695 – Ur. Friedrich Rabe, profesor prawa na Uniwersytecie Królewieckim.
>> Choj.Szkice, s. 114.

1709 – Do portu w Królewcu wpłynął pierwszy tego roku statek. Wcześniej żegluga była uniemożliwiona przez lody. Zima była b. ciężka. Bałtyk zamarzł na dużą odległość od brzegu i można było po morzu jeździć saniami.
>> KMW 1960, s. 281-282.

1731 – We Fromborku zm. Szymon Aleksy Treter (ur. w 1659 r.), kan. warm., sekretarz królewski. Pochodził z Poznańskiego, studiował w Krakowie. Pełnił szereg funkcji we fromborskiej kapitule, fundator ołtarzy dla katedry fromborskiej.
>> Or.SBWPKiZM II, s. 186.

1780 – Zm. Józef Hempel. Pochodził ze starej rodziny warm., założył papiernię w Setniku (1735), a w r. 1762 przejął papiernię ojca, który założył pierwszą na Warmii wytwórnię papieru w Wadągu k. Olsztyna. Obie papiernie produkowały przede wszystkim dla Królewca, lecz eksportowały również do Polski.
>> Or.SBWPKiZM II, s. 242-243.

1798 – W Braniewie ur. Antoni Ditki (zm. w 1872 r. w Gdańsku), ks. katol., studiował w Berlinie i Wrocławiu, pedagog. Pracował w gimn. braniewskim i progimn. reszelskim. Wykładał egzegezę w semin. duch. w Poznaniu. Publikował rozprawy dotyczące historii Kościoła na Warmii. Przez około 20 lat był radą szkolnym rejencji gdańskiej.
>> Or.SBWMiP, s. 86.

1831 – „Kurier Polski”, informując o pobycie wśród powstańców polskich ochotników z Prus Książęcych, zamieścił list jednego z nich. Oto fragment: „Zaciągnąłem się do pułku 5 Dzieci Warszawskich w miesiącu lutym w myśli tej, że to i moim braciom bieda w Prusach, a jak tego smoka Moskala zbijemy, to Prusakowi rura zmięknie i się opamięta. nie będzie podatkami trapił…”.
>> Szos.PW, s. 31.

1837 – zmarł Fryderyk Buchholtz pochodzący z Olsztynka, założyciel fabryki fortepianów w Warszawie.
>> Kruk Sz., s. 200

1863 – W Płocku stracony został wybitny działacz, przywódca powstania na Mazowszu, oficer rosyjski Zygmunt Padlewski (1835 – 1863).
>> Szos.PW, s. 260-261.

1878 – W Kostrzynie ur. Antoni Ludwiczak (zm. 17.6.1942 w Hartheim k. Linzu), ks. katol. działacz oświat. i narodowy w Wielkopolsce i na Pomorzu, publicysta, poseł do sejmu polskiego.
>> Or.SBWMiP, s. 196-197.

1885 – W Jeżewie k. Świecia ur. Bonifacy Chmielewski (zm. 1933 w Chojnicach), dziennikarz, poeta pomorski. W 1920 roku przez 4 przedplebiscytowe mce, red. odpowiedzialny „Gazety Polskiej dla Powiatów Nadwiślańskich”, drukowanej u W. Kantera w Kwidzynie nakładem Warm. Komitetu Plebiscyt. Zmuszony do opuszczenia Powiśla, działał na Pomorzu. Był m.in. red. „Gazety Kaszubskiej” w Wejherowie, „Głosu Pomorskiego” w Grudziądzu, „Pielgrzyma” w Pelpinie, „Dziennika Starogardzkiego”, „Ludu Pomorskiego” w Chojnicach.
>> Or.SBWMiP, s. 75-76.

1886 – Na Kaszubach ur. Bronisław Sochaczewski (zm. w Sachsenhausen 13.5.1940_, ks. katol., działacz społ. i oświat.
>> Or.SBWMiP, s. 294.

1891 – Pismo „Germania” doniosło, że kółko rolnicze w Gryźlinach postanowiło posługiwać się wyłącznie językiem polskim.
>> Ja. Ś., s. 358.

1917 – W Zalesiu k. Przasnysza ur. Stefan Rudziński (pseud. „Wiktor”), dca partyzancki w czasie II wojny świat. Podchor. szkoły artylerii w Toruniu. Komendant ZWZ-AK na gminę Janowiec Kośc. Ze swymi podkomendnymi dokonywał wypadów do pogranicznych powiatów Prus Wschodnich (Działdowo, Nidzica, Szczytno). Współpracował pod koniec wojny z radzieckimi dywersantami i z grupą wywiadowczą LWP działającą na pograniczu Mzowsza z Prusami Wschod.
>> Or.SBWMiP, s. 274-275.

1928 – Odbył się jeden z procesów przeciwko zdrajcy sprawy polskiej Robertowi Machtowi. Pozywali go działacze polscy (Walenty Habant, Jan Baczewski). Macht wychodził z tych rozpraw obronną ręką, a kary spadały na powodów. Jednym z najdotkliwiej pokrzywdzonych okazał się Franciszek Kozłowski, którego skazano na karę grzywny, a następnie doprowadzono do tego, że jego gospodarstwo zostało wystawione na licytację. Tylko dzięki temu, że interweniował Bank Ludowy w Olsztynie (wykupił gospodarstwo Kozłowskiego na sądowej licytacji), ofiarny działacz polski nie utracił swego majątku, stanowiącego jedyne źródło utrzymania jego rodziny.
>> Or.SBWMiP, s. 169, 203.

1934 – Na cmentarzu rakowieckim w Krakowie odbył się pogrzeb publicysty i działacza Antoniego Beaupré. nad grobem brakło mowy o udziale zmarłego w plebiscycie na Warmii i Mazurach, a był to niewątpliwie akt determinacji o poczucia obywatelskiego obowiązku ze strony tego działacza.
>> WiM 1987, nr 16, 7, 9.

1937 – Ambasada polska w Berlinie przesłała konsulowi RP w Olsztynie zalecenie, by starał się powstrzymać „Gazetę Olsztyńską” przed zbyt ostrym tonem wobec hitlerowców.
>> KMW 1962, s. 133; Wak. GO, s. 441.

1938 – Wydany został przez władze niemieckie nakaz zlikwidowania księgarni istniejącej przy wydawnictwie Pieniężnych od 38 lat. Interweniował konsul RP i wykonanie tego nakazu wstrzymano.
>> Wach. Placówka, s. 109.

1939 – Spis ludności w Niemczech. W Prusach była to dodatkowa okazja do fali antypolskich wystąpień. „Gazeta Olsztyńska”, oceniając wyniki tego spisu, odmówiła wszelkiej wiarygodności, gdy chodzi o sprawy narodowościowe. Zafałszowania powstawały nie tyle w wyniku działań komisarzy spisowych, co w samej konstrukcji pytań, które uniemożliwiły swobodę wypowiedzi.
>> Wak. GO, s. 492; KMW 1960, s. 210.

– W Warszawie odbyła się międzyministerialna konferencja poświęcona sprawie stosunków polsko-litewskich. Postanowiono, że zostaną zniesione niektóre obostrzenia wobec mniejszości litewskiej w Polsce. Tego samego dnia (niewiele godzin później) miała miejsce rozmowa polskiego ministra spraw zagranicznych z posłem Republiki Litewskiej w Warszawie, podczas której przedstawiciel Litwy został poinformowany o pierwszych zarządzeniach pozytywnych w stosunku do Litwinów zamieszkałych w Polsce.
>> Mak. Litwini, s. 318-319.

1945 – Ukazał się rozkaz dowództwa 3 Frontu Białoruskiego, który zobowiązywał podległe jednostki do natychmiastowego protokolarnego przekazywania polskim władzom zakładów przemysłowych, które nie zostały zaliczone do „zdobycznych” i przeznaczonych do demontażu i wywózki na wschód. W Okręgu Mazurskim działały już od pewnego czasu grupy operacyjne, które inwentaryzowały obiekty nadające się do szybkiego uruchomienia. Znajomość tych obiektów bardzo ułatwiła rozmowy z poszczególnymi komendantami wojennymi i niejednokrotnie udało się zmienić kwalifikację z „trofiejnych” na niezbędne do szybkiej odbudowy życia gospodarczego okręgu i poprawy życia napływającej ludności.
>> KMW 1966, s. 555-556; Łuk. Ol., s. 13.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę