14 maja

1410 – We Wrocławiu odbyło się formalne ogłoszenie wyroku sądu rozjemczego wydanego przez króla Wacława w sporze polsko-krzyżackim. Wyrok był stronniczy, korzystny dla Krzyżaków. Dlatego też strona polska nie przyjęła go. Właśnie dlatego przedstawiciele Polski nie stawili się we Wrocławiu i zamiast tracić czas rozpoczęli przygotowania do wojny.
>> Kucz. BpG, s. 80, 83.

1452 – Marszałek zakonu krzyżackiego Kilian von Erdorff osadził w Trygorcie k. Węgorzewa 20 wolnych chłopów na prawie magdeburskim. Nowym osadnikom nadano 60 włók gruntu, nie byli oni najprawdopodobniej narodowości niemieckiej, ponieważ przywilej wspominał, że nadanie zawdzięczali „specjalnej łasce”.
>> Wak. Węg., s. 158.

1465 – Breve papieża Pawła II, dotyczące alienacji dóbr kościelnych.
>> Sz.DW, s. 470.

1517 – Mikołaj Kopernik podczas pobytu we wsi Sząbruk k. Olsztyna zanotował: „Marcin objął 2 łany, które porzucił zbiegły Kosman. Przyznałem mu 3 konie, 2 krowy, 1 jałówkę, 3 wieprze i wóz, bez wolnizny. Poręczyli zań Andrzej z Dorotowa i Jorge, tamtejszy sołtys, na 2 lata, że nie zbiegnie. Pożyczyłem mu 3 korce owsa do św. Michała”.
>> Kop. Lok, s. 19.

1570 – Wydany został formalny dokument lokacyjny dla miasta Gołdap. Przywilej ten podpisał młody książę Albrecht Fryderyk. Rzadko zdarzającą się okolicznością był fakt, że w momencie wystawienia dokumentu miasto już istniało, a napływ kolonistów, zwłaszcza z Mazowsza, był większy, niż to pierwotnie planowano.
>> KMW 1962, s. 164; KMW 1970, s. 202.

1576 – Przed sądem bpa warm. zapadł wyrok na narzeczoną, która zerwała zaręczyny. Niewierna otrzymała czas do namysłu. Jeżeli nie zmieni zdania, wówczas sąd zagroził, że będzie musiała odbyć wyznaczoną pokutę. Kroniki nie mówią, jak zachowała się oskarżona.
>> Sz. DW, s. 368.

1621 – Król polski Zygmunt III polecił swoim komisarzom w Prusach przekazać administrację księstwem Jerzemu Wilhelmowi. Komisarze wykonali to polecenie 29 maja. W międzyczasie król zmienił zdanie i tego samego dnia podpisał dokument, w którym postanowił, by nie przekazywać administracji elektorowi przed nadaniem lenna. List nie mógł dotrzeć do adresatów na czas. A mimo wszystko prawda jest taka, że komisarze królewscy postąpili wbrew woli swego mocodawcy.
>> Janisz. RPaPK, s. 253.

1691 – W Wilnie zm. Piotr Kitnowski (ur. 29.9.1630 r. w Kitnowie k. Grudziądza), jezuita, pedagog, rektor Akad. Wileńskiej. Teologię studiował w kolegium jezuic. w Burghausen (Niemcy). Wykładał w Braniewie i Wilnie. Reprezentował prowincję litewską na kongregacji zakonu w Rzymie. Pod koniec życia był prepozytem profesorów w Wilnie.
>> Or. SBWPKiZM, I, s. 126-127.

1734 – W nocy z 14 na 15 maja oddziały francuskie przysłane na pomoc królowi Stanisławowi Leszczyńskiemu oblężonemu w Gdańsku, mimo wylądowania na Westerplatte, nie podejmując próby przebicia się do miasta, w panice (nie były atakowane przez wojska rosyjskie) zaokrętowały się i odpłynęły na zachód. Stanowiło to pełne zaskoczenie dla Leszczyńskiego, gdańszczan i wojsk oblegających Gdańsk.
>> Lesz. Opis, s. XXXVII.

1743 – W Prusach Książęcych ur. Jan Ludwik Wichert, jezuita, pedagog. Kształcił się u jezuitów w Braniewie, teologię studiował w Wilnie, gdzie równocześnie był lektorem jęz. niemieckiego. Po kasacie zakonu nauczał wymowy, prawa i nauki moralnej w wileńskiej szkole wydziałowej.
>> Or.SBWPKiZM, II, s. 208.

1793 – Zm. Andrzej Markwart (Marquardt), kanonik i kustosz warm. Pochodził ze szlachty warm. Zaprzyjaźniony z bpem Ignacym Krasickim. Król Stanisław August popierał jego kandydaturę biskupstwo warm. Po zajęciu Warmii przez Prusy zaprotestował, okazując lojalność wobec króla polskiego. Był współautorem listu protestacyjnego do władz pruskich, broniąc interesów biskupstwa i kapituły warm.
>> Or. SBWPKiZM II, s. 31-32.

1815 – Zarządzenie ministerium pruskiego zezwalające kupcom obcym (w tym polskim i żydowskim) na handel w Królewcu bez potrzeby nabywania kart przemysłowych. Miejscowi kupcy starali się o zniesienie tego zarządzenia.
>> KMW, s. 383.

1818 – Uroczysta inauguracja Uniwersytetu Warszawskiego. Przy organizacji uczelni szczególnie się zasłużyli profesorowie Fryderyk Hoffman (Mazur) i Jan Antoni Blank (Warmiak). Hoffman był lekarzem, a Blank malarzem.
>> KMW 1961, s. 530.

1864 – W sprawozdaniu przesłanym przez rejencję kwidzyńską naczelnemu prezesowi prowincji Prusy, opracowanym na podstawie zeznań zatrzymanych ochotników spieszących na pomoc powstaniu polskiemu, znalazła się informacja, że wśród 1200 przesłuchanych 350 pochodziło z Prus Wschodnich. Byli to Warmiacy oraz Mazurzy, głównie z powiatów ostródzkiego, nidzickiego i szczycieńskiego.
>> KMW, s. 259.

1888 – W Mościskach k. Ciechanowa ur. Ludwik Mostowski, uczestnik rewolucji 1905 r., dwukrotnie skazany przez władze carskie na karę śmierci. Wyrok zamieniono na wieloletnią katorgę. Po 1945 roku mieszkał w Olsztynie i tu zmarł w 1964 r. Był współpracownikiem olsztyńskiego miesięcznika „Warmia i mazury”.
>> WiM 1964, nr 3, s. 22.

1906 – W Sierakowie k. Międzychodu ur. Wojciech Franciszek Gromadecki, pedagog, działacz oświat. Od 1931 r. uczył w szkołach polskich w Niemczech. Pracował w Brąswałdzie, Olsztynie, Skajbotach, Dąbrówce (Pogranicze). Władze niemieckie odebrały mu prawo nauczania, a później także prawo przebywania na obszarze Niemiec. Więziony podczas okupacji. Po zwolnieniu ukrywał się w Chodakowie k. Sochaczewa, gdzie pracował jako robotnik. Zmarł w Poznaniu (1954).
>> Or.SBWMiP, s. 121; Fil.Wopt, s. 37-39.

1912 – W Berlinie zm. Antoni Donimirski (ur. 6.6.1846 r. w Buchwałdzie k. Sztumu), prawnik, publicysta, ekonomista, działacz społ. narod. w gimnazjum (Chełmno) należał do tajnej org. filomackiej. Studiował w Heidelbergu, Wrocławiu i Berlinie. Przez pewien czas pracował jako urzędnik sądowy. Służbę w administracji pruskiej porzucił, by kierować Bankiem Kredytowym „Donimirski, Kalkastein, Łyskowski i Ska” w Toruniu. Jako poseł do parlamentu Rzeszy bronił spraw polskich (1874-1877). W 1882 r. przeniósł sie do Wiednia, gdzie jako dziennikarz zajmował się publicystyką. Od 1887 r. w Warszawie . Przyjaźnił się z Henrykiem Sienkiewiczem i Józefem Ignacym Kraszewskim. Jego publikacje dotyczyły m.in. spraw Królestwa Polskiego, Pomorza, Kaszub oraz stosunków polsko-niemieckich.
>> Or.SBWMiP, s. 89.

1914 – W Westfalii ur. Jan Mondry (Mądry), nauczyciel polonijny. Pracował na Łużycach, w Berlinie i na Powiślu (Stary Targ k. Sztumu). Aresztowany przed wybuchem II wojny światowej, więziony w Sztumie, Tapiawie k. Królewca, Gruenhof i Hohenbruch. Po zwolnieniu z obozu koncentracyjnego (koniec 1939 r.) przymusowo wcielony do Wehrmachtu. Po powrocie do kraju osiadł we Wrocławiu.
ź: Fil.Wopt, s. 101-1-2.

1919 – Prezes rejencji olsztyńskiej von Oppen wystąpił do władz centralnych Niemiec o przyznanie specjalnych funduszy niezbędnych, by rozpocząć przygotowania do plebiscytu.
>> Staw. Pl., s. 506.

1923 – Proboszcz katolickiej parafii Prawdziska pod Ełkiem rozpoczął za pozwoleniem niemieckiego nauczyciela z Kalinowa nauczanie religii po polsku. Lekcje odbywały się po południu. Stan taki trwał do 23.1.1924. Od tej daty ks. Wojciech Rogaczewski został zmuszony przenieść naukę języka polskiego do kościoła. Co stało się bezpośrednią przyczyną wysiedlenia go z Prus Wschodnich (koniec 1928 r.). Po krótkim pobycie w Lubawie prymas polski skierował wspomnianego kapłana do pracy wśród poskiego wychodźctwa we Francji.
>> WiM, 1988, nr 7, s. 9.

1933 – Odbyły sie wybory nowego kierownictwa „Ostdeutscher Heimatdienst”. Kierownictwo tą organizacją w Prusach Wschod. zostało powierzone redaktorowi naczelnemu „Allensteiner Zeitung” Esebeckowi.
>> WiM 1989, nr 4, s. 9.

1938 – W szkole polskiej w Skajbotach na Warmii Towarzystwo Młodzieży zorganizowało zabawę taneczną. Około godz. 21.30 sfanatyzowany tłum obrzucił szkołę kamieniami. Żandarm przybył na miejsce zajść dopiero po dwugodzinnym „oblężeniu” i zaprowadził jaki taki porządek.
>> KMW 1961, s. 605; Wrzes. Rp/WMiP, s. 386.

– Bojówka niemiecka napadła na uczestników zabawy tanecznej, urządzonej przez Towarzystwo Młodzieży w szkole polskiej w Stanclewie k. Biskupca Reszelskiego.
>> Łuk. IV, s. 193.

1945 – Pełnomocnik Rządu RP na Okręg Mazurski płk. dr Jakub Prawin złożył sprawozdanie Ministerstwu Administracji Publicznej. po wielu interwencjach dowództwo 3 Białoruskiego Frontu zgodziło się na kontynuowanie osadnictwa, uznało istnienie polskiej ludności miejscowej na Warmii i Mazurach i przekazało tę ludność pod bezpośrednią opiekę władzom polskim. Uznano prawo władz polskich do uruchomienia najważniejszych instytucji użyteczności publicznej, pod bezpośrednim nadzorem władz wojskowych.
>> Bar. Warmiacy, s. 35-36.

Kalendarz Historyczny został sporządzony przez Bronisława Sałudę