14 października

1257 – Ur. Przemysł II (zm. 8.02.1296 w Rogoźnie), książe wielkopolski, od 1295 król polski. Starał się o wsparcie przeciw Krzyżakom i Brandenburczykom u książąt pomorskich. Koronacja na króla Polski nie doprowadziła jednak do trwałego zjednoczenia. Zamordowany na zlecenie margrabiów brandenburskich przy cichym poparciu części możnowładztwa polskiego.
>> WEP I, s. 532.

1305 – Leszek książe kujawski zastawił u Krzyżaków Ziemię Michałowską za 300 grzywien (1 grzywna= 182,5 g złota).
>> Długopol. s. 117.

1328 – Jan Stryprock (późniejszy bp warmiński) na jednym z dokumentów jest wymieniany jako kustosz kapituły, cieszyć się już wówczas musiał znacznym autorytetem.
>> Achr. PBW, s. 37.

– Henryk Wogenap został w tym dniu prepozytem kapituły fromborskiej, a w roku następnym został wybrany na biskupa warmińskiego.
>> Achr. PBW, s. 29.

1413 – W. Mistrz Henryk von Plauen usunięty ze stanowiska. Wydarzenie to miało związek z opozycją stanów pruskich, które podczas koncentracji wojsk krzyżackich pod Lidzbarkiem Welskim przeciwstawiły się wyprawie na Polskę.
>> WiM zarys, s. 156.

1472 – Zakon zawarł w Nidzicy z książętami mazowieckimi układ, na mocy którego poddani księstwa mogli pieszo lub konno przemierzać puszczę zakonu tylko wyznaczonymi traktami, a żaden z bartników ani myśliwych obu stron nie mógł działać w lasach sąsiada. Natomiast dozwolony był pościg na ranioną zwierzynę, lecz też przy zachowaniu określonych warunków.
>> Toe., s. 155.

1519 – Król Zygmunt I Stary zwołał sejmiki prowincjonalne do Koła i Krakowa, podczas których omawiane były sprawy związane z wyprawą przeciw Krzyżakom.
>> Bis. WP, s. 73.

1520 – Zaciężni niderlandzcy zostali wysłani z Królewca do Pokarmina. Zaopatrzenie w żywność dla ludzi i furaż dla koni dostarczono z Królewca.
Dowódca zaciężnych idących na pomoc Krzyżakom wysłał ze zdobytego Międzyrzecza pismo do króla polskiego z zapytaniem o warunki, według których strona polska postępować będzie z jeńcami krzyżackimi. W tym samym dniu podjęte zostały decyzje o zmianie marszruty: postanowiono, że oddziały wspomagające Krzyżaków skierują się na północ, omijając środkową Wielkopolskę, obchodząc tym samym doliny Warty i Noteci.
>> Bis. WP, s. 318, 332-334.

1573 – W Królewcu odbyło się huczne weselisko. Książę Albrecht Fryderyk pojął za żonę Marię Eleonorę, córkę księcia Juelichu, Klewe i Bergu. Przez kilka dni odbywały się turnieje i widowiska, pokazy ogni sztucznych. Odbyła się także heca, podczas której niedźwiedź walczył z psami. Razem z gośćmi weseliła się najprawdopodobniej i oblubienica, lecz warto dodać, że spośród wszystkich obecnych ona jedna nie wiedziała, że oblubieniec cierpi od dawna na chorobę psychiczną. Ożenek miał być swego rodzaju terapią, która jak się miało okazać, nie dała spodziewanego pozytywnego rezultatu.
>> Rocz. Ol., 1963, V, s. 219.

1644 – W Królewcu ur. Krzysztof Sandius (Sand), zm. 30.11.1680 w Amsterdamie, teolog ariański, pisarz, historyk. Studiował w Królewcu Oksfordzie i Cambridge. Znany z polemik z pruskimi teologami luterańskimi.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 131.

1653 – W Królewcu zm. Daniel Beckher (Beckherus, Becker), ur. 13.12.1594 w Gdańsku, chirurg, prof. I rektor uniwersytetu królewieckiego, lekarz królów polskich
>> Or. SBWPKiZM I, s. 18.

1656 – Tatarzy wycofują się na południe po spustoszeniu rejonu Klusy-Orzysz.
>> KMW 1995, s. 241, 243.

1657 – Elektor brandenburski Fryderyk Wilhelm mianował Bogusława Radziwiłła namiestnikiem (gubernatorem) Prus Książęcych, odzyskał dobra, otrzymał amnestię i walczył przeciw Szwedom, odmawiając współpracy z armią polską, mimo że z ramienia elektora posłował na sejmy polskie.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 104

1684 – Na synodzie arian z Prus Książęcych, który odbył się w Rudówce na Mazurach, nauczycielem pruskiego zboru został wybrany Benedykt Wiszowaty (w miejsce zmarłego Daniela Jaśkiewicza).
>> Toe., s. 288.

1722 – Królewiecka komisja analizująca problemy ruchu granicznego na odcinku wystrudzkim zadecydowała, ze należy ukarać tych wszystkich poddanych pruskich, którzy wywożą swe zbiory na polską stronę, gdyż dzieje się to ze stratą dla fiskusa. Przy okazji wyszło na jaw, że w tym rejonie ma miejsce niekorzystny dla Prus ruch ludności (rocznie emigrowało do Polski ok.1000 osób, gdy z Polski do Prus tylko 1 osoba!).
>> KMW 1994, s. 222.

1765 – W Królewcu zm. Michał Pilchowski (ur. około 1695 w Rydzewie k/Giżycka), kaznodzieja polsko-ewangelickiego, tłumacz. Wydał tłumaczone przez siebie katechizmy i inne książki religijne, używane w szkołach i w kościele.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 78.

1766 – Ignacy Krasicki przybył do Fromborka, gdzie został wybrany koadiutorem biskupa warmińskiego. W podróży do Fromborka towarzyszył Krasickiemu komisarz króla polskiego szambelan Adam Dembski.
>> Kor. IK I, s. XL.

1794 – W Rostrebowie k/Kcyni ur. Marcin Gregor (zm 10.11.1863 w Królewcu), ks. ewangel., dyrektor Seminarium Polskiego. Wydał wiele poprawnych pod względem językowym książek i podręczników polskich.
>> Or. SBWMiP, s. 120.

1808 – Władze kościelne rozwiązały inspekcję Kętrzyńską. Parafie jej podległe przypadły superintendentom w Barcianach, Szestnie oraz sąsiednim inspekcjom w Bartoszycach, Gierdawach i Szczytnie.
>> Toe., s. 322.

1831 – Naczelnik jurborskiego okręgu celnego donosił gubernatorowi wileńskiemu i grodzieńskiemu o przemycie broni z Prus dla powstania polskiego. Przerzuty uzbrojenia przez granicę odbywały się w rejonie miejscowości Bujkiszki.
>> Szos. Pw, s. 63-64, 90.

1863 – Z polecenia powiatowego w Piszu cofnięto Antoniemu Gąsiorowskiemu zezwolenie na wydawanie piskiego „Kreisblattu”. W następnym roku zamierzał Gąsiorowski wydawać niemiecko-polski tygodnik „Vorwaerts mit Gott fuer Koenig und Vaterland” (Naprzód z Bogiem za króla i ojczyznę) lecz pomysł spalił na panewce.
>> Choj. Szkice, s. 131-132.

1864 – W Strawczynie k/Kielc ur. Stefan Żeromski (zm. 20.11.1925 w Warszawie), powieściopisarz, dramaturg, publicysta, działacz społeczny. Był pierwszym marynistą polskim. Żywo interesował się także sprawami Pomorza i Prus Wschodnich, po których odbył podróż w okresie przedplebiscytowym.
ź: Or. SBWMiP, s. 345-346.

1868 – W „Dzienniku Poznańskim” ukazał się artykuł Wojciech Kętrzyńskiego zatytułowany „O Mazurach”. Liczbę Mazurów szacowano wówczas na 300 tysięcy. Warto przytoczyć choć kilka zdań z zamieszczonej w tym artykule charakterystyki :„Postać i charakter ludu mazurskiego są nieomal te same w ogóle co ludu polskiego. Mazur jest zwykle wzrostu średniego, stąd jego nazwisko, bo w litewskim języku «mazuras» oznacza człowieka niewielkiego wzrostu, krępego, siadłego, rysy twarzy są nie bez inteligencji, często, szczególnie u kobiet, nawet bardzo delikatne i piękne”.
>> Choj. WiM, s. 449-450.

1887 – Bp warm. Andrzej Thiel pisał do naczelnego prezesa wschodniopruskiej prowincji, „że zarówno jemu, jak i duchowieństwu zależy na ograniczeniu języka polskiego, o ile nie będzie to wpływało ujemnie na wychowanie religijne” .A 20 lat później nakazywał proboszczowi parafii w Gutkowie, by zwiększył liczbę niemieckich nabożeństw. Jak więc widać, bp A. Thiel raczej popierał tendencje germanizacyjne na Warmii.
>> KMW 1984, s. 431.

1905 – Ukazało się rozporządzenie króla pruskiego o ustanowieniu Rejencji Olsztyńskiej. Jak się wydaje, jednym z celów było zatarcie przedrozbiorowych granic między Warmią a Mazurami.
>> KMW 1992, s. 148; WiM 1962, nr 4.

1907 – W Woli Kanigowskiej k/Mławy ur. Stanisław Komoniewski (zm. 12.1.1979), poeta, działacz. Organizator strajku chłopskiego. Uczestnik kampanii wrześniowej. Okres okupacji jako jeniec przebywał w stalagu na obszarze Niemiec. Po wyzwoleniu obozu służył w WP na Zachodzie. Do kraju wrócił w 1946 r. Od 1965 r. członek Międzywojewódzkiego Klubu Pisarzy Ludowych w Lublinie. W Olsztyńskiem zorganizował oddział Stowarzyszenia Twórców Ludowych i był jego wiceprezesem. Debiutował w 1928 roku wierszami w „Gazecie Grudziądzkiej”. Obfita twórczość rozproszona po czasopismach i antologiach współczesnej poezji ludowej.
>> OBL, s. 39-40.

1917 – W Wanne-Eickel (Westfalia) ur. Tadeusz Cieślak (zm. 1985), historyk, więzień obozu koncentracyjnego (1940-1945). W latach 1954-1961 rektor Szkoły Głównej Służby Zagranicznej. Od 1965 profesor UW. Wieloletni honorowy Kurator Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. W swoich badaniach koncentrował się nad problemami Pomorza Gdańskiego oraz Warmii i Mazur.
>> WEP XIII, s. 90; WEP I, s. 763.

1921 – W Raszągu zm. Jakub Mazuch (ur. tamże 13.7.1847), działacz oświatowy i polityczny. Wsparł Jana Liszewskiego, założyciela„Gazety Olsztyńskiej”. Był wiernym korespondentem tego pisma. Blisko współpracował z warmińskimi działaczami. Po I wojnie światowej delegat Warmii na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu, członek Rady Ludowej na powiat reszelski. Więziony przez Niemców. Po obradach powstał Związek Mniejszości Polskich z siedzibą w Berlinie. W jego skład wchodzili Polacy z Niemiec, Litwy, Łotwy i Czechosłowacji.
>> Or. SBWMiP, s. 213:Łuk. IV, s. 183.

1925 – W Genewie rozpoczął obrady I Kongres Mniejszości Narodowych w Europie. Obrady nie spełniły nadziei Związku Mniejszości Narodowych w Niemczech. Dominował ruch Locarno. Obrady zdominowała głoszona przez Republikę Weimarską konieczność rewizji wschodnich granic Niemiec.
>> Pol. W Rep. Weim, s. 50-51.

1932 – W Olszewie k/Nidzicy ur. Walter Angrik, zm. 3.11.1993 w Olsztynie. Ukończył Studium Nauczycielskie w Olsztynie, był nauczycielem w Wałach i Zaborowie k/Nidzicy. W 1964 roku porzucił zawód pedagoga i począł zarobkować jako taksówkarz. Latem 1990 r. utworzył w Olsztynie Stowarzyszenie Mniejszości Niemieckiej i został jego pierwszym przewodniczącym.
>> Chł. Lud., s. 7.

1936 – W Świętej Lipce k/Reszla ur. Hermann Wischnat, pisarz niemiecki. Do Osnabrueck wyemigrował wraz z rodziną w 1946 r. Debiutował w 1980 r. tomikiem wierszy. Pisze także krótkie opowiadania satyryczne. Uprawia również poważną poezję religijną.
>> Chł.PR. WSch., s. 85.

1938 – Ks. Stanisław Witold Zuske przybył do Kwidzyna i objął funkcję katechety w polskim gimnazjum.
>> Fil. Wopt, s. 146, 169.

1939 – Okręt podwodny RP „Orzeł”, po wielu przygodach, przybył do Anglii (skończył się zapas słodkiej wody).
>> Per. Wielkie, s. 133, 137, 509.

– Jan Boenigk umieszczony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, gdzie nadano mu numer 6468. Zwolniony 2.02.1940.
>>  Chł. Był, s. 31, 104.

1940 – Kapitan WP Antoni Kasztelan niezgodnie z konwencją genewską został przez Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy pozbawiony praw jeńca, zdegradowany i osadzony w obozie koncentracyjnym w Stutthofie skazanym czterokrotnie. Stracony przez ścięcie w Królewcu (14.12.1942).
>> Tyg. Pow. 1988 nr 39 s. 4.

1943 – W podkętrzyńskiej kwaterze Adolf Hitler omawia z ministrem uzbrojenia i amunicji Albertem Speerem bieżące sprawy zbrojeń. W tym dniu na skutek alianckich nalotów zniszczone zostały zakłady wytwarzające łożyska kulkowe. W ciągu kilku godzin II Rzesza straciła 67% produkcji łożysk kulkowych.
>> Speer Wspom., s. 343.

1945 – W Olsztynie odbyła się uroczystość powitania pierwszego na wolnej Warmii apostolskiego administratora diecezji ks. bpa dra Teodora Benscha. Powitanie miało charakter manifestacji. Uczestniczyli w niej przedstawiciele władz państwowych, wojska oraz rzesze wiernych.
>> Bar. Warmiacy, s.56; KMW 1995, s. 431; Łuk. Ol., s. 22; Łuk. O nową, s. 58; WiM w PL, s. 134.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę